SOCIALE PSYCHOLOGIE
2025-2026
Dr. Prof Alain Van Hiel
Dr. Prof Arne Roets
,INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1: inleiding ................................................................................................................... 7
1. De mens is een sociaal dier ...........................................................................................................7
2. Sociale psychologie: definitie en verwante desciplines....................................................................7
2.1 Definitie van sociale psychologie ..............................................................................................7
2.2 De kracht van de sociale situatie (de ander) ..............................................................................7
2.3 Sociale psycholgoie en verwante disciplines .............................................................................9
2.4 Andere psychologische domeinen ............................................................................................9
2.5 Sociale psychologie en mensenkennis .................................................................................... 10
3. de beginjaren van de sociale psychologie ..................................................................................... 10
3.1 De beginjaren van de sociale psychologie ............................................................................... 10
3.2 de jaren van bevestiging ......................................................................................................... 11
3.3 Groei en debat....................................................................................................................... 12
3.4 methodologisch en inhoudelijk pluralisme .............................................................................. 12
4. Sociale psychologie in de 21ste eeuw ............................................................................................ 13
4.1 Hersenonderzoek .................................................................................................................. 13
4.2 Het internet ........................................................................................................................... 13
4.3 Sociaal-culturele perspectieven ............................................................................................. 13
4.4 Open wetenschap ................................................................................................................. 13
Hoofdstuk 4: sociale perceptie.....................................................................................................14
1. Het ruwe materiaal van de eerste indruk ....................................................................................... 14
1.1 De waarnemer ....................................................................................................................... 14
1.2 het uiterlijk ............................................................................................................................ 14
1.3 Situaties (de sociale situatie) ................................................................................................. 15
1.4 Gedrag .................................................................................................................................. 15
2. Attributie: van elementen tot disposities ....................................................................................... 18
2.1 Attributie: van elementen tot disposities ................................................................................. 18
2.2 De theorie van corresponderende gevolgtrekkingen................................................................. 18
2.3 Kelley’s conceriatiemodel ...................................................................................................... 19
3. Integratie: disposities tot Impressies ............................................................................................ 24
3.1 Enkele basisbevindingen ........................................................................................................ 24
3.2 Integratie van kenmerken in een globale impressie .................................................................. 25
3.3 afwijkingen van het gemiddelde model ................................................................................... 25
4. Confirmatievertekening ............................................................................................................... 27
4.1 Persistentie van opvattingen (percepties)........................................................................... 27
4.2 Confirmatorische hypothesetoetsing ................................................................................. 28
4.3 de zelfvervullende voorspelling .............................................................................................. 28
Hoofdstuk 5: sociale Beïnvloeding................................................................................................29
1. Automatische sociale beInvloeding.............................................................................................. 29
2. conformiteit ................................................................................................................................ 30
2.1 De klassieke studies van confomiteit ...................................................................................... 30
2.2 waarom conformeren we? ..................................................................................................... 31
2
, 2.3 Meerderheidsinvloed ............................................................................................................. 31
2.4 minderheidsinvloed ............................................................................................................... 33
2.5 DIfferentiële of unimodale procesmodellen ............................................................................ 33
3. Instemmen ................................................................................................................................. 34
3.1 redenen geven: de taal van onderzoek .................................................................................... 34
3.2 Stel je eens voor .................................................................................................................... 34
3.3 wederkerigheidsnorm ............................................................................................................ 35
3.4 tweestappeninstemmingstechnieken ..................................................................................... 35
3.5 Assertiviteit = nee zeggen ....................................................................................................... 36
4. Gehoorzaamheid ........................................................................................................................ 36
4.1 MILGRAMS EXPERIMENT: KRACHTLIJNEN VAN VERNIETIGENDE GEHOORZAAMHEID ............... 36
4.2 WERKCOLLEGE: MILGRAM IN DE 21STE EEUW (gwn lezen) ........................................................ 38
4.3 trotseren: wanneer verzet men zich? ...................................................................................... 38
4.4 Epiloog: gehoorzaamheid in ‘real life’ ...................................................................................... 38
5. Idem milgram maar bij sollicitatie met negatieve opmerkingen ...................................................... 38
