Samenvatting Forensisch welzijnswerk | B001634A (15/20)

Forensisch welzijnswerk
1. KADER EN HISTORIEK ................................................................................................................................. 4
1.1. Doel en inhoud..............................................................................................................................4
1.2. Het concept ..................................................................................................................................4
1.2.1. Het concept eenvoudig .......................................................................................................................... 4
1.2.2. Het concept – complex .......................................................................................................................... 5
1.3. Verhouding: welzijn - forensisch .....................................................................................................6
1.4. Oorzaken complexiteit ...................................................................................................................6
2. HISTORIEK .............................................................................................................................................. 7
2.1. Geen FWZW..................................................................................................................................7
2.1.1. Ancien regime ....................................................................................................................................... 7
2.1.2. Verlichting............................................................................................................................................. 7
2.2. Kiemen FWZW: reclassering via patronage......................................................................................7
2.2.1. Sociaal verweer ..................................................................................................................................... 7
2.2.1.1. Nieuw sociaal verweer ...................................................................................................................... 8
2.2.2. Private reclassering ............................................................................................................................... 8
2.2.3. Overheidsreclassering ........................................................................................................................... 9
2.3. FWZW wordt autonoom .................................................................................................................9
2.3.1. Kritische jaren ‘70 .................................................................................................................................. 9
2.3.2. Staatshervorming 1980 ........................................................................................................................ 10
2.3.3. Twee partners, nood aan samenwerking ............................................................................................... 11
2.3.3.1. Autonoom FWZW ............................................................................................................................ 11
2.3.3.2. Aan justitie verbonden FWZW .......................................................................................................... 12
2.3.3.3. Nood aan samenwerking ..................................................................................................................... 13
2.4. FWZW meer autonoom................................................................................................................ 13
2.4.1. Nood aan samenwerking en afspraken ................................................................................................. 14
2.5. Besluit ........................................................................................................................................ 15
3. HULP EN DIENSTVERLENING VOOR DADERS (DEEL 1) ........................................................................................ 16
3.1. Context ...................................................................................................................................... 16
3.1.1. Aandachtspunten ................................................................................................................................ 16
3.1.2. FWZW voor gedetineerden ................................................................................................................... 17
3.1.3. Niet-gedetineerde justitiabelen ............................................................................................................ 17
3.2. FWZW voor gedetineerden ........................................................................................................... 18
3.2.1. Noden en profiel gedetineerden ........................................................................................................... 18
3.2.2. Vanuit autonoom FWZW ...................................................................................................................... 21
3.2.2.1. Strategisch plan 2000 ...................................................................................................................... 21
3.2.2.2. Aanbod hulp en dienstverlening ....................................................................................................... 22
3.2.2.3. SWOT-Analyse 2012 ........................................................................................................................ 25
3.2.2.4. Decreet Hulp en dienstverlening 2013 .............................................................................................. 26
3.2.2.5. STRAP 2015-2020 ............................................................................................................................ 28
3.2.2.6. STRAP 2020-2025 ............................................................................................................................ 29
3.2.2.7. Audit rekenhof (2022) ...................................................................................................................... 31
3.2.2.8. Tussentijdse evaluatie en STRAP 2020-25 bis .................................................................................... 34
3.2.2.9. Samenwerkingsakkoord 2024 .......................................................................................................... 35
3.2.2.10. STRAP 2025-2030 ........................................................................................................................... 36
3.2.3. HDV vanuit aan justitie verbonden FWZW ............................................................................................. 37
3.3. Niet-gedetineerde Justitiabelen.................................................................................................... 41
3.3.1. Profiel en noden .................................................................................................................................. 41
3.3.2. Aanbod vanuit autonoom FWZW .......................................................................................................... 42
3.3.3. Vanuit aan justitie gebonden FWZW ..................................................................................................... 45
4. GASTCOLLEGE BELEIDSCOÖRDINATOR AAN GEDETINEERDEN ............................................................................. 47



