2025-2026
Orthopedagogiek van
gedrags- en emotionele
stoornissen
STIJN VANDEVELDE
,H1: ORTHOPEDAGOGISCHE CONCEPTEN EN METHODIEKEN
1. Kinderen en jongeren met storend gedrag
1.1 Wie zijn ze?
➢ Jongeren met een diagnose: ADHD, hechtingskwetsuur, trauma, ODD, …
➢ Kinderen in een moeilijke context, andere overleving strategieën, weinig taal, …
➢ Met storend gedrag: agressie, schelden, GOG, conflict, …
Welk gedrag stoort het meest?
Wat doet dit gedrag met ons? Wie wil je zijn voor de kinderen?
Een gedragsstoornis is een onrecht dat een kind met zich meedraagt
- Probleem bij opvoeding ouders: je krijg zaken mee uit je omgeving, die je in
andere contexten ook zult toepassen
- Vaak armoedige taal: vb. moeder in bus op GSM
1.2 Is er verandering bij kinderen en jongeren? Hoe overleven ze?
➢ In een tijd met veel vragen rond oorlog, opwarming van de aarde, energie problemen, …
➢ In een tijd waar ‘de school’ dicht gaat door corona, er te weinig leerkrachten zijn, het niveau daalt, …
➢ In een tijd waar heel veel informatie via google en sociale media circuleert. Nooit meer alleen!
➢ In een klas met veel diversiteit, veel prikkelingen, …
➢ In een tijd waar veel ouders toekijken op het individu, hun eigen kind
➔ De problemen die kinderen veroorzaken zijn niet de oorzaken van hun problemen
2. Theorie, mensvisie als basis voor behandelingsprogramma’s
1) Circle of courage
2) De ecologische visie van Nicolas Hobbs : Re-ED
3) Choice theorie
4) Interne relaties
De manier hoe we naar problemen kijken, speelt een rol bij het zoeken naar een oplossing
3. Circle of courage
➢ Hoop op een toekomst voor risico jongeren
➢ Wat hebben kinderen nodig om uit te groeien tot het beste exemplaar van zichzelf?
• Circle of courage: wat hebben kinderen nodig om tot bloei te komen?
1) Belonging: verbondenheid/in relatie gaan
2) Mastery: leren
3) Independence: zichzelf zijn
4) Generosity: geven en ontvangen
In het midden groen kruis:
- Staat voor veiligheid
- Als je context niet veilig is, kan je aan de andere 4 elementen niet werken
- Kind dat zoekend is om veiligheid te bewaren zullen gedragskenmerken
vertonen vergelijkbaar met ASS
Cirkel: rond en af → ons zijn wil altijd zaken afwerken, alle 4 elementen zijn van
belang in verbinding met elkaar. Moeten allen geven en ontvangen
- Film zelfmoord:
▪ Vooral tekort aan belonging, terwijl dit een natuurlijke houding is om te
overleven en te ontwikkelen.
▪ Wat zou je als orthopedagoog anders doen? → continuïteit, plaats waar
voldoende zorg is en waar hij verbindingen kan aangaan,
▪ Gedrag als symptoom van zijn slechte situatie
▪ Elke plaats waar hij kwam was hertraumatiserend, we moeten vooral dat
trauma proberen te niet herorganiseren in de behandeling.
1
,3.1 Waar loopt het mis in onze maatschappij ?
➢ De kloof tussen jonge mensen en volwassenen (Bronfenbrenner)
• Mensen afzonderen op leeftijd zorgt voor problemen
➢ De labels die op kinderen worden geplakt
➢ Kinderen en jongeren voelen de wereldproblemen: corona, oorlog, klimaat…
➢ Andere kijk op een werk carrière
➢ Destructieve relaties: (verlaten, mishandelde, verworpen, gewonde kinderen)
➢ Een klimaat van nutteloosheid. Onvriendelijke scholen, professioneel pessimisme, stoornis
denken, negatieve theorieën over gedrag.
