Ella Dewaele Ugent 2026
Grondslagen wetenschappelijk onderzoek
,Deel 1: Wetenschapsfilosofie................................................................................... 2
Hoofdstuk 1: Waarheid, Weten en Wetenschap...................................................... 2
1. Intro: Wat is filosofie? .................................................................................... 2
2. Weten, Waarheid en Wetenschap ................................................................... 3
2.1 Michel Foucault: Weten (Savoir) vs. Kennis (Connaissance)......................... 3
2.2 De Epistemologische Kwestie.................................................................... 3
2.3 De Wiskundige Methode (Thales van Milete) ............................................... 4
2.4 Epistèmè vs. Doxa .................................................................................... 4
Hoe gaat wetenschap te werk? ....................................................................... 4
2.5 kennis en betrouwbare kennis ................................................................... 5
3. Wetenschap en Wetenschappelijkheid ........................................................... 5
4. Zijnsleer (Ontologie) en Kennisleer (Epistemologie) .......................................... 6
5. De Verlichting (Aufklärung) ............................................................................. 6
5.1 De Breuk met de Klassieke Filosofie ........................................................... 7
5.2 De Tweedeling: Subject vs. Object ............................................................. 7
Hoofdstuk 2: Grondslagen van Epistemologisch Denken ......................................... 8
1. René Descartes en het Rationalisme............................................................... 8
Intermezzo: Inductie vs. Deductie ................................................................... 9
2. Locke, Hume en het Empirisme ...................................................................... 9
2.1 John Locke ............................................................................................... 9
2.2 David Hume en het Radicaal Empirisme ................................................... 10
3. Oplossingen: Popper en Bacon ..................................................................... 11
3.1 Karl Popper (Kritisch Rationalisme) .......................................................... 11
3.2 Francis Bacon (Het Compromis) .............................................................. 12
4. Immanuel Kant en het Idealisme .................................................................. 13
4.1 Kennistheorie: Wat kan ik weten? ............................................................ 13
4.2 Ethiek: Wat moet ik doen? ....................................................................... 16
5. Thomas Kuhn en het Paradigmatische Denken .............................................. 18
Hoofdstuk 3: Wetenschapsfilosofie in de Menswetenschappen ............................ 19
1. De Status van de Sociale Wetenschappen ..................................................... 19
1.1 De Spreidstand (Het 'Wat' en 'Hoe').......................................................... 19
1.2 Discussie over het Onderzoeksobject (Het 'Wat') ...................................... 21
, 1.3. DISCUSSIE OVER ONDERZOEKSMETHODE (HET HOE) ............................. 22
2. De Empirisch-Formele Benadering (De Standaardvisie) .................................. 22
3. De Interpretatieve Benadering ...................................................................... 24
4. De Kritisch-Emancipatorische Benadering .................................................... 26
4.1 Karl Marx en de Maatschappijkritiek ......................................................... 27
4.2 Westerse Marxisten: Lukács en Gramsci .................................................. 27
4.3 De Frankfurt Schule (Kritische Theorie) .................................................... 28
4.4 De taken van de Kritische Theorie ............................................................ 29
Samenvattend: Van Theorie naar Praktijk .......................................................... 30
Deel 1: Wetenschapsfilosofie – Het Besluit .......................................................... 30
Kernmotto: "Durf Twijfelen" ............................................................................. 30
1. De Aard van Wetenschap en Kennis ........................................................... 30
2. De Kracht van Twijfel ................................................................................ 31
3. Relevantie voor de Sociaal Wetenschapper ................................................ 31
Deel 2: Kwalitatieve onderzoeksmethodologie......................................................... 32
Hoofdstuk 1: Wat is kwalitatief onderzoek? .......................................................... 32
1. Introductie en Kader .................................................................................... 32
2. Wat is 'Onderzoek' in het algemeen? ............................................................. 33
3. Illustraties: Het verschil tussen Kwantitatief en Kwalitatief ............................. 33
4. Kwalitatief onderzoek definiëren ................................................................... 33
5. De Geschiedenissen van Kwalitatief Onderzoek............................................. 34
Belangrijke historische bakens: .................................................................... 35
6. De 7 Kernkenmerken van Kwalitatief Onderzoek ............................................ 35
7. Kwalitatief vs. Kwantitatief: De Vergelijking .................................................... 36
Hoofdstuk 2: Wetenschapsfilosofische achtergrond ............................................. 36
1. Waarom Wetenschapsfilosofie? ................................................................... 37
2. Twee Fundamentele Denkwijzen .................................................................. 37
2.1 Wilhelm Dilthey: Natur vs. Geisteswissenschaften.................................... 37
2.2 Jerome Bruner: Paradigmatisch vs. Narratief denken................................. 37
3. De Bouwstenen van een Onderzoeksparadigma ............................................ 38
4. Ontologie en Epistemologie in Detail ............................................................. 38
4.1 Ontologie: Van Realisme naar Relativisme ............................................... 39