1

, 4.1. Situering functie .......................................................................................................................... 48
4.2. Opdracht .................................................................................................................................... 49
4.2.1. Coördinatie hulp- en dienstverlening .................................................................................................... 49
4.2.2. Beleidsvoorbereiding- en ontwikkeling.................................................................................................. 51
4.2.3. Samenwerking met justitie ................................................................................................................... 53
4.3. Uitdagingen ................................................................................................................................ 55
4.3.1. Netwerkcoördinatie ............................................................................................................................. 55
4.3.2. Te weinig middelen .............................................................................................................................. 55
4.3.3. Continuïteit van hulpverlening ............................................................................................................. 55
4.4. Conclusie ................................................................................................................................... 55
5. FORENSISCHE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG ............................................................................................. 55
5.1. Achtergrond ................................................................................................................................ 55
5.1.1. Forensische GGZ ................................................................................................................................. 55
5.2. Internering .................................................................................................................................. 58
5.2.1. Kader .................................................................................................................................................. 58
5.2.2. Populatie ............................................................................................................................................ 59
5.2.3. Zorgaanbod......................................................................................................................................... 60
5.3. Gedetineerden ............................................................................................................................ 64
5.3.1. Psychiatrische diagnoses..................................................................................................................... 64
5.3.2. Beleid ................................................................................................................................................. 65
5.3.3. Aanbod ............................................................................................................................................... 66
5.3.4. Uitdagingen......................................................................................................................................... 67
5.4. Tandem (gastcollege) .................................................................................................................. 68
5.4.1. Doelstellingen ..................................................................................................................................... 68
5.4.2. Indicatiestelling op basis van ............................................................................................................... 68
5.4.2.1. Diagnostiek..................................................................................................................................... 69
5.4.2.2. Beschikbare behandelingsmogelijkheden ........................................................................................ 70
5.4.2.3. Rekening houdend met de voorkeuren/wensen van de cliënt ............................................................. 71
5.4.3. Outcome? ........................................................................................................................................... 71
5.4.4. Uitdagingen......................................................................................................................................... 71
6. MODELLEN VOOR REHABILITATIE VAN DADERS ................................................................................................ 72
6.1. Begrippen ................................................................................................................................... 72
6.2. RNR............................................................................................................................................ 72
6.2.1. Achtergrond ........................................................................................................................................ 72
6.2.2. Algemene assumpties ......................................................................................................................... 72
6.2.3. RISK (who) .......................................................................................................................................... 73
6.2.4. NEED (what) ........................................................................................................................................ 74
6.2.5. RESPONSIVITY (How) .......................................................................................................................... 75
6.2.6. Overige principes ................................................................................................................................ 75
6.2.7. Evaluatie ............................................................................................................................................. 75
6.3. GLM ........................................................................................................................................... 76
6.3.1. Primary goods ..................................................................................................................................... 77
6.3.2. Secondarry goods ............................................................................................................................... 77
6.3.3. Obstakels ........................................................................................................................................... 77
6.3.4. Criminaliteit ........................................................................................................................................ 77
6.3.5. Behandeling ........................................................................................................................................ 78
6.3.6. Evaluatie ............................................................................................................................................. 79
6.4. Reflectie ..................................................................................................................................... 80
6.4.1. Integratie ............................................................................................................................................ 81
6.4.2. Beleid en praktijk ................................................................................................................................. 81
7. RISICOTAXATIE ....................................................................................................................................... 82
7.1. Inleiding ..................................................................................................................................... 82
7.2. Methoden ................................................................................................................................... 83


