Publiekrecht II: Internationaal en Europees recht
Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 6
1. Basiskenmerken van het internationaal recht…………………………………………………………………………………………….. 7
1.1 Definitie…………………..…………………..………………..…………………..………………..………………………………………. 7
1.2 Functies………………..…………………..………………..…………………..………………..………………………………………….7
1.3 Basiskenmerken………………..…………………..………………..…………………..………………..………………………………8
1.3.1 Geen centrale wetgever 8
1.3.2 Geen centrale rechter 8
1.3.3 Geen uitgewerkt stelsel rechtshandhaving en rechtsafdwinging 8
1.3.4 Sterke afhankelijkheid van nationale rechtsorde voor tenuitvoerlegging 8
1.3.5 Zeer gedifferentieerd recht – fragmentatie 9
DEEL I: BRONNEN VAN INTERNATIONAAL RECHT 10
2. Verdragsrecht…………………………………………………………………………………………………………………………………………
10
2.1 Inleiding………..………………..………………..………………..………………..………………..………………..………………..…
10
2.2 Definities………..………………..………………..………………..………………..………………..………………..………………….
10
2.3 Soorten verdragen………..………………..………………..………………..………………..………………..…………………….. 11
2.4 Bekendmaking………..………………..………………..………………..………………..………………..…………………………..12
2.5 Totstandkoming………..………………..………………..………………..………………..………………..………………………… 12
2.5.1 Opstellen van de verdragstekst 12
2.5.2 Uitdrukkingen van de wilsuiting 12
2.5.3 Parlementaire instemming 13
2.6 Voorbehouden………..………………..………………..………………..………………..………………..………………..………… 13
2.7 Inwerkingtreding………..………………..………………..………………..………………..………………..………………………. 14
2.8 Naleving………..………………..………………..………………..………………..………………..………………..………………… 15
2.9 Toepassing……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………. 15
2.10 Uitlegging……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………….16
2.11 Gevolgen tegenover derden……………….……………….……………….……………….……………….…………………….. 17
2.12 Nietigheid……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………….18
2.13 Amenderingen en wijzigingen……………….……………….……………….……………….……………….…………………..19
2.14. Beëindiging en opschorting. ……………….……………….……………….……………….……………….…………………… 19
2.14.1. Algemeen 19
2.14.2. Opzegging of terugtrekking 19
2.14.3. Sluiten van een later verdrag 20
2.14.4. Wanprestatie 20
2.14.5. Overmacht 21
2.14.6. Rebus sic stantibus 21
3. Andere bronnen van internationaal recht - Verhouding tussen de bronnen…………………………………………………….22
3.1. Gewoonterecht…………………………..…………………..…………………..…………………..…………………..……………..22
3.1.1. Constitutieve elementen - vaststelling 22
3.1.2. Soorten 23
3.1.3. Codificatie. 23
3.2. Algemene rechtsbeginselen……………….……………….……………….……………….……………….…………………….. 23
3.3. Rechtspraak en rechtsleer……………….……………….……………….……………….……………….……………………….. 24
3.3.1. Rechtspraak 24
3.3.2. Rechtsleer 24
3.4. Billijkheid. ……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………………………. 25
3.5. Eenzijdige rechtshandelingen……………….……………….……………….……………….……………….…………………… 25
3.5.1. Eenzijdige rechtshandelingen van Staten 25
1
, 3.5.2. Eenzijdige rechtshandelingen van internationale organisaties 26
3.6. Soft law - Informele internationale rechtsvorming. ……………….……………….……………….………………………..26
3.7. Hiërarchie van bronnen……………….……………….……………….……………….……………….…………………………….27
4. Verhouding en wisselwerkingen tussen internationaal en nationaal recht....……………….……………….………………. 29
4.1. Positie van het nationale recht in de internationale rechtsorde.……………….……………….………………………. 29
4.2. Positie van het internationaal recht in de nationale rechtsorde.……………….……………….……………….……… 30
4.3. Doorwerking van internationaalrechtelijke regels in de Belgische rechtsorde……………….…………………….. 30
4.3.1. Wanneer zijn internationaalrechtelijke regels deel van de Belgische rechtsorde? 31
4.3.2. Technieken van doorwerking in het interne recht. 31
A. Directe werking van verdragsbepalingen. 31
B. Andere wijzen van doorwerking van verdragsbepalingen 32
4.3.3. Internationaal gewoonterecht in de Belgische rechtsorde. 33
4.3.4. Verhouding tussen internationaal recht en Grondwet 33
DEEL II. SUBJECTEN 35
5. Staten……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………………………35
5.1.Definitie……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………..35
5.1.1. Constitutieve bestanddelen 35
5.1.2 Fundamentele kenmerken 36
5.1.3 Voorbehouden domein (“domaine réservé”) 36
5.2 Staatsvorming……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………………… 37
5.1.1 Totstandkoming van Staten 37
5.2.2 Verwerving van Grondgebied 38
5.2.3 Erkenning 38
5.2.4 Statenopvolging 40
H6. Niet-Statelijke actoren……………….……………….……………….……………….……………….…………………………………… 42
6.1 Internationale organisaties……………….……………….……………….……………….……………….……………….………. 42
6.1.2 Internationale rechtspersoonlijkheid 42
6.2 Heilige Stoel……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………………………43
6.3 Bevrijdingsbewegingen……………….……………….……………….……………….……………….…………………………….. 43