➢ Aangeleerde onverantwoordelijkheid: gehoorzaamheid, autoriteit, toegeeflijkheid, probleem zingeving, …
➢ Doelloosheid: niet langer overleven, maar wel leven om wat te doen? Op onszelf gericht of
op anderen? Werken zonder doel! Minder persoonsgericht onderwijs.
3.2 Belonging Loslaten
Normaal Verstoord Afwezig
Gehecht Loyaliteit aan de bende (door Niet gehecht
code)
Liefdevol Hunkerend naar aandacht Gereserveerd
Vriendelijk Hunkerend naar aanvaarding Verworpen (niet goed genoeg
om graag gezien te worden)
Intiem Promiscue Alleen
Gezellig Vastklampend Afzijdig
Coöperatief Kwetsbaar Geïsoleerd
Vertrouwelijk Overafhankelijk Wantrouwig
3.3 Mastery
Normaal Verstoord Afwezig
Prestaties lukken Overgericht op prestaties Prestaties mislukken
Succesvol Arrogant Georiënteerd op falen
Creatief Risico’s zoekend Risicovermijdend
Probleemoplossend Bedrieger Bang voor uitdagingen
Gemotiveerd Workaholic Ongemotiveerd
Doorzetter Persevererend Geeft makkelijk op
Competent Delinquente vaardigheden Inadequaat
3.4 Independence
Normaal Verstoord Afwezig
Autonoom Dictatotiaal Onderdanig
Zelfvertrouwen Macho Gebrek aan zelfvertrouwen
Assertief Pest anderen Inferieur
Verantwoordelijk Seksueel risicobereid Onverantwoordelijk
zelfcontrole Manipulatief Hulpeloos
Zelfdiscipline Rebels Ongedisciplineerd
Leiderschap Tart gezag Laat zich makkelijk leiden
3.5 Generosity
Normaal Verstoord Afwezig
Altruïstisch “Noblesse Oblige” Egoïstisch
Zorgend Overbetrokken Gebrek aan affectie
Delend Martelaarshouding Narcistisch
Loyaal Medeafhankelijk Disloyaal
Empatisch Te dienstbaar Hard
Prosociaal Slaafs Antisociaal
Ondersteunend Uitbuitend
2
, 3.6 Consilience: a unifying theme
• Als je kijkt naar andere theorieën kom
je altijd op dezelfde basiselementen
terug
• 4 elementen kunnen coveren om
ontwikkeling te stimuleren
3.7 Diagnose: de audit
➢ Triangulatie: als alle elementen in dezelfde richting gaan kan je een besluit nemen
➢ Consillience
➢ Het spreken met de jongeren en zijn omgeving
Verschillende stappen
1. Connect: start met wat je hebt
2. Ecologische scan: wie kon je vertrouwen, hoe verschillende je van de rest, hoe droeg je
zorg
3. Tijdlijn: levensloop met belangrijke elementen
4. Verslag: Het team schrijft samen een beeldvormingsverslag
• 1ste vragen die je stelt :
- “Wie zou je nu missen?”
- “Hoe investeer je in
vrienden?”
- “Waar wil je vandaag de
verantwoordelijkheid voor
opnemen?”
- “Wat zijn je triggers?” en
“wat helpt je hiermee om te
gaan?”
Moeilijkheid zit in het
verwoorden van gevoelens
en gedachten in het nu
4. De ecologische visie op GES van Nicolas Hobbs: Re-ED
4.1 Situering van Hobbs
4.2 Wat is een gedragsstoornis?
➢ Het is een uiting van disharmonie in de uitwisseling van het kind en zijn omgeving.
➢ Als iemand uit het eco-systeem hulp zoekt wordt dit aanzien als een ernstig probleem.
➢ Hulpverlening is erop gericht om de mensen in het systeem en het kind te helpen zodat het
systeem terug aanvaardbaar functioneert. (als hulpverlener invoegen in systeem)
➢ Aanwezige sterktes zijn cruciaal om verandering te bekomen. Eerst altijd in gezin proberen
oplossen voor kinderen uit huis te plaatsen.