2

, 7.2.1. ongestructureerd klinisch oordeel ........................................................................................................ 84
7.2.2. Actuarieel oordeel ............................................................................................................................... 84
7.2.3. Gestructureerd professioneel oordeel .................................................................................................. 85
7.3. Instrumenten .............................................................................................................................. 86
7.3.1. Static-99R ........................................................................................................................................... 86
7.3.2. OxRec ................................................................................................................................................. 86
7.3.3. HCR-20 V3............................................................................................................................................ 86
7.3.4. FAM .................................................................................................................................................... 87
7.3.5. Specifieke delicten .............................................................................................................................. 87
7.3.6. Beschermende factoren ...................................................................................................................... 87
7.3.7. SAPROF .............................................................................................................................................. 87
7.4. Selectie van instrumenten ........................................................................................................... 88
7.4.1. Doelstelling ......................................................................................................................................... 88
7.4.2. Psychometrische kwaliteit ................................................................................................................... 88
7.4.3. Praktische overwegingen ..................................................................................................................... 92
7.5. Risicocommunicatie ................................................................................................................... 92
7.5.1. Richtlijnen .......................................................................................................................................... 93
7.6. Risicomanagement ..................................................................................................................... 94
7.7. Reflecties ................................................................................................................................... 95
8. HERSTEL EN SLACHTOFFER-DADERBEMIDDELING ............................................................................................ 95
8.1. Inleiding – context ....................................................................................................................... 95
8.1.1. Maatschappelijke en juridische context ................................................................................................ 95
8.1.2. Het concept herstel ............................................................................................................................. 97
8.2. Methodieken bij herstel, de rom van de bemiddelaar en de ervaringen van daders .......................... 97
8.2.1. Algemeen............................................................................................................................................ 97
8.2.2. Moderator ........................................................................................................................................... 98
8.2.3. Ervaringen dader ................................................................................................................................. 99
8.2.4. Herstelgerichtedetentie ..................................................................................................................... 100
8.2.5. Dialooggroepen ................................................................................................................................. 101
8.2.6. Andere detentievormen en herstel...................................................................................................... 101
8.2.7. HCA-dienst voor herstelgerichte en constructieve afhandeling ............................................................ 101
8.3. Ebectiviteit ............................................................................................................................... 102
8.4. Reflecties bij de herstelgerichte benadering ............................................................................... 102
8.4.1. Afronde cijfers ................................................................................................................................... 103




3

,1. Kader en historiek
1.1. Doel en inhoud
Centrale vragen
- Wat is forensisch welzijnswerk?
o Verschil tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW?
o Waar komt dit verschil vandaan?
- Wat is de plaats van welzijnswerk in een justitiële context doorheen de tijd?
- Wat is de betekenis van de staatshervormingen voor FWZW?
- Wat is het verband tussen de historische evolutie en de complexiteit van FWZW?

1.2. Het concept
- Concept “forensisch welzijnswerk” geïntroduceerd in Panopticon (1980)
o Langere ontstaansgeschiedenis, maar pas toen geïntroduceerd als ‘forensisch
welzijnswerk’
- Forensisch: disciplines en activiteiten op alle echelons strafrechtsbedeling (opsporing,
vervolging, straftoemeting en strafuitvoering) = recht
o Gaat dus over personen, activiteiten, actoren…
- Welzijnswerk: activiteiten die bijdragen tot het (individueel of collectief) welzijn
= hulp- en dienstverlening (hierna: HDV)
- DUS: welzijnswerk binnen forensische context

1.2.1. Het concept eenvoudig
- Wat?
o Hulp- en dienstverlening
§ Hulpverlening: richt zich op een bepaalde problematiek
• Drugsproblemen, personen met een handicap
§ Dienstverlening is breder
• Schuldbemiddeling, sportactiviteiten
o Aan mensen die als dader, slachto\er of naastbestaande (“justitiabelen”)
o (On)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
o Focus van dit opleidingsonderdeel = volwassen daders/verdachten
§ Slachto\ers → Victimologie
§ Minderjarigen → Jeugdcriminologie en Jeugdrecht
- Voor wie? Doelgroep
o Mensen in contact met justitie
o Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachto\ers
- Door wie? Aanbod
o Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
§ Hulpverlening: verslavingszorg, geestelijke gezondheidszorg, VAPH, …
§ Dienstverlening: VDAB, OCMW, onderwijs, sport, bibliotheken, …
à Iedereen ook al kom je niet in contact met justitie kan je hierop beroep doen
o Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachto\ers
§ Justitieel Welzijnswerk (JWW), Slachto\eronthaal, Slachto\erhulp,
Psychosociale Dienst (PSD), Justitiehuizen, Moderator, …