6.4 Individuen……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………….. 44
6.4.1 Een recent en fragmentarisch verschijnsel 44
6.4.2 Internationale strafrechtelijke aansprakelijkheid 44
A. Volkenrechtelijke misdrijven 44
B. Volkenrechtelijke bestraffingsmechanismen: van Neurenberg tot Internationaal strafhof 45
C. Nationaalrechtelijke bestraffingsmechanismen 46
D. Volkenrechtelijke beschermingsmechanismen 47
6.5 Internationaal strafhof……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………. 48
6.6 Niet govermentele organisaties……………….……………….……………….……………….……………….…………………. 48
6.7 Transnationale Ondernemingen……………….……………….……………….……………….……………….………………… 49
DEEL III. JURISDICTIE 51
7. Jurisdictie over personen en grondgebied……………….……………….……………….……………….……………….…………… 51
7.1. Territoriale jurisdictie……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………….. 51
7.1.1. Grondgebied 52
A. Landgedeelte 52
B. Binnenwateren 52
C. Internationale waterwegen 52
D. Kanalen 53
7.1.2. Luchtruim. 53
7.2. Personele jurisdictie: de nationaliteitsband……………….……………….……………….……………….………………… 53
7.3. Criminele jurisdictie……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………. 54
2
, 7.3.1. Rechtsmachtbeginselen 54
A. Territorialiteitsbeginsel 54
B. Actief personaliteitsbeginsel 54
C. Passief personaliteitsbeginsel 55
D. Beschermingsbeginsel 55
E. Universaliteitsbeginsel 55
7.3.2. Uitlevering 55
9. Immuniteiten 65
9.1. Immuniteiten van vreemde Staten en overheidsfunctionarissen……………….……………….……………….…….. 65
9.1.1. Basisbegrippen. 65
A. Immuniteit 65
B. Onschendbaarheid 65
C. Voorrechten 66
9.1.2. Immuniteit van vreemde Staten 66
A. Immuniteit van rechtsmacht: het onderscheid acta jure imperii jure gestionis 66
B. Uitvoeringsimmuniteit 66
C. Afstand van immuniteit 67
D. "Act of State"-doctrine 67
9.1.3. Immuniteit van vreemde overheidsfunctionarissen.. 68
9.2. Immuniteiten van diplomaten, consuls en internationale organisaties en ambtenaren…………………………. 68
9.2.1. Diplomaten 68
9.2.2. Consuls 72
9.2.3. Internationale organisaties en ambtenaren 73
A. Internationale organisaties. 73
B. Personeel van internationale organisaties 73
C. Vertegenwoordigers bij internationale organisaties 73
9.3. Immuniteiten, mensenrechten en internationale misdaden……………….……………….……………….…………… 74
A. EHRM 74
B. Belgische rechtspraak 74
C. Verenigbaarheid van immuniteiten met de volkenrechtelijke regels en beginselen inzake
aansprakelijkheid voor internationale misdaden? 74
DEEL IV. GESCHILLEN 75
10. Staatsaansprakelijkheid……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………….75
10.1. Oorzaken van staatsaansprakelijkheid……………….……………….……………….……………….……………………… 75
10.1.1. Toerekenbare gedraging 75
10.1.2. Schending van een volkenrechtelijke verplichting 75
10.2. Gevolgen van staatsaansprakelijkheid……………….……………….……………….……………….……………………… 76
10.2.1. Herstel van de schade 77
10.2.2. Staten die de gevolgen kunnen inroepen 77
10.3. Diplomatieke bescherming……………….……………….……………….……………….……………….……………………..77
10.3.1. Kenmerken 77
10.3.2. Minimumstandaard voor vreemdelingen 77
11. Methoden van vreedzame geschillenbeslechting……………….……………….……………….……………….………………… 79
11.1. Diplomatieke middelen……………….……………….……………….……………….……………….…………………………. 79
11.2. Jurisdictionele middelen……………….……………….……………….……………….……………….……………….………. 79
11.2.1. Arbitrage. 79
11.2.2. Gerechtelijke geschillenregeling 79
A. Internationaal Gerechtshof 80
B. Andere internationale gerechtelijke organen 80
H12. Rechtshandhaving……………………………………………………………………………………………………………………………. 81
12.1 Niet-gewelddadige middelen……………….……………….……………….……………….……………….……………….….. 81
3
, 12.1.1 Retorsies 81
12.1.2 Represailles of tegenmaatregelen 81
12.1.3 Noodzaak 81
12.1.4 Veiligheidsraad 81
12.2 Gebruik van geweld……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………..81
12.2.1 Voorgeschiedenis 81
12.2.2 VN-Handvest 82
1. Zelfverdedigingsrecht 82
2. Collectieve rechtshandhaving via de Veiligheidsraad 83
3. Eenzijdige humanitaire interventies 84
DEEL V. INTERNATIONALE ORGANISATIES. 85
13. Internationale organisaties: algemene aspecten…………………………………………………………………………………...85
13.1. Soorten internationale organisaties……………….……………….……………….……………….……………….………… 85
13.2. Bevoegdheden……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………………….. 85
13.3. Lidmaatschap……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………………… 85
13.4. Organen en besluitvorming……………….……………….……………….……………….……………….…………………….. 86
13.5 Rechtspersoonlijkheid……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………… 87
13.6. Financiën……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………… 87
14. Mondiale internationale organisaties: VN en VN-familie…………………………………………………………………………… 88
14.1. Verenigde Naties……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………….. 88
14.1.1. Voorgeschiedenis 88