6. Idem milgram maar stoppen met 150V = point of no return ............................................................ 38
6.1 VERet.................................................................................................................................... 39
Hoofdstuk 7: Attitudes .................................................................................................................39
1. attitudes: basisvindingen ............................................................................................................. 39
1.1 reacties op attitudinale objecten ............................................................................................ 39
1.2 De drie componenten van attitudes ........................................................................................ 40
1.2 Attitudesterkte ...................................................................................................................... 40
1.3 explicite en impliciete attitudes .............................................................................................. 40
1.4 het verband tussen attitudes en gedrag .................................................................................. 42
2. overreding door communicatie .................................................................................................... 43
2.1 Twee wegen voor overreding .................................................................................................. 43
2.2 De bron ................................................................................................................................. 45
2.3 De boodschap ....................................................................................................................... 47
2.4 Het publiek ........................................................................................................................... 48
3. overtuigen door het eigen gedrag ................................................................................................. 50
3.1 cognitieve dissonantietheorie ................................................................................................ 50
3.2 Toepassingen van dissonatie-theorie justificatie van inspanning .............................................. 52
3.3 Randcondities van dissonantietheorie .................................................................................... 52
3.4 Alternatieve wegen tot zelfovertuiging ..................................................................................... 53
4. Reclame en Voorlichting ............................................................................................................. 54
4.1 Subliminale berichten ............................................................................................................ 54
4.2 Steryotypen in reclame .......................................................................................................... 55
4.3 Culturele verschillen ............................................................................................................. 56
Hoofdstuk 10: Agressie ................................................................................................................57
1. Wat is agressie? .......................................................................................................................... 57
1.1 Definities en vormen van agressie .......................................................................................... 57
1.2 Pestgedrag ............................................................................................................................ 57
1.3 de meting van agressie .......................................................................................................... 57
2. Crossnationale en intraculturele verschillen................................................................................. 58
3
, 2.1 Crossnationale verschillen..................................................................................................... 58
2.2 Intraculturele verschillen ....................................................................................................... 58
3. de oorsprong van agressie ........................................................................................................... 59
3.1 Het erfelijkheidsperspectief (biologisch) ................................................................................. 59
3.2 leerperspectief (agressie is niet aangeboren, het is aangekweekt) ............................................ 61
4. sociaalpsychologische theorieën van agressie ............................................................................. 62
4.1 Frustratie .............................................................................................................................. 62
4.2 negatief affect ....................................................................................................................... 63
4.3 Fysiologische opwinding (ook een effect van hitte) ............................................................. 63
4.4 cognitieve processen ........................................................................................................ 64
5. de invloed van geweldmedia ........................................................................................................ 65
5.1 geweld in de media ................................................................................................................ 65
5.2 pornografie ........................................................................................................................... 66
6. verborgen geweld ....................................................................................................................... 67
6.1 seksuele agressie .................................................................................................................. 67
6.2 Partnergeweld ....................................................................................................................... 67
6.3 kindermishandeling ............................................................................................................... 68
7. de reductie van geweld................................................................................................................ 68
7.1 Concrete maatregelen ........................................................................................................... 68
Hoofdstuk 12: groepsprestaties ...................................................................................................69
1. collectieve processen ................................................................................................................. 69
1.1 Sociale facilitatie (co-actie)............................................................................................... 69
2. oneinigheid en verschillende opinies ............................................................................................ 72
2.1 deviantie ............................................................................................................................... 72
2.2 sociale beslissingschema’s: naar de essentie van groepsbeïnvloeding ..................................... 72
2.3 Groepspolarisatie: de weg naar extreme posities .................................................................... 74
3. Prestaties in kleine, taakgerichte groepen .................................................................................... 74