4

, à Voor een bepaalde categorie van personen dus voor de doelgroep daders en
of slachto\ers

1.2.2. Het concept – complex
- Complexiteit
o ~ wat is finaliteit – wie is opdrachtgever?
§ Concept FWZW heeft veel te maken met de finaliteit: wat is het doel, wat beogen
we met die interventies en die finaliteit hangt samen met wie de opdrachtgever
is
o ~ organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams/federaal)
§ Soorten organisatie (welzijn vs. strafrechtelijk) en bevoegdheidsniveaus
(Vlaams/federaal)
à Onderscheid tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW

Autonoom FWZW
- HDV dat autonoom van justitie werkt
- Is onderdeel van algemeen welzijnswerk
- Uitoefening van het recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Waarom? Iedereen recht op menswaardig leven (OCMW-wet 1976), óók daders
- Opdrachtgever = de cliënt (vrijwilligheid – HDV op vraag van de cliënt)
o De dader is zelf ook de opdrachtgever
o Vrijwilligheid staat centraal
- Centraal principe = kwetsbaarheid van personen in contact met justitie
o Alle personen die in contact komen met justitie hebben een zekere vorm van
kwetsbaarheid: sociaaleconomisch, psychisch, vanuit de kindertijd… en men gaat zich
daarop focussen
- Beroepsgeheim als hulpverlener
- Finaliteit = kwaliteit van leven (recht op menswaardig bestaan)
o Ondersteuning bij functioneren en bij participeren aan samenleving
§ Vanuit perspectief van individu (≠ vanuit justitie)
§ Vraag- & behoeftegericht werken (noden)
- Combinatie van individueel (HDV) én structureel-maatschappelijk perspectief
o Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van voorkomen uitsluiting
o Zichtbaar maken van sociale dimensie problemen (sociale ongelijkheid)
- Vb. Justitieel Welzijnswerk (JWW) van Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW)
o Justitieel welzijnswerk vertrekt van het principe dat ieder lid van de samenleving
beschikt over gelijke basisrechten en die moet kunnen waarmaken

Aan justitie verbonden FWZW
- HDV in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
- Welzijnswerk ‘onder mandaat’ (van justitie)
- Opdrachtgever = actor binnen Justitie (echelons SRB)
o Vb: parket, (onderzoeks)rechter, gevangenisdirecteur, SURB, …
- Opdracht = divers: advies, controle (voorwaarden), rapportage, begeleiding, …
- Beroepsgeheim, maar niet ten opzichte van de opdrachtgever (~ bvb. advies)
o Brengt een advies uit in opdracht van iemand anders over een persoon



5

, - vb: Psychosociale Dienst (PSD) binnen DG EPI
o Werk PSD = opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
à Beide: HDV aan daders in justitiële context

1.3. Verhouding: welzijn - forensisch
- Kern = debat verhouding welzijn(swerk) en straf(rechtsbedeling)
o Spanningsveld welzijn – justitie
- Fundamenteel: finaliteit
o Wat zijn de doelstellingen? Wat wil men bereiken?
- Praktisch/organisatorisch
o Hoe samenwerken? (~ verschillende opdrachtgever)
o Hoe informatie uitwisselen? (vb. beroepsgeheim)
- Het welzijnswerk streeft fundamenteel het welzijn van het individu na,
justitie is finaal gericht op de bescherming van de samenleving

- Essentie spanningsveld: Wat prevaleert hulp of bescherming van de maatschappij?
à ‘hulp en recht’ debat
- Recht op maatschappelijke dienstverlening (subjectieve noden) = welzijn