3
Orthopedagogiek van
gedrags- en emotionele
stoornissen
STIJN VANDEVELDE
,H1: ORTHOPEDAGOGISCHE CONCEPTEN EN METHODIEKEN
1. Kinderen en jongeren met storend gedrag
1.1 Wie zijn ze?
➢ Jongeren met een diagnose: ADHD, hechtingskwetsuur, trauma, ODD, …
➢ Kinderen in een moeilijke context, andere overleving strategieën, weinig taal, …
➢ Met storend gedrag: agressie, schelden, GOG, conflict, …
Welk gedrag stoort het meest?
Wat doet dit gedrag met ons? Wie wil je zijn voor de kinderen?
Een gedragsstoornis is een onrecht dat een kind met zich meedraagt
- Probleem bij opvoeding ouders: je krijg zaken mee uit je omgeving, die je in
andere contexten ook zult toepassen
- Vaak armoedige taal: vb. moeder in bus op GSM
1.2 Is er verandering bij kinderen en jongeren? Hoe overleven ze?
➢ In een tijd met veel vragen rond oorlog, opwarming van de aarde, energie problemen, …
➢ In een tijd waar ‘de school’ dicht gaat door corona, er te weinig leerkrachten zijn, het niveau daalt, …
➢ In een tijd waar heel veel informatie via google en sociale media circuleert. Nooit meer alleen!
➢ In een klas met veel diversiteit, veel prikkelingen, …
➢ In een tijd waar veel ouders toekijken op het individu, hun eigen kind
➔ De problemen die kinderen veroorzaken zijn niet de oorzaken van hun problemen
2. Theorie, mensvisie als basis voor behandelingsprogramma’s
1) Circle of courage
2) De ecologische visie van Nicolas Hobbs : Re-ED
3) Choice theorie
4) Interne relaties
De manier hoe we naar problemen kijken, speelt een rol bij het zoeken naar een oplossing
3. Circle of courage
➢ Hoop op een toekomst voor risico jongeren
➢ Wat hebben kinderen nodig om uit te groeien tot het beste exemplaar van zichzelf?
• Circle of courage: wat hebben kinderen nodig om tot bloei te komen?
1) Belonging: verbondenheid/in relatie gaan
2) Mastery: leren
3) Independence: zichzelf zijn
4) Generosity: geven en ontvangen
In het midden groen kruis:
- Staat voor veiligheid
- Als je context niet veilig is, kan je aan de andere 4 elementen niet werken
- Kind dat zoekend is om veiligheid te bewaren zullen gedragskenmerken
vertonen vergelijkbaar met ASS
Cirkel: rond en af → ons zijn wil altijd zaken afwerken, alle 4 elementen zijn van
belang in verbinding met elkaar. Moeten allen geven en ontvangen
- Film zelfmoord:
▪ Vooral tekort aan belonging, terwijl dit een natuurlijke houding is om te
overleven en te ontwikkelen.
▪ Wat zou je als orthopedagoog anders doen? → continuïteit, plaats waar
voldoende zorg is en waar hij verbindingen kan aangaan,
▪ Gedrag als symptoom van zijn slechte situatie
▪ Elke plaats waar hij kwam was hertraumatiserend, we moeten vooral dat
trauma proberen te niet herorganiseren in de behandeling.
1
,3.1 Waar loopt het mis in onze maatschappij ?
➢ De kloof tussen jonge mensen en volwassenen (Bronfenbrenner)
• Mensen afzonderen op leeftijd zorgt voor problemen
➢ De labels die op kinderen worden geplakt
➢ Kinderen en jongeren voelen de wereldproblemen: corona, oorlog, klimaat…
➢ Andere kijk op een werk carrière
➢ Destructieve relaties: (verlaten, mishandelde, verworpen, gewonde kinderen)
➢ Een klimaat van nutteloosheid. Onvriendelijke scholen, professioneel pessimisme, stoornis
denken, negatieve theorieën over gedrag.