3.1 Groepsprestatie .................................................................................................................... 74
3.2 Brainstormen ........................................................................................................................ 75
3.3 Vertekende steekproeftrekking ............................................................................................... 76
3.4 Groepsgeheugen ................................................................................................................... 78
3.5 Heuristieken ......................................................................................................................... 78
3.6 Groepsefficiëntie verhogen .................................................................................................... 79
4. groepsdenken, het perspectief verliezen ...................................................................................... 79
4.1 Het groepsdenken model ....................................................................................................... 79
4.2 empirische onderzoeken ........................................................................................................ 80
4.3 groepsdenken voorkomen ...................................................................................................... 80
Hoofdstuk 13: steryotypen, vooroordelen en discriminatie ............................................................81
1. Uitingsvormen van vooroordelen.................................................................................................. 81
1.1 Subtiele en grove vooroordelen .............................................................................................. 81
1.2 Impliciete vooroordelen .................................................................................................... 82
1.3 wederzijdse vooroordelen ................................................................................................. 84
1.4 Individuele verschillen en vooroordelen ............................................................................. 85
4
, 2. De wortels van vooroordelen en discriminatie............................................................................... 87
2.1 Comptetitie om schaarse middelen ........................................................................................ 87
2.2 Minimale groepen en sociale identiteit .................................................................................... 87
3. Sociale categorisatie en steryoptypen .......................................................................................... 88
3.1 Sociale categorisatie ............................................................................................................. 88
3.2 Steryotypen ........................................................................................................................... 90
4. Seksisme ................................................................................................................................... 93
4.1 GEslacht is een fundamentele categorie ................................................................................. 93
4.2 Waarom blijven geslachtssteryotypen bestaan ....................................................................... 93
4.3 geslachtssteryotypes ............................................................................................................. 94
4.4 Ambivalent seksisme ............................................................................................................. 94
4.5 Interseksionaliteit .................................................................................................................. 95
Hoofdstuk 14: de diverse samenleving .........................................................................................96
1. Diversiteit ................................................................................................................................... 96
1 onderzoeken ............................................................................................................................ 96
1.1 Is diversiteit het probleem? .................................................................................................... 97
1.2 Hypersegregatie .................................................................................................................... 97
2. Inter-etnisch contact................................................................................................................... 97
2.1 De contact-hypothese ........................................................................................................... 97
2.2 Schooldesegegratie in de VS .................................................................................................. 97
2.3 Langdurig contact en vriendschappen .................................................................................... 98
2.4 Cognitieve en affectieve gevolgen van contact (opnieuw luisteren voor voorbeelden 1U02) ....... 99
2.5 Diversiteit en contact ........................................................................................................... 100
3. Problemen met interethnisch contact ........................................................................................ 100
3.1 Spontaan opzoeken van elkaar ............................................................................................. 100
3.2 contactervaringen ............................................................................................................... 101
3.3 De sollicitatiesetting ............................................................................................................ 101
3.4 na het contact ..................................................................................................................... 101
3.5 multiculturalisme: op individueel niveau, kijkt nr de keuzes van individu of de minderheidsgroep
................................................................................................................................................ 102
4. Puzzelklas en affirmatieve actie ................................................................................................. 103
4.1 De ideale school (puzzelklas) ............................................................................................... 103
4.2 affirmatieve/positieve actie .................................................................................................. 103
4.3 omvaarding van affirmatieve actie ........................................................................................ 104
4.4 Tegenstanders van affirmatieve actie .................................................................................... 104
4.5 Psychische dimensie van voorkeursbehandeling door quota .................................................. 104
5. effecten van goedbedoelde maatregelen, media en wetten en regels ........................................... 106
5.1 educatie ............................................................................................................................. 106
5.2 Media ................................................................................................................................. 106
5.3 wetten en regels .................................................................................................................. 106
5.4 invloed van omgeving en sociale normen .............................................................................. 106