- Instrumentele inzet van welzijnswerk om doelen SRB te realiseren
(objectieve norm) = ‘binnenhalen van hulpverleningstechnieken’
- We kunnen hulpverlening gaan inzetten als bescherming van de maatschappij
o Vb. als die verslaafde van zijn verslaving af is, dan gaat die geen feiten meer plegen
o Hulp en dienstverlening kan dus ook als middel worden ingezet
à Welzijn als doel op zich of instrumentele inzet hulpverlening (middel)?
à Recht op menswaardig leven of rechtsconforme burgers?

1.4. Oorzaken complexiteit
- Ontstaansgeschiedenis
o Welzijnswerk ontwikkeld vanuit zowel privé-initiatief als overheidsinitiatief
§ Voorbeeld: kerkelijke organisaties die zich begonnen te ontfermen over daders
en vanuit ‘barmachtigheid’ initiatieven begonnen op te stellen – tegelijkertijd met
de overheid
àWaren met elkaar vermengd
- Bevoegdheidskwestie ~ staatshervormingen
o 1980: opsplitsing bevoegdheden
§ Autonoom FWZW = gemeenschappen
§ Aan justitie verbonden FWZW = federaal
• Hulp in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen (vb. begeleiding
voorwaardelijke invrijheidstelling) = federaal
o 2014: zesde staatshervorming (Vlinderakkoord 2011)
§ Onderscheid 1980 verandert, want deel van aan justitie verbonden FWZW (JH en
ET) wordt overgeheveld naar gemeenschappen




6

,2. Historiek
2.1. Geen FWZW
2.1.1. Ancien regime
15–17e eeuw, de dader wordt gebruikt…
- Als voorbeeld
o Functie straf = vergelding en afschrikking
o Publieke voorbeeldstraQen
o Tentoonspreiden van ‘almacht van de vorst’
§ 15e eeuw: lijfstraf = dominante strafvorm (~ lijfeigenen)
§ 16e eeuw: hoogtepunt doodstra\en
- Als werkkracht
o Einde middeleeuwen: opkomst mercantilisme – economie centraal
§ Doodstraf niet zinvol want verlies van werkkracht
§ Opsluiten en (dwang)arbeid
§ Ontstaan correctiehuizen en werkhuizen
§ Van ‘verbeteren’ via arbeid tot winstfinaliteit (eind 17e eeuw)
§ Ook hier geen FWZW

2.1.2. Verlichting
18–19e eeuw, reactie op absolute macht en willekeur van Ancien Régime
- Klassiek strafrecht (legaliteit, proportionaliteit en subsidiariteit)
- Schuld en straf: rationeel mensbeeld
o Vrije wil: de mens kiest doelbewust voor criminaliteit à schuldnotie
o Uitzondering: “krankzinnigen” en “jongeren beneden leeftijd des onderscheids”
o Eenduidige relatie tussen misdrijf en straf (geen discretionaire ruimte)
- Ontstaan van de eerste grote gevangenissen
o Eind 18e eeuw: gevangenisstraf als bezinning met als doel morele verbetering
o Vanaf 1830 hervorming: cellulair regime = afzondering
- Weinig interesse in individu
- Daad = centraal dus geen plaats voor welzijnswerk (binnen justitie)
o De dader die pleegt doet er weinig toe, we moeten die gewoon stra\en

2.2. Kiemen FWZW: reclassering via patronage
2.2.1. Sociaal verweer
Tweede helft 19e eeuw: positivisme en ontstaan menswetenschappen
- Ontstaan nieuw mensbeeld: mens als gedetermineerd wezen
o Invloed van interne en externe factoren op individu
o Dader centraal à gevaarsnotie
- Strafrecht wordt instrument van criminele politiek
o SR inzetten om doelstellingen te bereiken: preventie, resocialisatie
o Ook bij straftoemeting & -uitvoering:
§ Link met sociale gevaarlijkheid persoon in plaats van ernst van daad
§ Kansen op re-integratie laat sturing toe – van bij preventie tot strafuitvoering
§ We gaan stra\en om over te kunnen gaan naar resocialisatie