14.1.2. Doelstellingen 88
14.1.3. Lidmaatschap 89
14.1.4. Hoofdorganen 89
A. Algemene Vergadering 89
B. Veiligheidsraad 90
C. Economische en Sociale Raad (ECOSOC) 90
D. Trustschapsraad 90
E. Internationaal Gerechtshof 91
F. Secretariaat en Secretaris-Generaal 91
DEEL VI. OEFENINGEN. 98
1. Verdragenrecht en het WVV………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……….. 93
Definitie verdrag…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….………………… 93
Toepassing WVV tussen de instemming om gebonden te zijn en de inwerkingtreding van het verdrag………….. 95
Materiële schending van een verdrag…………………….…………………….…………………….…………………….………… 97
Dwaling…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…… 97
Voorbehouden en bezwaren…………………….…………………….…………………….…………………….……………………. 98
Terugtrekken uit een verdrag…………………….…………………….…………………….…………………….……………………. 104
Beëindigen van verdrag…………………….…………………….…………………….…………………….…………………………….109
Gevolgen t.o.v. derden…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….………. 114
Een later verdrag…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……………….115
2. Onschendbaarheden en immuniteiten……………….…………………….…………………….…………………….………………..119
3. Staten……………….…………………….…………………….…………………….……………….…………………….…………………….. 123
Totstandkoming staten…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……… 123
Statenopvolging…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……….……….126
Erkenning van staten…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….………… 129
Staatsaansprakelijkheid…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…… 131
Strafrechtelijke rechtsmacht van staten…………………….…………………….…………………….…………………….……. 136
4
,4. Zeerecht………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…………. 138
5. Verhouding Internationaal recht en de nationaal recht………………….……………….…………………….………………….. 142
6. Vorming van gewoonterecht………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…….. 144
7. Verenigde Naties………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……………………. 145
VR resoluties…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…………………… 145
AV resoluties…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……….………….. 146
Toetredingsprocedure…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….………. 147
Wereldhandelsorganisatie…………………….…………………….…………………….…………………….………………………. 149
8. Geschillenbeslechting………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……………. 150
Internationaal gerechtshof…………………….…………………….…………………….…………………….………………………. 151
Oefening 1: Voorlopige maatregelen 151
Oefening 2: Adviezen 151
Oefening 3: Adviezen 151
Oefening 4: bevoegdheid 152
oefening 5: rechtsmacht 153
Internationaal strafhof…………………….…………………….…………………….…………………….……………………………..156
5
,Inleiding
Gelaagde rechtsorde
Doorwerking internationaal recht = welke verdragen zijn er in te roepen bij de nationale orde
Voorbeeld: Vluchtelingen
Conventie van Geneve = recht op asiel en definieert wie een vluchteling is
→ als je je eigen land van oorsprong verlaad omdat je daar geen bescherming kan volgen en vervolgd
wordt door politieke of godsdienstige overtuigingen
Gevolg = vanaf dat je erkent bent krijg je bepaalde rechten zoals werken, onderwijs, …
Context Geneve = 6 jaar na einde WOII waarbij een grote vluchtelingen crisis was
Raad van Europa (1949 )
• Doel: bescherming mensenrechten → EVRM
• 46 lidstaten
• Europees hof voor de rechten van de mens dwingt de rechten af
• Recht heeft meestal directe werking: inroepen voor de nationale rechter
• Arrest over vluchtelingen = boot vluchtelingen terug geduwd naar Libië, de kustwacht is gehouden aan
het EVRM
Voorbeeld: Covid
• De Wereldgezondheidsorganisatie roept uit of er een pandemie is
• Europese unie heeft enkel toebedeelde bevoegdheden
• Federaal: lidstaten sluiten hun grenzen
• Art 222 werkingsverdrag: solidariteit = de EU kocht voor alle lidstaten vaccins aan
Van co-existentie en coöperatie tot integratie van Staten
1648: Vrede van Westfalen = idee van de moderne natiestaat → soevereiniteit van elk land = baas van zijn
bevolking en land
1919: Volkenbond = na WOI werd in het verdrag van Versailles afgesproken om een globale internationale
organisatie op te richten (voorloper VN)
• Samenwerken om een wereldoorlog te voorkomen
• Idee van Amerikaanse president Woodrow Wilson
• De VS is nooit toegetreden
• Arbeidsorganisatie = tweede grote organisatie die gemeenschappelijke arbeidsnormen wouden
oprichten als tegenreactie op het communisme
1945: Verenigde Naties = sterkere instellingen en instrumenten dan de Volkenbond
1957: Verdragen van Rome = Europese Economische Gemeenschap en Euratom → afstand van een stuk van
de soevereiniteit en meer integratie
2016: Brexit = wouden eigen soevereiniteit terugnemen, desintegratie?
