FUNCTIELEER:
LEERPSCYHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: BASISCONCEPTEN EN DEFINITIES
INHOUDSTAFEL
Fundamentele kenmerken van leren
o Leren en andere vormen van gedragsverandering
o Leren, performantie, en niveaus van analyse
o Een definitie van leren
Naturalistische versus experimentele observaties
Het “fundamentele” leerexperiment
o Het controleprobleem bij onderzoek naar leren
o De “algemeen-proces” benadering bij de studie van leren
o Het gebruik van proefdieren in leeronderzoek
FUNDAMENTELE KENMERKEN VAN LEREN
LEREN EN ANDERE VORMEN VAN GEDRAGSVERANDERING
WAT VERSTAAT DE “NIET-LEERPSYCHOLOOG” ONDER LEREN?
Studeren, “schools leren”
o Leren rekenen, schrijven
o Spaans, statistiek, leerpsychologie leren
Een (motorische/perceptuele) vaardigheid, techniek, procedure onder de
knie krijgen
o Leren lopen, fietsen, typen, zwemmen
o Leren schilderen, timmeren, koken, klarinet spelen, wijn proeven
WAT ZEGT VAN DALE (2015)?
Niet minder dan 11 betekenissen, waaronder:
Studeren, leren voor “beroep x”
Een kundigheid, bedrevenheid verwerven
1
,Maar ook:
Zich een gewoonte eigen maken
o “Door zijn vrienden heeft hij leren liegen”
Wijzer maken, doen inzien
o “De ondervinding leert dat…” “dat zal je leren!”
Enzovoort…
LEREN IN “LEERPSCYHOLOGIE”
Omvat dit alles én nog veel meer:
NIET ENKEL “INTENTIONEEL”, “BEWUST”, “EXPLICIET” LEREN OOK
INCIDENTEEL, NIET-BEWUST, IMPLICIET
Angstig leren zijn voor honden (bv. Gebeten door hond als kind)
o Dit soort leren is voor leerpsychologen heel interessant, linken aan
bepaalde mechanismen die belangrijk zijn voor angststoornissen,
diepere inzichten over hoe angststoornissen in elkaar zitten
Sound van Coldplay leren herkennen
Je weg in Leuven leren kennen (is niet omdat je dagenlang de kaart van
Leuven vanbuiten hebt zitten leren, dit is op een niet-bewuste manier
verlopen)
NIET ENKEL LEREN BIJ MENSEN, OOK LEREN BIJ ALLE ANDERE
DIERSOORTEN
Leerpsychologie kijkt ook naar dieren
Vaak duiven/knaagdieren onderzocht
Van zeeslakken over fruitvliegjes en bijen tot mensapen
Evidentie voor leren én voor gelijkaardigheid van de onderliggende
mechanismen
NIET ENKEL “GESOFISTICEERDE”, OOK “BASALE VAARDIGHEDEN”
Gezichten, stemmen leren herkennen (in de aula gezichten zien die je
herkent)
2
, Coördinatie bewegingen of beweging/perceptie bij acties (bv. Stappen,
fietsen, paardrijden)
Telefoon leren opnemen bij rinkelen, trui aan als je het koud hebt,…
NIET ENKEL LEREN “DOEN”, MAAR OOK LEREN “NIET TE DOEN”
Leren zwijgen (= niet babbelen) in hoorcollege
Leren stilzitten (= niet bewegen) bij tandarts
NIET ENKEL MOTORISCH-PERCEPTUEEL-COGNITIEF, OOK EMOTIONEEL-
AFFECTIEF LEREN
Vrees voor spinnen, liften, besmetting, …
Koffie/broccoli/… leren lekker vinden (kan dat wel leren lekker vinden)
NIET ENKEL BIJ KINDEREN/JONGEREN, MAAR HET HELE LEVEN DOOR
… want steeds opnieuw veranderende omgevingscontingenties, dus
aanpassen is nodig
EEN DEFINITIE VAN LEREN
Leren is hét middel waardoor dieren hun gedrag duurzaam wijzigen, met als doel
een betere afstemming op (veranderingen in) de leefwereld
(gedragsmatige/neuronale “plasticiteit”)
Mogelijkheid tot verandering vindt ook plaats op neuronaal niveau, ook in
de hersenen zijn er dingen verandert
o Leren wordt geïdentificeerd door een gedragsverandering (in
bepaalde situatie)
o Deze gedragsverandering kan zowel een toename (of: verschijnen)
als een afname (of: verdwijnen) van een bepaalde respons
inhouden
NIET ELKE
GEDRAGSVERANDERING
IMPLICEERT LEREN!