, 4.2 Epistemologie: Van Objectivisme naar Subjectivisme ............................... 39
5. De Grote Paradigma's .................................................................................. 39
5.1 Positivisme en Postpositivisme ............................................................... 40
5.2 (Sociaal-) Constructivisme ...................................................................... 40
5.3 Kritische Theorie .................................................................................... 41
6. Praktisch Voorbeeld: Onderzoek naar Vaderschap......................................... 41
7. Filosofische Grondslagen: Hermeneutiek ...................................................... 41
Andere relevante stromingen: ....................................................................... 42
Hoofdstuk 3: Literatuurstudie en onderzoeksvraag ............................................... 42
1. Het Wetenschapsfilosofisch Kader (Paradigma) ............................................ 43
2. De Literatuurstudie...................................................................................... 44
2.1 Wat is theorie? (Drie niveaus) .................................................................. 45
2.2 De discussie: Literatuurstudie vooraf? ..................................................... 45
2.3 Sensitizing Concepts (Richtinggevende begrippen) ................................... 46
3. De Onderzoeksvraag.................................................................................... 46
3.1 Kenmerken van een kwalitatieve onderzoeksvraag .................................... 46
3.2 Vermijd assumpties en causale taal ......................................................... 46
3.3 Hoofdvragen en subvragen ...................................................................... 47
4. Praktische Oefening: Feedback op Onderzoeksvragen ................................... 47
5. Beoordeling van de vraag: Haalbaarheid en Relevantie ................................... 47
Hoofdstuk 4: Steekproeftrekking (Sampling)......................................................... 48
1. Het Fundamentele Verschil: Kwantitatief vs. Kwalitatief ................................. 48
2. Analyse-eenheid en Niveaus ........................................................................ 48
3. Basiskenmerken van Kwalitatieve Steekproeven ............................................ 49
3.1 De Balans: Homogeniteit vs. Heterogeniteit.............................................. 49
3.2 Sequentieel vs. Niet-sequentieel ............................................................. 49
Lol nog iets apart ......................................................................................... 49
4. De Drie Modellen van Generalisatie .............................................................. 49
5. Specifieke Steekproeftechnieken ................................................................. 50
6. Steekproefgrootte en Kwaliteit...................................................................... 51
Hoofdstuk 5: Dataverzameling ............................................................................ 51
1. Interviews ................................................................................................... 52
Grondslagen wetenschappelijk onderzoek
,Deel 1: Wetenschapsfilosofie................................................................................... 2
Hoofdstuk 1: Waarheid, Weten en Wetenschap...................................................... 2
1. Intro: Wat is filosofie? .................................................................................... 2
2. Weten, Waarheid en Wetenschap ................................................................... 3
2.1 Michel Foucault: Weten (Savoir) vs. Kennis (Connaissance)......................... 3
2.2 De Epistemologische Kwestie.................................................................... 3
2.3 De Wiskundige Methode (Thales van Milete) ............................................... 4
2.4 Epistèmè vs. Doxa .................................................................................... 4
Hoe gaat wetenschap te werk? ....................................................................... 4
2.5 kennis en betrouwbare kennis ................................................................... 5
3. Wetenschap en Wetenschappelijkheid ........................................................... 5
4. Zijnsleer (Ontologie) en Kennisleer (Epistemologie) .......................................... 6
5. De Verlichting (Aufklärung) ............................................................................. 6
5.1 De Breuk met de Klassieke Filosofie ........................................................... 7
5.2 De Tweedeling: Subject vs. Object ............................................................. 7
Hoofdstuk 2: Grondslagen van Epistemologisch Denken ......................................... 8
1. René Descartes en het Rationalisme............................................................... 8
Intermezzo: Inductie vs. Deductie ................................................................... 9
2. Locke, Hume en het Empirisme ...................................................................... 9
2.1 John Locke ............................................................................................... 9
2.2 David Hume en het Radicaal Empirisme ................................................... 10
3. Oplossingen: Popper en Bacon ..................................................................... 11
3.1 Karl Popper (Kritisch Rationalisme) .......................................................... 11
3.2 Francis Bacon (Het Compromis) .............................................................. 12
4. Immanuel Kant en het Idealisme .................................................................. 13
4.1 Kennistheorie: Wat kan ik weten? ............................................................ 13
4.2 Ethiek: Wat moet ik doen? ....................................................................... 16
5. Thomas Kuhn en het Paradigmatische Denken .............................................. 18
Hoofdstuk 3: Wetenschapsfilosofie in de Menswetenschappen ............................ 19
1. De Status van de Sociale Wetenschappen ..................................................... 19
1.1 De Spreidstand (Het 'Wat' en 'Hoe').......................................................... 19