6
,1. Basiskenmerken van het internationaal recht
1.1 Definitie
Internationaal recht of volkenrecht
• Vroeger (19de E): geheel van rechtsnormen dat de betrekkingen tussen staten regelt
• Nu (20ste E): geheel van regels die de internationale betrekkingen regelen → betrekkingen tussen Staten,
Internationale organisaties en natuurlijke rechtspersonen
Internationaal privaatrecht = nationaal recht dat regels bevat om vast te stellen welk recht van toepassing is op
een privaatrechtelijke rechtsbetrekking die aanknopingspunten heeft met meer dan één nationale rechtsorde
→ grensoverschrijdende elementen zoals geschillen en ongevallen
Internationaal publiekrecht = geheel van regels die de internationale betrekkingen beheersen
1.2 Functies
1. Bevoegdheid volkenrechtelijke subjecten afbakenen
Ratione Territorii = een staat kan zijn bevoegdheden slechts uitoefenen binnen zijn territorium (zie
uitzonderingen deel 3) → land, zeegrenzen, luchtruim
Ratione Temporis = problemen inzake ontstaan en opvolging van nieuwe staten
Ratione Personae = soms hebben mensen immuniteit of kunnen staten extraterritoriale jurisdictie over hun
onderdanen uitoefenen
Ratione Materiae = toegewezen bevoegdheden die staten aan IO’s hebben gegeven
2. Regelen van co-existentie van internationale rechtssubjecten
= regelen van samenwerking tussen volkenrechtelijke rechtssubjecten
Geweldgebruik
• Jus ad Bellum = legaliteitskwestie, mag een land een ander land aanvallen → neen, maar hebben een
zelfverdedigingsrecht
• Jus in Bello = humanitair aspect, welk geweld mag je gebruiken tijdens een oorlog
Gebruik van je grondgebied = staten mogen niet vrij doen wat ze willen als het schade veroorzaakt voor een
ander land
Soorten betrekkingen
• Diplomatieke = betrekkingen tussen landen
• Consulaire = betrekkingen tussen een land en burgers
Recht van integratie (art 5 VEU) = in de EU gaat bevoegdheidstoebedeling gepaard met de van soevereiniteit
over bepaalde domeinen
3. Regelen van internationale samenwerking tussen internationale rechtssubjecten
Global governance = geheel van formele en informele processen tussen Staten, organisaties en/of mensen die
een antwoord bieden op mondiale uitdagingen
7
,1.3 Basiskenmerken
Soevereine gelijkheid van de staten (art 2 §1 HVN) = internationaal recht is een gedecentraliseerd en
horizontaal rechtssysteem
1.3.1 Geen centrale wetgever
Algemene vergadering VN = geen wereldwetgever want resoluties hebben geen bindend kracht
• Er zitten enkel diplomaten in de algemene vergadering van de VN
• Staten kunnen altijd kiezen of ze willen samenwerken of niet
• Convening powers = unieke legitimiteit van de VN
Consensualisme: Wetgever en wetsonderhorigen = staten sluiten verdragen zelf af en verbinden zichzelf
hiermee → UITZONDERING: jus cogens en internationaal gewoonterecht
Soevereine gelijkheid van Staten = grondbeginsel (art. 2 HVN)
• Regels van ius cogens (dwingend recht): bepaalde fundamentele normen (vb: verbod op foltering,
verbod op massamoord…) mag een staat niet achterwege laten door verdragen te sluiten die deze
normen tegengaan
• Internationaal gewoonterecht: regels die de meerderheid van de staten als bindend ervaren, zijn
normen die no matter what gelden voor een staat
Persistent objector: de blijvende dwarsligger: staat verzet zich tegen nieuwe regels van internationaal
gewoonterecht door te blijven herhalen dat hij het hier niet mee eens is MAAR gaat enkel bij het
ontstaan van het gewoonterecht
1.3.2 Geen centrale rechter
Geen verplichte rechtsmacht = landen moeten niet verplicht aangesloten zijn aan de internationale
gerechtshoven
• Hof van Justitie = verplichte rechtsmacht voor het EU-recht
• EHRM = verplichte rechtsmacht van de lidstaten van de Raad van Europa om onderworpen te zijn
1.3.3 Geen uitgewerkt stelsel rechtshandhaving en rechtsafdwinging