We kunnen dat niet louter
definiëren aan de hand van dat
3
, we een gedragsverandering zien, er zijn andere zaken waarbij er ook een
gedragsverandering zal plaatsvinden
LEREN = RELATIEF DUURZAME GEDRAGSVERANDERING
OORZAKEN VAN TIJDELIJKE, NIET-DUURZAME GEDRAGSVERANDERING
(NIET HETZELFDE ALS LEREN)
Vermoeidheid
o Bv. Je vraagt iemand om de trap op te lopen, maar als je net ervoor
15 km hebt gelopen zal er een gedragsverandering zijn, dit is
omwille van vermoeidheid, dus niet leren
Tijdelijke veranderingen in fysiologische/motivationele toestand (bv.
Arousalniveau/honger/geslachtshormonen)
o Terugkeer naar basislijn indien aan behoefte voldaan
o Bv. Als je net langs de frituur loopt en je hebt honger zal je hier
anders op reageren dan wanneer je net hebt gegeten
Tijdelijke veranderingen in omgevingsstimuli (bv. Licht plots uit/ steentje in
schoen)
o Bv. Licht valt uit in de aula: verandering in ons gedrag (bv. Beginnen
babbelen, na 2 minuten gaat het licht terug aan en is ons gedrag
terug hetzelfde als voordien)
= geen duurzame gedragsverandering, maar tijdelijk
4
LEERPSCYHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: BASISCONCEPTEN EN DEFINITIES
INHOUDSTAFEL
Fundamentele kenmerken van leren
o Leren en andere vormen van gedragsverandering
o Leren, performantie, en niveaus van analyse
o Een definitie van leren
Naturalistische versus experimentele observaties
Het “fundamentele” leerexperiment
o Het controleprobleem bij onderzoek naar leren
o De “algemeen-proces” benadering bij de studie van leren
o Het gebruik van proefdieren in leeronderzoek
FUNDAMENTELE KENMERKEN VAN LEREN
LEREN EN ANDERE VORMEN VAN GEDRAGSVERANDERING
WAT VERSTAAT DE “NIET-LEERPSYCHOLOOG” ONDER LEREN?
Studeren, “schools leren”
o Leren rekenen, schrijven
o Spaans, statistiek, leerpsychologie leren
Een (motorische/perceptuele) vaardigheid, techniek, procedure onder de
knie krijgen
o Leren lopen, fietsen, typen, zwemmen
o Leren schilderen, timmeren, koken, klarinet spelen, wijn proeven
WAT ZEGT VAN DALE (2015)?
Niet minder dan 11 betekenissen, waaronder:
Studeren, leren voor “beroep x”
Een kundigheid, bedrevenheid verwerven
1
,Maar ook:
Zich een gewoonte eigen maken
o “Door zijn vrienden heeft hij leren liegen”
Wijzer maken, doen inzien
o “De ondervinding leert dat…” “dat zal je leren!”