Hoofdstuk 15: Duurzaamheid ..................................................................................................... 107
1. Eigenbelang of rekening houden met anderen? ........................................................................... 107
1.1 Het gevangenendilemma ..................................................................................................... 107
5
, 1.2 Middelendilemma’s ............................................................................................................. 107
1.3 Gereduceerde dilemma’s .................................................................................................... 108
1.4 Individuele verschillen in prosociale oriëntatie en vertrouwen: coöperatie bevorderen ............ 108
1.5 Sociale dilemma’s oplossen ........................................................................................... 109
2. Ecologisch Handelen (zelfstudie) ............................................................................................... 110
2.1 Psychische barrières ........................................................................................................... 110
2.2 Gedrag aanpassen .............................................................................................................. 110
2.3 Interventies ......................................................................................................................... 111
3. Conflicten oplossen .................................................................................................................. 111
3.1 Coöperatie .......................................................................................................................... 111
3.2 Onderhandelen (negotiations) .............................................................................................. 112
4. Hebben of zijn ........................................................................................................................... 114
4.1 Geld en materieel bezit ........................................................................................................ 114
4.2 Betekenisvolle relaties ......................................................................................................... 115
Hoofdstuk 16: de rechterlijke wereld .......................................................................................... 116
WOORD VOORAF ...................................................................................................................... 116
1. de selectie van de jury ............................................................................................................... 117
1.1 De ondervragging van de kandidaat-juryleden .................................................................. 117
1.2 De wetenschappelijke selectie van de jury ............................................................................ 118
2. Het proces ............................................................................................................................... 118
2.1 Bekentenissen .................................................................................................................... 118
2.2 De polygraaf ( de leugendetector) ......................................................................................... 121
2.3 getuigenissen ...................................................................................................................... 122
2.4 niet-toegelaten bewijsmateriaal ........................................................................................... 126
3. de beraadslaging (overleg) door de jury !!! ................................................................................... 127
3.1 De groepsdynamice van beraadslaging (EXAMEN !!!) ............................................................. 127
3.2 De grootte van de jury (examen !!!) ........................................................................................ 127
3.3 De meerderheid beslist ........................................................................................................ 128
4. Het straftoemetingsproces ........................................................................................................ 128
4.1 Straftheorieën ..................................................................................................................... 128
4.2 DE rechterijke persoonlijkheid .............................................................................................. 130
4.3 Gerechtigheid ..................................................................................................................... 130
6
,SOCIALE PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
‘social animal’ = we zijn verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale
situaties. Andere observeren, analyseren hun gedrag analyseren, is een fulltime activiteit (denk ook aan
de belangstelling voor sociaalpsychologische thema’s in de media)
Vb. die is sympathiek, wat is zijn probleem, …
Vb. Jutta Leerdam, Kindermishandelaars (ouders die hun kind lieten verhongeren), …
2. SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DESCIPLINES
2.1 DEFINITIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens,
motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij
zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen
(Allport, 1985)
3 kernelementen
1. Wetenschappelijke studie = kennis moet overdraagbaar zijn door dezelfde wetenschappelijke
methoden
2. Gedachten (cognitieve psychologie), gevoelens, motivaties en gedragingen = breed spectrum
wordt hierbij op de mens geprojecteerd
3. Anderen = de ander kan ons beïnvloeden, maar die anderen kan ook betrokken worden tot de
context
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE (DE ANDER)
We laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
Vb. Je stapt de Overpoort binnen en ziet dat iedereen zich niet houdt aan de corona regels, je doet gewoon
mee want we laten ons beïnvloeden door anderen.
7
, REAGAN – MONDALE DEBAT 1984 (THE AGE ISSUE)
• Reagan verkiezingen gewonnen, waarom is hij zo populair -> was het door zijn humor?
• Experiment (zie volgende blz)
Figuur 1: 3 groepen
1) oneliner en reactie van het publiek en dan
reactie meten van de mensen (positieve reactie)
2) dan gewoon reactie van publiek zonder de
oneliner (tussen de twee)
3) oneliner zonder de reactie van het publiek
(reactie minder positief)
CONCLUSIE: de reactie van de ander en de
omgeving doet er toe in het vormen van je mening
→ als je nu naar een debat gaat, dan ga je zien dat de reactie van het publiek vaak verwijderd worden
STANFORD PRISON EXPERIMENT (ZIMBARDO)
Stellen mensen in een slechte omgeving slecht gedrag?
→ Groep van 21 deelnemer: er wordt willekeurig gekozen wie cipier en wie gevangene is
→ De bewakers kregen de instructie om voor goede orde te zorgen, zonder hierbij geweld te gebruiken.
=> Resultaat: bewakers gedroegen zich steeds wreder en haalden er plezier uit de gevangenen te treiteren
=> Na 36 uur werd al een eerste gevangene vrijgelaten; vertoonde tekenen van depressie
=> Na de 6e dag waren de gevangenen zo overstuur dat het onderzoek vroegtijdig werd stopgezet
=> geen betrouwbaar onderzoek: Zimbardo bewaker aangezet om taak hard uit te voeren
=> MAAR: alle andere cipiers lieten het allemaal gebeuren, ze zijn opgeslokt in de situatie
SITUATIE VAN HOGER ONDERWIJS (THEODOR NEWCOMB) = BENNINGTON COLLEGE
Bevordert participatie hoger onderwijs progressieve politieke houding van studenten?