1.2 Discussie over het Onderzoeksobject (Het 'Wat') ...................................... 21
, 1.3. DISCUSSIE OVER ONDERZOEKSMETHODE (HET HOE) ............................. 22
2. De Empirisch-Formele Benadering (De Standaardvisie) .................................. 22
3. De Interpretatieve Benadering ...................................................................... 24
4. De Kritisch-Emancipatorische Benadering .................................................... 26
4.1 Karl Marx en de Maatschappijkritiek ......................................................... 27
4.2 Westerse Marxisten: Lukács en Gramsci .................................................. 27
4.3 De Frankfurt Schule (Kritische Theorie) .................................................... 28
4.4 De taken van de Kritische Theorie ............................................................ 29
Samenvattend: Van Theorie naar Praktijk .......................................................... 30
Deel 1: Wetenschapsfilosofie – Het Besluit .......................................................... 30
Kernmotto: "Durf Twijfelen" ............................................................................. 30
1. De Aard van Wetenschap en Kennis ........................................................... 30
2. De Kracht van Twijfel ................................................................................ 31
3. Relevantie voor de Sociaal Wetenschapper ................................................ 31
Deel 2: Kwalitatieve onderzoeksmethodologie......................................................... 32
Hoofdstuk 1: Wat is kwalitatief onderzoek? .......................................................... 32
1. Introductie en Kader .................................................................................... 32
2. Wat is 'Onderzoek' in het algemeen? ............................................................. 33
3. Illustraties: Het verschil tussen Kwantitatief en Kwalitatief ............................. 33
4. Kwalitatief onderzoek definiëren ................................................................... 33
5. De Geschiedenissen van Kwalitatief Onderzoek............................................. 34
Belangrijke historische bakens: .................................................................... 35
6. De 7 Kernkenmerken van Kwalitatief Onderzoek ............................................ 35
7. Kwalitatief vs. Kwantitatief: De Vergelijking .................................................... 36
Hoofdstuk 2: Wetenschapsfilosofische achtergrond ............................................. 36
1. Waarom Wetenschapsfilosofie? ................................................................... 37
2. Twee Fundamentele Denkwijzen .................................................................. 37
2.1 Wilhelm Dilthey: Natur vs. Geisteswissenschaften.................................... 37
2.2 Jerome Bruner: Paradigmatisch vs. Narratief denken................................. 37
3. De Bouwstenen van een Onderzoeksparadigma ............................................ 38
4. Ontologie en Epistemologie in Detail ............................................................. 38
4.1 Ontologie: Van Realisme naar Relativisme ............................................... 39
, 4.2 Epistemologie: Van Objectivisme naar Subjectivisme ............................... 39
5. De Grote Paradigma's .................................................................................. 39
5.1 Positivisme en Postpositivisme ............................................................... 40
5.2 (Sociaal-) Constructivisme ...................................................................... 40
5.3 Kritische Theorie .................................................................................... 41
6. Praktisch Voorbeeld: Onderzoek naar Vaderschap......................................... 41
7. Filosofische Grondslagen: Hermeneutiek ...................................................... 41
Andere relevante stromingen: ....................................................................... 42
Hoofdstuk 3: Literatuurstudie en onderzoeksvraag ............................................... 42
1. Het Wetenschapsfilosofisch Kader (Paradigma) ............................................ 43
2. De Literatuurstudie...................................................................................... 44
2.1 Wat is theorie? (Drie niveaus) .................................................................. 45
2.2 De discussie: Literatuurstudie vooraf? ..................................................... 45
2.3 Sensitizing Concepts (Richtinggevende begrippen) ................................... 46
3. De Onderzoeksvraag.................................................................................... 46
3.1 Kenmerken van een kwalitatieve onderzoeksvraag .................................... 46
3.2 Vermijd assumpties en causale taal ......................................................... 46
3.3 Hoofdvragen en subvragen ...................................................................... 47
4. Praktische Oefening: Feedback op Onderzoeksvragen ................................... 47
5. Beoordeling van de vraag: Haalbaarheid en Relevantie ................................... 47
Hoofdstuk 4: Steekproeftrekking (Sampling)......................................................... 48
1. Het Fundamentele Verschil: Kwantitatief vs. Kwalitatief ................................. 48
2. Analyse-eenheid en Niveaus ........................................................................ 48
3. Basiskenmerken van Kwalitatieve Steekproeven ............................................ 49
3.1 De Balans: Homogeniteit vs. Heterogeniteit.............................................. 49
3.2 Sequentieel vs. Niet-sequentieel ............................................................. 49
Lol nog iets apart ......................................................................................... 49
4. De Drie Modellen van Generalisatie .............................................................. 49
5. Specifieke Steekproeftechnieken ................................................................. 50
6. Steekproefgrootte en Kwaliteit...................................................................... 51
Hoofdstuk 5: Dataverzameling ............................................................................ 51
1. Interviews ................................................................................................... 52
