Samenvatting Psychologie | KU Leuven | 2025/2026

Hoofdstuk 1
Om te beginnen

1. Wat is psychologie?
Psychologie wordt gedefinieerd als de wetenschappelijke studie van
de mentale processen en van het gedrag van individuen.

- Mentaal en gedrag
 Het bestudeert zowel interne processen (denken, voelen) als
externe, observeerbare handelingen.
- Wetenschappelijk
 Het onderscheidt zich van 'gezond verstand' of
pseudowetenschappen (zoals astrologie) door het gebruik van
de wetenschappelijke methode om beweringen te staven.
- Breed veld
 Het is een discipline met vele specialismen (bijv. klinische,
arbeids-, en sportpsychologie).
 Wat deze velden bindt, zijn de gebruikte
onderzoeksmethoden eerder dan het onderwerp zelf.

2. Mythes en Misvattingen
Er bestaan vaak verkeerde beelden over wat een psycholoog doet

- Het 'Freud-probleem'
 Veel mensen denken dat psychologie synoniem is aan de
psychoanalyse van Freud (focussen op het onbewuste).
 In werkelijkheid is dit slechts een klein, historisch deel dat
vaak niet wetenschappelijk onderbouwd is
- Psycholoog vs. Psychiater
 Psychologen zijn geen gespecialiseerde artsen en mogen (in
de meeste gevallen) geen medicatie voorschrijven.
- Onder- en overschatting
 Mensen overschatten psychologen soms ("jij kunt zien wat ik
denk") of onderschatten de wetenschap als zijnde "iets wat
iedereen al weet".

3. Beknopte Geschiedenis
De psychologie heeft een "lang verleden, maar een korte geschiedenis"
(Ebbinghaus).

- 1879
 De officiële start van de psychologie als zelfstandige
wetenschap met het eerste psychologisch laboratorium van
Wilhelm Wundt in Leipzig.
- Behaviorisme
 Onder leiding van figuren als Skinner (de vader van het
behaviorisme) en Watson, domineerde de visie dat
psychologie zich enkel moest richten op observeerbaar

, gedrag en de invloed van de omgeving (stimuli en
responsen), waarbij mentale processen werden genegeerd.

- Cognitieve revolutie
 Vanaf de jaren '60 kwam er opnieuw aandacht voor mentale
processen zoals geheugen en aandacht.

4. Hoe verrichten psychologen onderzoek?
Het hoofdstuk legt de nadruk op methodologie

- Zeven onderzoekstypes
 Waaronder naturalistische observatie (gedrag in de natuurlijke
omgeving), gevalsstudies (één individu diepgaand
bestuderen), vragenlijsten en experimenten.
- Correlationeel onderzoek
 Meet de samenhang tussen variabelen (tussen -1 en +1).
 Belangrijk = correlatie betekent niet noodzakelijk
causaliteit (oorzaak-gevolg).
- Experimenteel onderzoek
 De 'koninklijke weg' naar causaliteit. De onderzoeker
manipuleert een onafhankelijke variabele om het effect op
een afhankelijke variabele te meten, terwijl storende
variabelen gecontroleerd worden.

5. Belangrijke Methodologische Eisen
Om onderzoek waardevol te maken, moet het voldoen aan

- Validiteit = Meet de test wat het beoogt te meten?.
 Interne validiteit = Hoe zeker zijn we dat het effect niet door
toeval of storende factoren komt?.
 Externe validiteit = Zijn de resultaten veralgemeenbaar
naar andere situaties of populaties?.
- Betrouwbaarheid
 Levert de test bij herhaling (onder dezelfde omstandigheden)
dezelfde resultaten op?.
- Noise vs. Bias
 Bias = systematische fout (invaliditeit)
 Noise = ongewenste variabiliteit of onbetrouwbaarheid is

Extra
- Yerkes-Dodson Wet (De omgekeerde U)
 Bij gemiddeld moeilijke taken leiden zowel te lage als te hoge
arousal (spanning) tot slechtere prestaties; er is een optimaal
arousalniveau.
- Veldexperiment Hasselt
 De slides beschrijven een specifiek onderzoek van prof. Boen
naar trapgebruik bij United Brands.
 Een simpel bordje (nudge) verhoogde het trapgebruik van
1,7% naar 16,3%. Dit illustreert de kracht van kleine
situationele veranderingen.

, - Falsifieerbaarheid (Karl Popper)
 Een theorie is alleen wetenschappelijk als ze falsifieerbaar is.
 Dat betekent dat er een experiment moet kunnen bestaan dat
aantoont dat de theorie onjuist is.
 Voorbeeld = "Alle zwanen zijn wit" is wetenschappelijk omdat
je het kunt weerleggen door één zwarte zwaan te vinden.
- Rationalisme vs. Empirisme
 Rationalisme = stelt dat kennis voortkomt uit logisch
redeneren en het denken.
 empirisme = stelt dat kennis enkel voortkomt uit observatie
en zintuiglijke ervaring (de basis van de moderne
psychologie).

- Repliceerbaarheid
 Wetenschap vereist dat een onderzoek herhaald kan worden
met dezelfde procedure om te zien of dezelfde resultaten
worden bekomen.
- Standaardisatie
 Dit betekent dat een test steeds op precies dezelfde manier
moet worden afgenomen (dezelfde instructies, rustige
omgeving) om betrouwbaar te zijn

- Masterproef mindfulness en sportprestaties
 In de slides wordt dit specifieke onderzoek gebruikt als
voorbeeld om de afweging tussen interne validiteit (het
controleren van storende variabelen door standaardisatie in
bijvoorbeeld een zaal) en ecologische/externe validiteit (de
veralgemeenbaarheid naar echte competitie-omstandigheden)
uit te leggen.




Hoofdstuk 3
Leren

1. Wat is leren?
Leren wordt gedefinieerd als een (blijvende) verandering in gedrag of
mentale processen als gevolg van een bepaalde ervaring.

- Tegenover reflexen en instincten
 Dit is genetisch geprogrammeerd en niet-flexibel gedrag (bijv.
eendkuikens die het eerste bewegende object volgen via
imprinting).
 Leren daarentegen maakt gedrag aanpasbaar.