Enzovoort…
LEREN IN “LEERPSCYHOLOGIE”
Omvat dit alles én nog veel meer:
NIET ENKEL “INTENTIONEEL”, “BEWUST”, “EXPLICIET” LEREN OOK
INCIDENTEEL, NIET-BEWUST, IMPLICIET
Angstig leren zijn voor honden (bv. Gebeten door hond als kind)
o Dit soort leren is voor leerpsychologen heel interessant, linken aan
bepaalde mechanismen die belangrijk zijn voor angststoornissen,
diepere inzichten over hoe angststoornissen in elkaar zitten
Sound van Coldplay leren herkennen
Je weg in Leuven leren kennen (is niet omdat je dagenlang de kaart van
Leuven vanbuiten hebt zitten leren, dit is op een niet-bewuste manier
verlopen)
NIET ENKEL LEREN BIJ MENSEN, OOK LEREN BIJ ALLE ANDERE
DIERSOORTEN
Leerpsychologie kijkt ook naar dieren
Vaak duiven/knaagdieren onderzocht
Van zeeslakken over fruitvliegjes en bijen tot mensapen
Evidentie voor leren én voor gelijkaardigheid van de onderliggende
mechanismen
NIET ENKEL “GESOFISTICEERDE”, OOK “BASALE VAARDIGHEDEN”
Gezichten, stemmen leren herkennen (in de aula gezichten zien die je
herkent)
2
, Coördinatie bewegingen of beweging/perceptie bij acties (bv. Stappen,
fietsen, paardrijden)
Telefoon leren opnemen bij rinkelen, trui aan als je het koud hebt,…
NIET ENKEL LEREN “DOEN”, MAAR OOK LEREN “NIET TE DOEN”
Leren zwijgen (= niet babbelen) in hoorcollege
Leren stilzitten (= niet bewegen) bij tandarts
NIET ENKEL MOTORISCH-PERCEPTUEEL-COGNITIEF, OOK EMOTIONEEL-
AFFECTIEF LEREN
Vrees voor spinnen, liften, besmetting, …
Koffie/broccoli/… leren lekker vinden (kan dat wel leren lekker vinden)
NIET ENKEL BIJ KINDEREN/JONGEREN, MAAR HET HELE LEVEN DOOR
… want steeds opnieuw veranderende omgevingscontingenties, dus
aanpassen is nodig
EEN DEFINITIE VAN LEREN
Leren is hét middel waardoor dieren hun gedrag duurzaam wijzigen, met als doel
een betere afstemming op (veranderingen in) de leefwereld
(gedragsmatige/neuronale “plasticiteit”)
Mogelijkheid tot verandering vindt ook plaats op neuronaal niveau, ook in
de hersenen zijn er dingen verandert
o Leren wordt geïdentificeerd door een gedragsverandering (in
bepaalde situatie)
o Deze gedragsverandering kan zowel een toename (of: verschijnen)
als een afname (of: verdwijnen) van een bepaalde respons
inhouden
NIET ELKE
GEDRAGSVERANDERING
IMPLICEERT LEREN!
We kunnen dat niet louter
definiëren aan de hand van dat
3
, we een gedragsverandering zien, er zijn andere zaken waarbij er ook een
gedragsverandering zal plaatsvinden
LEREN = RELATIEF DUURZAME GEDRAGSVERANDERING
OORZAKEN VAN TIJDELIJKE, NIET-DUURZAME GEDRAGSVERANDERING
(NIET HETZELFDE ALS LEREN)
Vermoeidheid
o Bv. Je vraagt iemand om de trap op te lopen, maar als je net ervoor
15 km hebt gelopen zal er een gedragsverandering zijn, dit is
omwille van vermoeidheid, dus niet leren
Tijdelijke veranderingen in fysiologische/motivationele toestand (bv.
Arousalniveau/honger/geslachtshormonen)
o Terugkeer naar basislijn indien aan behoefte voldaan
o Bv. Als je net langs de frituur loopt en je hebt honger zal je hier
anders op reageren dan wanneer je net hebt gegeten
Tijdelijke veranderingen in omgevingsstimuli (bv. Licht plots uit/ steentje in
schoen)
o Bv. Licht valt uit in de aula: verandering in ons gedrag (bv. Beginnen
babbelen, na 2 minuten gaat het licht terug aan en is ons gedrag
terug hetzelfde als voordien)
= geen duurzame gedragsverandering, maar tijdelijk
4