VN-veiligheidsraad is geen wereldpolitieagent = heeft belangrijke bevoegdheden mar kan niet optreden als
een lid een veto stelt
• Taken: onderhandelen, maatregels opleggen, blauwhelmen sturen
• Rechtbank in het nationaal recht heeft rechtsmacht
• Diplomatiek recht = landen houden zich aan de sancties omdat het hen voorrechten en immuniteit
geeft
• Staten kunnen het recht in eigen handen nemen en afdwingen door het nemen van sancties tegen
landen die het schenden
→ IR: gedecentraliseerde en horizontaal rechtssysteem (NR: gecentraliseerd en versticaal)
1.3.4 Sterke afhankelijkheid van nationale rechtsorde voor tenuitvoerlegging
Directe werking = burgers kunnen internationaal voor de nationale rechter inroepen
Monisme = internationaal recht is een deel van de nationale orde
Dualisme = de twee gebieden raken elkaar niet en het internationaal recht om omgezet worden in een
nationale wet (omzettingswet) om werking op de burgers te hebben
8
,Van Gend & Loos = fiscus had een belasting opgelegd wat niet zou mogen volgens het EEG verdrag (vrij
goederen verkeer)
• stand-still verplichting = geen nieuwe heffingen door de nationale regeringen
• Directe werking = voldoende duidelijken, onvoorwaardelijk en precies
Costa v ENEL = advocaat zegt dat de elektriciteitsrekening te hoog is (elektriciteit wordt geregeld door de
overheid)
• Stand-still verplichting = de lidstaten mochten geen nieuwe bepekringen op de vrijheid van vesteging
leggen
• Voorrang van het EU-recht = direct werkend verdragsregels hebben voorrang op een nationale regel ook
als is die van latere datum
1.3.5 Zeer gedifferentieerd recht – fragmentatie
Ratione materiae: werkingssfeer = alle rechtsdomeinen, mensenrechten, economische recht, milieu recht, …
Ratione territorii
• Algemeen/universeel = gehele statengemeenschap
• Regionaal = bepaalde groepen van staten door een verdrag of gewoonterecht
• Bijzonder = tussen twee of beperkt aantal staten
Fragmentatie = conflicten tussen internationale rechtsinstrumenten en internationale organisaties
9
, DEEL I: BRONNEN VAN INTERNATIONAAL RECHT
2. Verdragsrecht
Art 38 IGH: Bron = manier waarop regels tot stand komen (formele manier)
• Verdragen zijn de belangrijkste bron
• Internationaal gewoonterecht
o Empirische = het zo doen omdat iedereen het zo doet
o Opinio iuris = intellectuele blik, men moet dit doen omdat het een juridische verplichting is
• Algemene rechtsbeginselen
• Rechtsleer en rechtsspraak
Onvolledige beschrijving
• Billijkheid
• Eenzijdige rechtshandeling
• Jus cogens = dwingende normen die voor alle landen geldend zijn
2.1 Inleiding
Verdrag = belangrijkste formele bron van internationaal recht
Consensualisme = landen mogen als soevereine staat kiezen om een verdrag verbindend te maken door hun
instemming → consent to be bound = vrije wilsinstemming om gebonden te worden
Codificatie: verdrag van Wenen over het verdragsrecht (WVV)
• Enkel officieuze vertaling in de VRG codex het Nederlandse verdrag maar geen officiële verdragstaal
• Universeel geldend: Verdrag is weid verspreid waardoor het voor een deel toebehoord tot het
Internationaal gewoonterecht
o Gecodificeerde gewoonterecht = hierdoor geldt het ook voor landen die het niet hebben
geratificeerd of geaccepteerd
o EU is een het unieke verdragsmaker met derde landen en internationale organisaties waardoor
ze het WVV kunnen gebruiken
o Vlaanderen kan zelf verdragen aangaan maar is geen staat dus in principe geen partij bij het
WVV, maar door het gewoonterecht wel
2.2 Definities
Gewoonterechtelijke definitie
1. Elk akkoord = ministens twee of meer wilsuitingen
2. Komt tot stand tussen alle subjecten van het internationaal recht (niet enkel staten)
3. Bedoeling juridisch bindend rechtgevolgen teweeg te brengen → geen MOU’s
4. Instrument beheerst door het internationaal publiekrecht/volkenrecht
Verdragsrechtelijke definitie (art 2 §1 WVV)