Men testte een meisjesschool
=> resultaat: hoe langer ze op school zaten hoe linkser
=> er zijn meer ervaringen op school zoals autonomie, zelfstandigheid → open geest & vrijheid
8
2025-2026
Dr. Prof Alain Van Hiel
Dr. Prof Arne Roets
,INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1: inleiding ................................................................................................................... 7
1. De mens is een sociaal dier ...........................................................................................................7
2. Sociale psychologie: definitie en verwante desciplines....................................................................7
2.1 Definitie van sociale psychologie ..............................................................................................7
2.2 De kracht van de sociale situatie (de ander) ..............................................................................7
2.3 Sociale psycholgoie en verwante disciplines .............................................................................9
2.4 Andere psychologische domeinen ............................................................................................9
2.5 Sociale psychologie en mensenkennis .................................................................................... 10
3. de beginjaren van de sociale psychologie ..................................................................................... 10
3.1 De beginjaren van de sociale psychologie ............................................................................... 10
3.2 de jaren van bevestiging ......................................................................................................... 11
3.3 Groei en debat....................................................................................................................... 12
3.4 methodologisch en inhoudelijk pluralisme .............................................................................. 12
4. Sociale psychologie in de 21ste eeuw ............................................................................................ 13
4.1 Hersenonderzoek .................................................................................................................. 13
4.2 Het internet ........................................................................................................................... 13
4.3 Sociaal-culturele perspectieven ............................................................................................. 13
4.4 Open wetenschap ................................................................................................................. 13
Hoofdstuk 4: sociale perceptie.....................................................................................................14
1. Het ruwe materiaal van de eerste indruk ....................................................................................... 14
1.1 De waarnemer ....................................................................................................................... 14
1.2 het uiterlijk ............................................................................................................................ 14
1.3 Situaties (de sociale situatie) ................................................................................................. 15
1.4 Gedrag .................................................................................................................................. 15
2. Attributie: van elementen tot disposities ....................................................................................... 18
2.1 Attributie: van elementen tot disposities ................................................................................. 18
2.2 De theorie van corresponderende gevolgtrekkingen................................................................. 18
2.3 Kelley’s conceriatiemodel ...................................................................................................... 19
3. Integratie: disposities tot Impressies ............................................................................................ 24
3.1 Enkele basisbevindingen ........................................................................................................ 24
3.2 Integratie van kenmerken in een globale impressie .................................................................. 25
3.3 afwijkingen van het gemiddelde model ................................................................................... 25
4. Confirmatievertekening ............................................................................................................... 27
4.1 Persistentie van opvattingen (percepties)........................................................................... 27
4.2 Confirmatorische hypothesetoetsing ................................................................................. 28
4.3 de zelfvervullende voorspelling .............................................................................................. 28
Hoofdstuk 5: sociale Beïnvloeding................................................................................................29
1. Automatische sociale beInvloeding.............................................................................................. 29
2. conformiteit ................................................................................................................................ 30
2.1 De klassieke studies van confomiteit ...................................................................................... 30
2.2 waarom conformeren we? ..................................................................................................... 31
2
, 2.3 Meerderheidsinvloed ............................................................................................................. 31
2.4 minderheidsinvloed ............................................................................................................... 33
2.5 DIfferentiële of unimodale procesmodellen ............................................................................ 33
3. Instemmen ................................................................................................................................. 34
3.1 redenen geven: de taal van onderzoek .................................................................................... 34
3.2 Stel je eens voor .................................................................................................................... 34
3.3 wederkerigheidsnorm ............................................................................................................ 35
3.4 tweestappeninstemmingstechnieken ..................................................................................... 35
3.5 Assertiviteit = nee zeggen ....................................................................................................... 36
4. Gehoorzaamheid ........................................................................................................................ 36
4.1 MILGRAMS EXPERIMENT: KRACHTLIJNEN VAN VERNIETIGENDE GEHOORZAAMHEID ............... 36
4.2 WERKCOLLEGE: MILGRAM IN DE 21STE EEUW (gwn lezen) ........................................................ 38
4.3 trotseren: wanneer verzet men zich? ...................................................................................... 38
4.4 Epiloog: gehoorzaamheid in ‘real life’ ...................................................................................... 38
5. Idem milgram maar bij sollicitatie met negatieve opmerkingen ...................................................... 38
