Samenvatting Ethische & rechtsfilosofische stromingen | UGent | 2024/25 (geslaagd 1ste zit)

SAMENVATTING ETHISCHE & RECHTSFILOSOFISCHE STROMINGEN




INHOUDSOPGAVE



1

,Samenvatting ethische & rechtsfilosofische stromingen ................................................................. 1
Inleiding ................................................................................................................................................ 2
Wat is ethiek? .................................................................................................................................. 2
Onze morele ontwikkeling .............................................................................................................. 5
Ethiek & moraal ............................................................................................................................. 10
Waarom behoefte aan ethiek? ..................................................................................................... 11
Hoofdstuk 1: BEGINSELENETHIEK OF PRINCIPIËLE HOUDING .................................................. 12
Wat zijn morele beginselen? ........................................................................................................ 12
Wat fundeert morele beginselen.................................................................................................. 12
De klassieke rechtvaardigingstoets ............................................................................................. 15
Domeinonafhankelijke beginselen ................................................................................................. 21
Domeinafhankelijke beginselen ..................................................................................................... 37
Hoofdstuk 2 GEVOLGENETHIEK OF CONSEQUENTIALISTISCHE HOUDING ............................. 49
Hoofdstuk 3 deugdenethiek of karakteriele houding ......................................................................... 60
Hoofdstuk 4 moreel sceptische houding ............................................................................................ 70
3 moreel sceptische stellingen ....................................................................................................... 72
Filosofische situering: moraal botst met een wetenschappelijk mens- en wereldbeeld ................ 79
Maatschappelijke relevantie van deze sceptische houding ........................................................... 90




INLEIDING


Wat is ethiek?




2

,= Met ethiek neem je op een rationele wijze een houding aan tegenover een moreel
probleem obv redelijke argumenten

 3 zaken
o Houding
o Moreel probleem
o Rationale wijze

1. Moreel probleem

Voorbeelden:

 Moet ik een goede kennis die om geld vraagt, dat ook geven?
 Mag dove ouder voor een doof kind kiezen?
 Moet er een verplichte samenlevingsdienst voor jongeren komen?
o Morele probleem ≠ kennistheoretisch of praktisch probleem


- Normatief probleem
o Niet elk normatief probleem = moreel probleem, maar elk moreel probleem is
wel een normatief probleem
 bv. Tegen 9u in Brussel dus je MOET vroeg opstaan = normaatief
probleem, maar geen moreel




- Zorgt voor spanning
o je twijfelt, je moet erover nadenken, je kan er snachts van wakker liggen
o probleem is niet iets vrijblijvend
 = je kan niet zeggen dat je je er niets van aan zal trekken, het
probleem vraagt een oplossing/ houding van je
- Mening wordt verwacht
- Weinig consensus
o Mensne nemen verschillend houdingen aan
o Eensgezindheid over wat de beste houding is, bestaat niet
o Heel tegenovergestelde met wetenschap

Combo van gebrek aan consensus, persoonlijke betrokkenheid, dringendheid,
onafwendbaarheid => SPANNING


2. Houding
- 4 soorten houdingen tov een probleem
o Oplossing (ervoor hebben)



3

, o Nieuw probleem zien
 Waarom iets niet vanzelfsprekend is en dus over moet nagedacht
worden
o Zinvolle reflectie
 Je hebt er ideeën, beschouwingen over
o Een benadering waardoor er geen probleem meer is
 Zien dat er geen relevantie is en dus geen probleem



3. Rationele wijze
 Ethiek heeft te maken met rationaliteit = op een juiste manier kunnen zeggen waarom
je die bepaalde houding hebt aangenomen
 Maar beschrijven wat redelijke argumenten zijn = moelijk
 Dus uitleggen welke argumenten ONredelijk zijn (3)

1. Geloof – wil van God
 Plato en het probleem met religieuze argumenten
 In Euthyphro klaagt Euthyphro zijn vader aan voor mishandeling van een slaaf.
Socrates vraagt waarom hij dat doet en welk argument hij heeft tegen het
handelen van zijn vader.
 Euthyphro antwoordt dat het tegen de wil van de goden is.
 Socrates zegt: hoe weet je zeker wat de goden willen? En als je zegt dat de
goden tegen onrecht zijn, waarom zeg je dan niet gewoon dat het
onrechtvaardig is?
 Dit leidt tot een dilemma: ofwel baseer je je oordeel op de wil van de goden, die
je eigenlijk niet kent, ofwel op rechtvaardigheid op zich.
 Alles wat met religieuze argumenten onderbouwd wordt, kan net zo goed met
een seculier rechtvaardigheidsbegrip worden beargumenteerd.
 Verwijzen naar de wil van de goden is dus geen noodzakelijke of zinvolle
toevoeging in ethische discussies.



2. Emoties – instincten – intuïties
 Heel veel moreel gedrag wordt door onze emoties aangestuurd
 Maar emoties kunnen onze houding niet onderbouwen, ze geven er enkel uitdrukking
aan
 Vb. seks tussen broer & zus is niet verboden in België, maar hoe leg je dan
uit dat het afgekeurd wordt



3. Feitelijke toestand

 Onderscheid tussen feiten & normen !!
 Als je die 2 overlapt met elkaar, dan bega je de naturalistische drogreden
o Mag je niet doen, is onaanvaardbaar
o De wereld van het zijn vs. de wereld van het moeten




4