1. Internationale overeenkomst
o partijen beogen rechtsgevolgen
o Gentlement’s agreements tussen Staten zijn geen verdragen
2. Schriftelijk
10
Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 6
1. Basiskenmerken van het internationaal recht…………………………………………………………………………………………….. 7
1.1 Definitie…………………..…………………..………………..…………………..………………..………………………………………. 7
1.2 Functies………………..…………………..………………..…………………..………………..………………………………………….7
1.3 Basiskenmerken………………..…………………..………………..…………………..………………..………………………………8
1.3.1 Geen centrale wetgever 8
1.3.2 Geen centrale rechter 8
1.3.3 Geen uitgewerkt stelsel rechtshandhaving en rechtsafdwinging 8
1.3.4 Sterke afhankelijkheid van nationale rechtsorde voor tenuitvoerlegging 8
1.3.5 Zeer gedifferentieerd recht – fragmentatie 9
DEEL I: BRONNEN VAN INTERNATIONAAL RECHT 10
2. Verdragsrecht…………………………………………………………………………………………………………………………………………
10
2.1 Inleiding………..………………..………………..………………..………………..………………..………………..………………..…
10
2.2 Definities………..………………..………………..………………..………………..………………..………………..………………….
10
2.3 Soorten verdragen………..………………..………………..………………..………………..………………..…………………….. 11
2.4 Bekendmaking………..………………..………………..………………..………………..………………..…………………………..12
2.5 Totstandkoming………..………………..………………..………………..………………..………………..………………………… 12
2.5.1 Opstellen van de verdragstekst 12
2.5.2 Uitdrukkingen van de wilsuiting 12
2.5.3 Parlementaire instemming 13
2.6 Voorbehouden………..………………..………………..………………..………………..………………..………………..………… 13
2.7 Inwerkingtreding………..………………..………………..………………..………………..………………..………………………. 14
2.8 Naleving………..………………..………………..………………..………………..………………..………………..………………… 15
2.9 Toepassing……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………. 15
2.10 Uitlegging……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………….16
2.11 Gevolgen tegenover derden……………….……………….……………….……………….……………….…………………….. 17
2.12 Nietigheid……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………….18
2.13 Amenderingen en wijzigingen……………….……………….……………….……………….……………….…………………..19
2.14. Beëindiging en opschorting. ……………….……………….……………….……………….……………….…………………… 19
2.14.1. Algemeen 19
2.14.2. Opzegging of terugtrekking 19
2.14.3. Sluiten van een later verdrag 20
2.14.4. Wanprestatie 20
2.14.5. Overmacht 21
2.14.6. Rebus sic stantibus 21
3. Andere bronnen van internationaal recht - Verhouding tussen de bronnen…………………………………………………….22
3.1. Gewoonterecht…………………………..…………………..…………………..…………………..…………………..……………..22
3.1.1. Constitutieve elementen - vaststelling 22
3.1.2. Soorten 23
3.1.3. Codificatie. 23
3.2. Algemene rechtsbeginselen……………….……………….……………….……………….……………….…………………….. 23
3.3. Rechtspraak en rechtsleer……………….……………….……………….……………….……………….……………………….. 24
3.3.1. Rechtspraak 24
3.3.2. Rechtsleer 24
3.4. Billijkheid. ……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………………………. 25
3.5. Eenzijdige rechtshandelingen……………….……………….……………….……………….……………….…………………… 25
3.5.1. Eenzijdige rechtshandelingen van Staten 25
1
, 3.5.2. Eenzijdige rechtshandelingen van internationale organisaties 26
3.6. Soft law - Informele internationale rechtsvorming. ……………….……………….……………….………………………..26
3.7. Hiërarchie van bronnen……………….……………….……………….……………….……………….…………………………….27
4. Verhouding en wisselwerkingen tussen internationaal en nationaal recht....……………….……………….………………. 29
4.1. Positie van het nationale recht in de internationale rechtsorde.……………….……………….………………………. 29
4.2. Positie van het internationaal recht in de nationale rechtsorde.……………….……………….……………….……… 30
4.3. Doorwerking van internationaalrechtelijke regels in de Belgische rechtsorde……………….…………………….. 30
4.3.1. Wanneer zijn internationaalrechtelijke regels deel van de Belgische rechtsorde? 31
4.3.2. Technieken van doorwerking in het interne recht. 31
A. Directe werking van verdragsbepalingen. 31
B. Andere wijzen van doorwerking van verdragsbepalingen 32
4.3.3. Internationaal gewoonterecht in de Belgische rechtsorde. 33
4.3.4. Verhouding tussen internationaal recht en Grondwet 33
DEEL II. SUBJECTEN 35
5. Staten……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………………………35
5.1.Definitie……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………..35
5.1.1. Constitutieve bestanddelen 35
5.1.2 Fundamentele kenmerken 36
5.1.3 Voorbehouden domein (“domaine réservé”) 36
5.2 Staatsvorming……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………………… 37
5.1.1 Totstandkoming van Staten 37
5.2.2 Verwerving van Grondgebied 38
5.2.3 Erkenning 38
5.2.4 Statenopvolging 40
H6. Niet-Statelijke actoren……………….……………….……………….……………….……………….…………………………………… 42
6.1 Internationale organisaties……………….……………….……………….……………….……………….……………….………. 42
6.1.2 Internationale rechtspersoonlijkheid 42
6.2 Heilige Stoel……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………………………43
6.3 Bevrijdingsbewegingen……………….……………….……………….……………….……………….…………………………….. 43
6.4 Individuen……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………….. 44
6.4.1 Een recent en fragmentarisch verschijnsel 44
6.4.2 Internationale strafrechtelijke aansprakelijkheid 44