6. Idem milgram maar stoppen met 150V = point of no return ............................................................ 38
6.1 VERet.................................................................................................................................... 39
Hoofdstuk 7: Attitudes .................................................................................................................39
1. attitudes: basisvindingen ............................................................................................................. 39
1.1 reacties op attitudinale objecten ............................................................................................ 39
1.2 De drie componenten van attitudes ........................................................................................ 40
1.2 Attitudesterkte ...................................................................................................................... 40
1.3 explicite en impliciete attitudes .............................................................................................. 40
1.4 het verband tussen attitudes en gedrag .................................................................................. 42
2. overreding door communicatie .................................................................................................... 43
2.1 Twee wegen voor overreding .................................................................................................. 43
2.2 De bron ................................................................................................................................. 45
2.3 De boodschap ....................................................................................................................... 47
2.4 Het publiek ........................................................................................................................... 48
3. overtuigen door het eigen gedrag ................................................................................................. 50
3.1 cognitieve dissonantietheorie ................................................................................................ 50
3.2 Toepassingen van dissonatie-theorie justificatie van inspanning .............................................. 52
3.3 Randcondities van dissonantietheorie .................................................................................... 52
3.4 Alternatieve wegen tot zelfovertuiging ..................................................................................... 53
4. Reclame en Voorlichting ............................................................................................................. 54
4.1 Subliminale berichten ............................................................................................................ 54
4.2 Steryotypen in reclame .......................................................................................................... 55
4.3 Culturele verschillen ............................................................................................................. 56
Hoofdstuk 10: Agressie ................................................................................................................57
1. Wat is agressie? .......................................................................................................................... 57
1.1 Definities en vormen van agressie .......................................................................................... 57
1.2 Pestgedrag ............................................................................................................................ 57
1.3 de meting van agressie .......................................................................................................... 57
2. Crossnationale en intraculturele verschillen................................................................................. 58
3
, 2.1 Crossnationale verschillen..................................................................................................... 58
2.2 Intraculturele verschillen ....................................................................................................... 58
3. de oorsprong van agressie ........................................................................................................... 59
3.1 Het erfelijkheidsperspectief (biologisch) ................................................................................. 59
3.2 leerperspectief (agressie is niet aangeboren, het is aangekweekt) ............................................ 61
4. sociaalpsychologische theorieën van agressie ............................................................................. 62
4.1 Frustratie .............................................................................................................................. 62
4.2 negatief affect ....................................................................................................................... 63
4.3 Fysiologische opwinding (ook een effect van hitte) ............................................................. 63
4.4 cognitieve processen ........................................................................................................ 64
5. de invloed van geweldmedia ........................................................................................................ 65
5.1 geweld in de media ................................................................................................................ 65
5.2 pornografie ........................................................................................................................... 66
6. verborgen geweld ....................................................................................................................... 67
6.1 seksuele agressie .................................................................................................................. 67
6.2 Partnergeweld ....................................................................................................................... 67
6.3 kindermishandeling ............................................................................................................... 68
7. de reductie van geweld................................................................................................................ 68
7.1 Concrete maatregelen ........................................................................................................... 68
Hoofdstuk 12: groepsprestaties ...................................................................................................69
1. collectieve processen ................................................................................................................. 69
1.1 Sociale facilitatie (co-actie)............................................................................................... 69
2. oneinigheid en verschillende opinies ............................................................................................ 72
2.1 deviantie ............................................................................................................................... 72
2.2 sociale beslissingschema’s: naar de essentie van groepsbeïnvloeding ..................................... 72
2.3 Groepspolarisatie: de weg naar extreme posities .................................................................... 74
3. Prestaties in kleine, taakgerichte groepen .................................................................................... 74
