Samenvatting van het Boek een plattegrond van de macht | Politiek & Politicologie |

,Politicologie hoofdstuk 1: politiek en politicologie

Wat is politiek? Een fundamentele vraag


Politicologie
De politicologie is de wetenschappelijke discipline die zich richt op de systematische studie van politieke
verschijnselen, actoren en processen. Als integratiewetenschap combineert zij inzichten uit diverse
andere vakgebieden om de complexiteit van het besturen van een samenleving te begrijpen.


Integratiewetenschap
Deze term duidt aan dat de politicologie geen exclusieve methoden bezit, maar nuttige inzichten uit
andere disciplines integreert en toepast op politieke vraagstukken. Hierdoor kan de discipline een breed
scala aan maatschappelijke verschijnselen verklaren vanuit verschillende wetenschappelijke
invalshoeken.


Field of enquiry
De politieke wetenschappen worden vaak omschreven als een onderzoeksveld in plaats van een strikt
afgebakende discipline met een unieke kern. Dit komt door het ontbreken van een algemeen aanvaarde
wetenschappelijke theorie en een universeel centraal begrippenkader.


Collectief overheidsoptreden
Wanneer een maatschappelijk vraagstuk als politiek wordt gedefinieerd, wordt het onderwerp van
overheidsbemoeienis en publieke besluitvorming. Dit bepaalt welke kwesties door de staat geregeld
mogen of moeten worden en onttrekt deze aan de louter private sfeer.


Minimal state
Dit concept uit de negentiende eeuw stelt dat de overheid zich tot een beperkt aantal kerntaken moet
beperken, zoals veiligheid en de bescherming van eigendom. De politiek laat hierbij de organisatie van de
rest van de samenleving over aan het private initiatief en de vrije markt.


Nanny state
De nanny state verwijst naar een interventionistische welvaartsstaat die zich intensief bemoeit met het
leven van burgers van de wieg tot het graf. In dit model neemt de overheid een sturende rol aan in
talloze aspecten van het dagelijks leven om sociaal welzijn te garanderen.


Domeinbenadering
Bij deze benadering wordt politiek gedefinieerd als een specifiek en afgebakend onderdeel van de
2

,samenleving, bestaande uit formele instellingen en actoren. Machtsverhoudingen en processen die zich
buiten deze publieke arena afspelen, worden in deze visie niet als politiek beschouwd.


Aspectbenadering
Deze visie beschouwt politiek als een specifiek kenmerk dat aanwezig kan zijn in alle sociale
verhoudingen en menselijke gedragingen. Hierdoor is politiek niet beperkt tot één sector, maar kan het
in elke sfeer van de samenleving worden geïdentificeerd.


Essentially contested concept
Dit begrip van Gallie beschrijft concepten waarvan de definitie en het juiste gebruik fundamenteel en
onvermijdelijk ter discussie staan. Hoewel verschillende stromingen elkaars interpretatie betwisten,
erkennen zij dat er geen universele consensus mogelijk is over de juiste invulling.


Clusterconcept
Politiek wordt gezien als een containerbegrip dat is opgebouwd uit verschillende onderdelen die elk op
hun beurt weer betwistbaar zijn. Omdat de bouwstenen van de definitie variëren per ideologische bril, is
het onmogelijk om tot één ondubbelzinnige omschrijving te komen.


Polity
Polity verwijst naar de institutionele en organisatorische kaders van een politieke gemeenschap, zoals de
staat en haar structuren. Het vormt de stabiele omgeving waarbinnen de politieke strijd en de
beleidsvorming plaatsvinden.


Politics
Politics heeft betrekking op het procesmatige aspect van politiek, waaronder machtsuitoefening,
belangenverdediging en besluitvorming. Het richt zich op de interacties tussen actoren die proberen
invloed uit te oefenen op de koers van de samenleving.


Policy
Policy duidt op de inhoudelijke resultaten van het politieke proces, oftewel het concrete beleid dat door
de overheid wordt uitgevoerd. Het omvat de plannen en maatregelen die worden genomen om
specifieke maatschappelijke problemen op te lossen.


Politeia
Dit Oudgriekse begrip vormt de etymologische oorsprong van politiek en verwijst naar alles wat
betrekking heeft op de organisatie van de stadstaat (polis). Het markeert het ontstaan van het denken
over het collectieve beheer van de gemeenschap.



3

, Politikos
In de Griekse oudheid duidde deze term op zaken die de publieke zaak betroffen en de samenleving als
geheel aangingen. Het diende als het directe tegenovergestelde van idiotikos, wat verwees naar de strikt
private en individuele aangelegenheden.


Territorium
Politiek is meestal gebonden aan een specifiek geografisch gebied waarbinnen de regels van de
samenleving dwingend worden opgelegd aan iedereen. Dit territoriaal aspect onderscheidt de politieke
gemeenschap van vrijwillige verenigingen, aangezien men zich niet zomaar aan de geldende regels kan
onttrekken.




De evolutie en kern van politiek

Territorialisering
Dit proces beschrijft hoe politieke macht historisch verbonden is aan een specifiek grondgebied,
tegenwoordig vooral zichtbaar in de vorm van nationale staten. Door processen zoals globalisering en
Europese integratie neemt de dominantie van dit strikt territoriale element tegenwoordig echter af.


Bevolking
Naast een fysiek territorium is de aanwezigheid van een menselijke gemeenschap een noodzakelijke
voorwaarde voor het ontstaan van politiek handelen. Politiek heeft immers direct betrekking op de
interacties en de organisatie van de mensen die binnen een bepaalde samenleving verblijven.


David easton
Deze politicoloog definieert politiek als een proces dat draait om vreedzaam overleven binnen een
context van schaarste aan middelen. Hij stelt dat politiek essentieel is voor het maken van keuzes die
bepalen hoe deze schaarste wordt beheerd binnen een samenleving.


Politiek systeem
Een dergelijk systeem ontstaat wanneer er behoefte is aan een formele instelling die de toebedeling van
waarden op een gezaghebbende wijze uitvoert. Het zorgt ervoor dat beslissingen door de bredere
samenleving als bindend en acceptabel worden beschouwd.


Bindende allocatie van waarden
Dit begrip verwijst naar de kernactiviteit van de overheid om dwingende keuzes te maken over de
verdeling van schaarse middelen en maatschappelijke prioriteiten. Deze toebedeling reguleert het
samenleven door collectieve beslissingen op te leggen aan alle burgers.

4