A. Volkenrechtelijke misdrijven 44
B. Volkenrechtelijke bestraffingsmechanismen: van Neurenberg tot Internationaal strafhof 45
C. Nationaalrechtelijke bestraffingsmechanismen 46
D. Volkenrechtelijke beschermingsmechanismen 47
6.5 Internationaal strafhof……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………. 48
6.6 Niet govermentele organisaties……………….……………….……………….……………….……………….…………………. 48
6.7 Transnationale Ondernemingen……………….……………….……………….……………….……………….………………… 49
DEEL III. JURISDICTIE 51
7. Jurisdictie over personen en grondgebied……………….……………….……………….……………….……………….…………… 51
7.1. Territoriale jurisdictie……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………….. 51
7.1.1. Grondgebied 52
A. Landgedeelte 52
B. Binnenwateren 52
C. Internationale waterwegen 52
D. Kanalen 53
7.1.2. Luchtruim. 53
7.2. Personele jurisdictie: de nationaliteitsband……………….……………….……………….……………….………………… 53
7.3. Criminele jurisdictie……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………. 54
2
, 7.3.1. Rechtsmachtbeginselen 54
A. Territorialiteitsbeginsel 54
B. Actief personaliteitsbeginsel 54
C. Passief personaliteitsbeginsel 55
D. Beschermingsbeginsel 55
E. Universaliteitsbeginsel 55
7.3.2. Uitlevering 55
9. Immuniteiten 65
9.1. Immuniteiten van vreemde Staten en overheidsfunctionarissen……………….……………….……………….…….. 65
9.1.1. Basisbegrippen. 65
A. Immuniteit 65
B. Onschendbaarheid 65
C. Voorrechten 66
9.1.2. Immuniteit van vreemde Staten 66
A. Immuniteit van rechtsmacht: het onderscheid acta jure imperii jure gestionis 66
B. Uitvoeringsimmuniteit 66
C. Afstand van immuniteit 67
D. "Act of State"-doctrine 67
9.1.3. Immuniteit van vreemde overheidsfunctionarissen.. 68
9.2. Immuniteiten van diplomaten, consuls en internationale organisaties en ambtenaren…………………………. 68
9.2.1. Diplomaten 68
9.2.2. Consuls 72
9.2.3. Internationale organisaties en ambtenaren 73
A. Internationale organisaties. 73
B. Personeel van internationale organisaties 73
C. Vertegenwoordigers bij internationale organisaties 73
9.3. Immuniteiten, mensenrechten en internationale misdaden……………….……………….……………….…………… 74
A. EHRM 74
B. Belgische rechtspraak 74
C. Verenigbaarheid van immuniteiten met de volkenrechtelijke regels en beginselen inzake
aansprakelijkheid voor internationale misdaden? 74
DEEL IV. GESCHILLEN 75
10. Staatsaansprakelijkheid……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………….75
10.1. Oorzaken van staatsaansprakelijkheid……………….……………….……………….……………….……………………… 75
10.1.1. Toerekenbare gedraging 75
10.1.2. Schending van een volkenrechtelijke verplichting 75
10.2. Gevolgen van staatsaansprakelijkheid……………….……………….……………….……………….……………………… 76
10.2.1. Herstel van de schade 77
10.2.2. Staten die de gevolgen kunnen inroepen 77
10.3. Diplomatieke bescherming……………….……………….……………….……………….……………….……………………..77
10.3.1. Kenmerken 77
10.3.2. Minimumstandaard voor vreemdelingen 77
11. Methoden van vreedzame geschillenbeslechting……………….……………….……………….……………….………………… 79
11.1. Diplomatieke middelen……………….……………….……………….……………….……………….…………………………. 79
11.2. Jurisdictionele middelen……………….……………….……………….……………….……………….……………….………. 79
11.2.1. Arbitrage. 79
11.2.2. Gerechtelijke geschillenregeling 79
A. Internationaal Gerechtshof 80
B. Andere internationale gerechtelijke organen 80
H12. Rechtshandhaving……………………………………………………………………………………………………………………………. 81
12.1 Niet-gewelddadige middelen……………….……………….……………….……………….……………….……………….….. 81
3
, 12.1.1 Retorsies 81
12.1.2 Represailles of tegenmaatregelen 81
12.1.3 Noodzaak 81
12.1.4 Veiligheidsraad 81
12.2 Gebruik van geweld……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………..81
12.2.1 Voorgeschiedenis 81
12.2.2 VN-Handvest 82
1. Zelfverdedigingsrecht 82
2. Collectieve rechtshandhaving via de Veiligheidsraad 83
3. Eenzijdige humanitaire interventies 84
DEEL V. INTERNATIONALE ORGANISATIES. 85
13. Internationale organisaties: algemene aspecten…………………………………………………………………………………...85
13.1. Soorten internationale organisaties……………….……………….……………….……………….……………….………… 85
13.2. Bevoegdheden……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………………….. 85
13.3. Lidmaatschap……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………………… 85
13.4. Organen en besluitvorming……………….……………….……………….……………….……………….…………………….. 86
13.5 Rechtspersoonlijkheid……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………… 87
13.6. Financiën……………….……………….……………….……………….……………….……………….……………….…………… 87
14. Mondiale internationale organisaties: VN en VN-familie…………………………………………………………………………… 88
14.1. Verenigde Naties……………….……………….……………….……………….……………….……………….………………….. 88
14.1.1. Voorgeschiedenis 88
14.1.2. Doelstellingen 88
14.1.3. Lidmaatschap 89
14.1.4. Hoofdorganen 89
A. Algemene Vergadering 89
B. Veiligheidsraad 90
C. Economische en Sociale Raad (ECOSOC) 90
D. Trustschapsraad 90
E. Internationaal Gerechtshof 91
F. Secretariaat en Secretaris-Generaal 91
DEEL VI. OEFENINGEN. 98
1. Verdragenrecht en het WVV………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……….. 93