3.1 Groepsprestatie .................................................................................................................... 74
3.2 Brainstormen ........................................................................................................................ 75
3.3 Vertekende steekproeftrekking ............................................................................................... 76
3.4 Groepsgeheugen ................................................................................................................... 78
3.5 Heuristieken ......................................................................................................................... 78
3.6 Groepsefficiëntie verhogen .................................................................................................... 79
4. groepsdenken, het perspectief verliezen ...................................................................................... 79
4.1 Het groepsdenken model ....................................................................................................... 79
4.2 empirische onderzoeken ........................................................................................................ 80
4.3 groepsdenken voorkomen ...................................................................................................... 80
Hoofdstuk 13: steryotypen, vooroordelen en discriminatie ............................................................81
1. Uitingsvormen van vooroordelen.................................................................................................. 81
1.1 Subtiele en grove vooroordelen .............................................................................................. 81
1.2 Impliciete vooroordelen .................................................................................................... 82
1.3 wederzijdse vooroordelen ................................................................................................. 84
1.4 Individuele verschillen en vooroordelen ............................................................................. 85
4
, 2. De wortels van vooroordelen en discriminatie............................................................................... 87
2.1 Comptetitie om schaarse middelen ........................................................................................ 87
2.2 Minimale groepen en sociale identiteit .................................................................................... 87
3. Sociale categorisatie en steryoptypen .......................................................................................... 88
3.1 Sociale categorisatie ............................................................................................................. 88
3.2 Steryotypen ........................................................................................................................... 90
4. Seksisme ................................................................................................................................... 93
4.1 GEslacht is een fundamentele categorie ................................................................................. 93
4.2 Waarom blijven geslachtssteryotypen bestaan ....................................................................... 93
4.3 geslachtssteryotypes ............................................................................................................. 94
4.4 Ambivalent seksisme ............................................................................................................. 94
4.5 Interseksionaliteit .................................................................................................................. 95
Hoofdstuk 14: de diverse samenleving .........................................................................................96
1. Diversiteit ................................................................................................................................... 96
1 onderzoeken ............................................................................................................................ 96
1.1 Is diversiteit het probleem? .................................................................................................... 97
1.2 Hypersegregatie .................................................................................................................... 97
2. Inter-etnisch contact................................................................................................................... 97
2.1 De contact-hypothese ........................................................................................................... 97
2.2 Schooldesegegratie in de VS .................................................................................................. 97
2.3 Langdurig contact en vriendschappen .................................................................................... 98
2.4 Cognitieve en affectieve gevolgen van contact (opnieuw luisteren voor voorbeelden 1U02) ....... 99
2.5 Diversiteit en contact ........................................................................................................... 100
3. Problemen met interethnisch contact ........................................................................................ 100
3.1 Spontaan opzoeken van elkaar ............................................................................................. 100
3.2 contactervaringen ............................................................................................................... 101
3.3 De sollicitatiesetting ............................................................................................................ 101
3.4 na het contact ..................................................................................................................... 101
3.5 multiculturalisme: op individueel niveau, kijkt nr de keuzes van individu of de minderheidsgroep
................................................................................................................................................ 102
4. Puzzelklas en affirmatieve actie ................................................................................................. 103
4.1 De ideale school (puzzelklas) ............................................................................................... 103
4.2 affirmatieve/positieve actie .................................................................................................. 103
4.3 omvaarding van affirmatieve actie ........................................................................................ 104
4.4 Tegenstanders van affirmatieve actie .................................................................................... 104
4.5 Psychische dimensie van voorkeursbehandeling door quota .................................................. 104
5. effecten van goedbedoelde maatregelen, media en wetten en regels ........................................... 106
5.1 educatie ............................................................................................................................. 106
5.2 Media ................................................................................................................................. 106
5.3 wetten en regels .................................................................................................................. 106
5.4 invloed van omgeving en sociale normen .............................................................................. 106
Hoofdstuk 15: Duurzaamheid ..................................................................................................... 107