➢ Aangeleerde onverantwoordelijkheid: gehoorzaamheid, autoriteit, toegeeflijkheid, probleem zingeving, …
➢ Doelloosheid: niet langer overleven, maar wel leven om wat te doen? Op onszelf gericht of
op anderen? Werken zonder doel! Minder persoonsgericht onderwijs.
3.2 Belonging Loslaten
Normaal Verstoord Afwezig
Gehecht Loyaliteit aan de bende (door Niet gehecht
code)
Liefdevol Hunkerend naar aandacht Gereserveerd
Vriendelijk Hunkerend naar aanvaarding Verworpen (niet goed genoeg
om graag gezien te worden)
Intiem Promiscue Alleen
Gezellig Vastklampend Afzijdig
Coöperatief Kwetsbaar Geïsoleerd
Vertrouwelijk Overafhankelijk Wantrouwig
3.3 Mastery
Normaal Verstoord Afwezig
Prestaties lukken Overgericht op prestaties Prestaties mislukken
Succesvol Arrogant Georiënteerd op falen
Creatief Risico’s zoekend Risicovermijdend
Probleemoplossend Bedrieger Bang voor uitdagingen
Gemotiveerd Workaholic Ongemotiveerd
Doorzetter Persevererend Geeft makkelijk op
Competent Delinquente vaardigheden Inadequaat
3.4 Independence
Normaal Verstoord Afwezig
Autonoom Dictatotiaal Onderdanig
Zelfvertrouwen Macho Gebrek aan zelfvertrouwen
Assertief Pest anderen Inferieur
Verantwoordelijk Seksueel risicobereid Onverantwoordelijk
zelfcontrole Manipulatief Hulpeloos
Zelfdiscipline Rebels Ongedisciplineerd
Leiderschap Tart gezag Laat zich makkelijk leiden
3.5 Generosity
Normaal Verstoord Afwezig
Altruïstisch “Noblesse Oblige” Egoïstisch
Zorgend Overbetrokken Gebrek aan affectie
Delend Martelaarshouding Narcistisch
Loyaal Medeafhankelijk Disloyaal
Empatisch Te dienstbaar Hard
Prosociaal Slaafs Antisociaal
Ondersteunend Uitbuitend
2
, 3.6 Consilience: a unifying theme
• Als je kijkt naar andere theorieën kom
je altijd op dezelfde basiselementen
terug
• 4 elementen kunnen coveren om
ontwikkeling te stimuleren
3.7 Diagnose: de audit
➢ Triangulatie: als alle elementen in dezelfde richting gaan kan je een besluit nemen
➢ Consillience
➢ Het spreken met de jongeren en zijn omgeving
Verschillende stappen
1. Connect: start met wat je hebt
2. Ecologische scan: wie kon je vertrouwen, hoe verschillende je van de rest, hoe droeg je
zorg
3. Tijdlijn: levensloop met belangrijke elementen
4. Verslag: Het team schrijft samen een beeldvormingsverslag
• 1ste vragen die je stelt :
- “Wie zou je nu missen?”
- “Hoe investeer je in
vrienden?”
- “Waar wil je vandaag de
verantwoordelijkheid voor
opnemen?”
- “Wat zijn je triggers?” en
“wat helpt je hiermee om te
gaan?”
Moeilijkheid zit in het
verwoorden van gevoelens
en gedachten in het nu
4. De ecologische visie op GES van Nicolas Hobbs: Re-ED
4.1 Situering van Hobbs
4.2 Wat is een gedragsstoornis?
➢ Het is een uiting van disharmonie in de uitwisseling van het kind en zijn omgeving.
➢ Als iemand uit het eco-systeem hulp zoekt wordt dit aanzien als een ernstig probleem.
➢ Hulpverlening is erop gericht om de mensen in het systeem en het kind te helpen zodat het
systeem terug aanvaardbaar functioneert. (als hulpverlener invoegen in systeem)
➢ Aanwezige sterktes zijn cruciaal om verandering te bekomen. Eerst altijd in gezin proberen
oplossen voor kinderen uit huis te plaatsen.
3