7

, § Gaan stra\en met een andere insteek namelijk die sociale gevaarlijkheid gaan
verminderen
o à Eerste openheid naar “welzijnswerk” !
- België: Adolphe Prins (1845–1919): gedi\erentieerde aanpak op basis van gevaarlijkheid
- Inspiratie voor wetgeving en beleid
o VI 1888 (Wet-Lejeune), wet landloperij en bedelarij 1891, wet kinderbescherming 1912
o Afscha\en cellulair isolatieregime, ontstaan van antropologische dienst,
gevangenisarbeid

2.2.1.1. Nieuw sociaal verweer
Na WOII: focus op dader wordt verder gedi\erentieerd
- Context = wederopbouw en politieke consensus
o Solidariteit – ontstaan van verzorgingsstaat
o Aandacht mensenrechten, minimale regels gedetineerden, proceswaarborgen…
- Sterk geloof in behandelbaarheid van mens in functie van resocialisatie
o Via strafrechtelijke interventie (= mogelijkheid om dader bij te sturen)
o Tweesporenbeleid
§ 1. ‘Normale’ delinquenten à straf
§ 2. Andere (jongeren en ‘geestesgestoorden’) à maatregel
- Verdere humanisering van gevangenisregime en reorganisatie gevangeniswezen
- Inspiratie voor beleid en wetgeving
o Wet jeugdbescherming 1965, Probatiewet 1964
o Individualisering van strafuitvoering: beperkte hechtenis, penitentiair verlof, …

2.2.2. Private reclassering
Eind 19e eeuw (sociaal verweer) – eerste stappen:
- Vanuit privé-initiatief
- Dames uit de gegoede burgerij
o Vanuit kerkelijke liefdadigheidsplicht = “caritas” denken
o Vanuit een kerkelijke plicht gingen ze naar de gevangenissen, diensteverlening doen à
gunst karakter
o Als we ons inzetten voor de dutsjes van de samenleving, gaan we onze plek wel
verdienen in de hemel
- Weinig aandacht voor sociale oorzaken

1888: Wet Lejeune betre\ende de voorwaardelijke invrijheidstelling (VI)
- Startpunt van (private) ‘reclassering’
- Start van inzet welzijnswerk in strafrechtelijke context

Oprichting Beschermingscomités
- Privéorganisaties bestaande uit vrijwilligers
- Voorbereiding VI en toezicht tijdens proefperiode (voogdij)
o Vrijwilligers die meegingen gedurende de proefperiode ter controle van de VW
- Doel is niet welzijn van individu maar disciplinering ter bescherming van de maatschappij
- Private reclassering sterk verweven met strafuitvoering; HV in verlengde van strafdoelen
o Doelen die men toen nastreefde lagen in lijn met de doelen van justitie



8

, Gangbare werkvorm welzijnswerk: patronage (toezicht/controle)
- Selectiviteit (gunstkarakter): hulp ‘verdienen’ vs. ‘kan niet baten’
o Mensen die hulp verdiende, maar sommige ‘heeft geen zin bij hen’
- Dubbele rol (tweeslachtigheid)
o Hulp en ondersteuning (vb. bemiddelen ~ tewerkstelling, onderdak, …)
o Maar binnen kader van toezicht en controle (justitiële handelingsdwang)

Interbellum (periode tussen twee WO)
- Aanwerving professionelen (kleinere rol voor vrijwilligers
o ~ oprichting ‘scholen voor sociaal werk’ in 1920
o Overstap van vrijwilligheid naar professionaliteit
- Verdere professionalisering: Beschermingscomités à Diensten voor Sociale Re-integratie à
Werken der Wederaanpassing (1922)
- Doelen nog steeds nauw verweven met strafuitvoering
- Na interbellum (WO II): stagnatie private reclassering (tot jaren ’70)