1. Eigenbelang of rekening houden met anderen? ........................................................................... 107
1.1 Het gevangenendilemma ..................................................................................................... 107
5
, 1.2 Middelendilemma’s ............................................................................................................. 107
1.3 Gereduceerde dilemma’s .................................................................................................... 108
1.4 Individuele verschillen in prosociale oriëntatie en vertrouwen: coöperatie bevorderen ............ 108
1.5 Sociale dilemma’s oplossen ........................................................................................... 109
2. Ecologisch Handelen (zelfstudie) ............................................................................................... 110
2.1 Psychische barrières ........................................................................................................... 110
2.2 Gedrag aanpassen .............................................................................................................. 110
2.3 Interventies ......................................................................................................................... 111
3. Conflicten oplossen .................................................................................................................. 111
3.1 Coöperatie .......................................................................................................................... 111
3.2 Onderhandelen (negotiations) .............................................................................................. 112
4. Hebben of zijn ........................................................................................................................... 114
4.1 Geld en materieel bezit ........................................................................................................ 114
4.2 Betekenisvolle relaties ......................................................................................................... 115
Hoofdstuk 16: de rechterlijke wereld .......................................................................................... 116
WOORD VOORAF ...................................................................................................................... 116
1. de selectie van de jury ............................................................................................................... 117
1.1 De ondervragging van de kandidaat-juryleden .................................................................. 117
1.2 De wetenschappelijke selectie van de jury ............................................................................ 118
2. Het proces ............................................................................................................................... 118
2.1 Bekentenissen .................................................................................................................... 118
2.2 De polygraaf ( de leugendetector) ......................................................................................... 121
2.3 getuigenissen ...................................................................................................................... 122
2.4 niet-toegelaten bewijsmateriaal ........................................................................................... 126
3. de beraadslaging (overleg) door de jury !!! ................................................................................... 127
3.1 De groepsdynamice van beraadslaging (EXAMEN !!!) ............................................................. 127
3.2 De grootte van de jury (examen !!!) ........................................................................................ 127
3.3 De meerderheid beslist ........................................................................................................ 128
4. Het straftoemetingsproces ........................................................................................................ 128
4.1 Straftheorieën ..................................................................................................................... 128
4.2 DE rechterijke persoonlijkheid .............................................................................................. 130
4.3 Gerechtigheid ..................................................................................................................... 130
6
,SOCIALE PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
‘social animal’ = we zijn verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale
situaties. Andere observeren, analyseren hun gedrag analyseren, is een fulltime activiteit (denk ook aan
de belangstelling voor sociaalpsychologische thema’s in de media)
Vb. die is sympathiek, wat is zijn probleem, …
Vb. Jutta Leerdam, Kindermishandelaars (ouders die hun kind lieten verhongeren), …
2. SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DESCIPLINES
2.1 DEFINITIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens,
motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij
zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen
(Allport, 1985)
3 kernelementen
1. Wetenschappelijke studie = kennis moet overdraagbaar zijn door dezelfde wetenschappelijke
methoden
2. Gedachten (cognitieve psychologie), gevoelens, motivaties en gedragingen = breed spectrum
wordt hierbij op de mens geprojecteerd
3. Anderen = de ander kan ons beïnvloeden, maar die anderen kan ook betrokken worden tot de
context
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE (DE ANDER)
We laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
Vb. Je stapt de Overpoort binnen en ziet dat iedereen zich niet houdt aan de corona regels, je doet gewoon
mee want we laten ons beïnvloeden door anderen.
7
, REAGAN – MONDALE DEBAT 1984 (THE AGE ISSUE)
• Reagan verkiezingen gewonnen, waarom is hij zo populair -> was het door zijn humor?
• Experiment (zie volgende blz)
Figuur 1: 3 groepen
1) oneliner en reactie van het publiek en dan
reactie meten van de mensen (positieve reactie)
2) dan gewoon reactie van publiek zonder de
oneliner (tussen de twee)
3) oneliner zonder de reactie van het publiek
(reactie minder positief)
CONCLUSIE: de reactie van de ander en de
omgeving doet er toe in het vormen van je mening
→ als je nu naar een debat gaat, dan ga je zien dat de reactie van het publiek vaak verwijderd worden
STANFORD PRISON EXPERIMENT (ZIMBARDO)
Stellen mensen in een slechte omgeving slecht gedrag?
→ Groep van 21 deelnemer: er wordt willekeurig gekozen wie cipier en wie gevangene is
→ De bewakers kregen de instructie om voor goede orde te zorgen, zonder hierbij geweld te gebruiken.
=> Resultaat: bewakers gedroegen zich steeds wreder en haalden er plezier uit de gevangenen te treiteren
=> Na 36 uur werd al een eerste gevangene vrijgelaten; vertoonde tekenen van depressie
=> Na de 6e dag waren de gevangenen zo overstuur dat het onderzoek vroegtijdig werd stopgezet
=> geen betrouwbaar onderzoek: Zimbardo bewaker aangezet om taak hard uit te voeren
=> MAAR: alle andere cipiers lieten het allemaal gebeuren, ze zijn opgeslokt in de situatie
SITUATIE VAN HOGER ONDERWIJS (THEODOR NEWCOMB) = BENNINGTON COLLEGE
Bevordert participatie hoger onderwijs progressieve politieke houding van studenten?
Men testte een meisjesschool
=> resultaat: hoe langer ze op school zaten hoe linkser
=> er zijn meer ervaringen op school zoals autonomie, zelfstandigheid → open geest & vrijheid
8