2.2.3. Overheidsreclassering
- Pas ontstaan na WO I
o Meteen professionelen (ambtenaren van Justitie)
o Doel = inzetten op begeleiding en voorlichting
- 1920: Penitentiair Antropologische Dienst (PAD)
o Vorming en opleiding van personeel
o Wetenschappelijk onderzoek gedetineerden
à observatie, diagnose, classificatie (niet: begeleiden of ondersteunen)
- 1921: Psychiatrische annexen
o Voor ‘probleemgevallen’ – ook hier vooral in functie van onderzoek
- 1930: Sociale Dienst van het Bestuur der Strafinrichtingen
o Eerste maatschappelijk werkers aangeworven: diagnosestelling én begeleiden
gedetineerden bij overgang van binnen naar buiten (≈ WdW)

Na WO II: geen stagnatie
- Verdere uitbouw van Sociale Dienst van Bestuur der Strafinrichtingen
- Takenpakket + aantal ambtenaren uitgebreid
- Voor binnendiensten (‘intra muros’) en buitendiensten (‘extra muros’)
o Binnendiensten (vb. PAD) = evolutie wetenschappelijk onderzoek → advies over
detentieverloop en VI
o Buitendiensten: maatschappelijk werkers aangeworven voor persoonlijkheidsenquêtes
rechtbanken; 1969: Sociale Dienst en Probatie
- Groei hangt vaak samen met wetgeving, vb. Probatiewet (1964)

2.3. FWZW wordt autonoom
2.3.1. Kritische jaren ‘70
- Tot jaren ‘70: onderscheid doelstellingen private en overheidsreclassering niet duidelijk (nauw
met elkaar verweven)
- Kritische jaren ‘70: maatschappelijke veranderingen
o Kritiek op rol en beleidsruimte van overheid


9

, o Kritiek op het strafrecht en welzijnswerk
- Oorzaak spanningsveld welzijn – justitie (zie eerder

Kritiek op strafrecht
- SR = normerend en conserverend
- De strafrechtsbedeling
o Niet neutraal
o Politieke, sociale, economische context bepaalt inhoud en doel
(vergelding, afschrikking, herstel, …)
- Pleidooi: terugkeer naar klassieke SR
- à DUS: forensische context komt onder druk te staan

Kritiek op welzijnswerk
- Heeft behandeling/rehablilitatie in gevangenis wel zin?
- “What works?” (Martinson, 1974)
- Meta-analyse van 231 interventiestudies (1945–1967)
- Gebrek aan e\ectiviteit van behandelingen in detentie
- “Nothing works”




- Ook kritiek binnen het welzijnswerk – meer fundamenteel
o Inzicht in paradoxaal karakter van welzijnsinterventies = hulpverlenend én
paternalistisch (“meneer doktoor”)
- Welzijnswerk stelt zichzelf in vraag
o Professionelen, objectief en deskundigheid
o MAAR: interventies zijn niet neutraal want macht(spositie)

Gevolg
- Professionelen in forensische context
o Niet zomaar doelstelling van justitie volgen; ook kritisch zijn
o Ontwikkelen aanbod m’ke dienstverlening onafhankelijk van justitie
- Positie van welzijnswerk wijzigt
o Méér dan instrumentele inpassing in economische en sociale controle
o Ook subjectief recht op maatschappelijke dienstverlening (~ OCMW wet ‘76)
o Consensus

2.3.2. Staatshervorming 1980
- In die context van jaren ‘70 à staatshervorming = ‘echtscheiding’
- Bijzondere Wet 8/8/1980
o ‘Bijstand aan personen’ wordt bevoegdheid van Gemeenschappen
o “Penitentiaire en post-penitentiaire sociale hulpverlening,
met uitzondering van de uitvoering van strafrechtelijke beslissingen”




10