Definitie verdrag…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….………………… 93
Toepassing WVV tussen de instemming om gebonden te zijn en de inwerkingtreding van het verdrag………….. 95
Materiële schending van een verdrag…………………….…………………….…………………….…………………….………… 97
Dwaling…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…… 97
Voorbehouden en bezwaren…………………….…………………….…………………….…………………….……………………. 98
Terugtrekken uit een verdrag…………………….…………………….…………………….…………………….……………………. 104
Beëindigen van verdrag…………………….…………………….…………………….…………………….…………………………….109
Gevolgen t.o.v. derden…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….………. 114
Een later verdrag…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……………….115
2. Onschendbaarheden en immuniteiten……………….…………………….…………………….…………………….………………..119
3. Staten……………….…………………….…………………….…………………….……………….…………………….…………………….. 123
Totstandkoming staten…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……… 123
Statenopvolging…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……….……….126
Erkenning van staten…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….………… 129
Staatsaansprakelijkheid…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…… 131
Strafrechtelijke rechtsmacht van staten…………………….…………………….…………………….…………………….……. 136
4
,4. Zeerecht………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…………. 138
5. Verhouding Internationaal recht en de nationaal recht………………….……………….…………………….………………….. 142
6. Vorming van gewoonterecht………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…….. 144
7. Verenigde Naties………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……………………. 145
VR resoluties…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….…………………… 145
AV resoluties…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……….………….. 146
Toetredingsprocedure…………………….…………………….…………………….…………………….…………………….………. 147
Wereldhandelsorganisatie…………………….…………………….…………………….…………………….………………………. 149
8. Geschillenbeslechting………………….…………………….…………………….…………………….…………………….……………. 150
Internationaal gerechtshof…………………….…………………….…………………….…………………….………………………. 151
Oefening 1: Voorlopige maatregelen 151
Oefening 2: Adviezen 151
Oefening 3: Adviezen 151
Oefening 4: bevoegdheid 152
oefening 5: rechtsmacht 153
Internationaal strafhof…………………….…………………….…………………….…………………….……………………………..156
5
,Inleiding
Gelaagde rechtsorde
Doorwerking internationaal recht = welke verdragen zijn er in te roepen bij de nationale orde
Voorbeeld: Vluchtelingen
Conventie van Geneve = recht op asiel en definieert wie een vluchteling is
→ als je je eigen land van oorsprong verlaad omdat je daar geen bescherming kan volgen en vervolgd
wordt door politieke of godsdienstige overtuigingen
Gevolg = vanaf dat je erkent bent krijg je bepaalde rechten zoals werken, onderwijs, …
Context Geneve = 6 jaar na einde WOII waarbij een grote vluchtelingen crisis was
Raad van Europa (1949 )
• Doel: bescherming mensenrechten → EVRM
• 46 lidstaten
• Europees hof voor de rechten van de mens dwingt de rechten af
• Recht heeft meestal directe werking: inroepen voor de nationale rechter
• Arrest over vluchtelingen = boot vluchtelingen terug geduwd naar Libië, de kustwacht is gehouden aan
het EVRM
Voorbeeld: Covid
• De Wereldgezondheidsorganisatie roept uit of er een pandemie is
• Europese unie heeft enkel toebedeelde bevoegdheden
• Federaal: lidstaten sluiten hun grenzen
• Art 222 werkingsverdrag: solidariteit = de EU kocht voor alle lidstaten vaccins aan
Van co-existentie en coöperatie tot integratie van Staten
1648: Vrede van Westfalen = idee van de moderne natiestaat → soevereiniteit van elk land = baas van zijn
bevolking en land
1919: Volkenbond = na WOI werd in het verdrag van Versailles afgesproken om een globale internationale
organisatie op te richten (voorloper VN)
• Samenwerken om een wereldoorlog te voorkomen
• Idee van Amerikaanse president Woodrow Wilson
• De VS is nooit toegetreden
• Arbeidsorganisatie = tweede grote organisatie die gemeenschappelijke arbeidsnormen wouden
oprichten als tegenreactie op het communisme
1945: Verenigde Naties = sterkere instellingen en instrumenten dan de Volkenbond
1957: Verdragen van Rome = Europese Economische Gemeenschap en Euratom → afstand van een stuk van
de soevereiniteit en meer integratie
2016: Brexit = wouden eigen soevereiniteit terugnemen, desintegratie?
6
,1. Basiskenmerken van het internationaal recht
1.1 Definitie
Internationaal recht of volkenrecht
• Vroeger (19de E): geheel van rechtsnormen dat de betrekkingen tussen staten regelt
• Nu (20ste E): geheel van regels die de internationale betrekkingen regelen → betrekkingen tussen Staten,
Internationale organisaties en natuurlijke rechtspersonen
Internationaal privaatrecht = nationaal recht dat regels bevat om vast te stellen welk recht van toepassing is op
een privaatrechtelijke rechtsbetrekking die aanknopingspunten heeft met meer dan één nationale rechtsorde
→ grensoverschrijdende elementen zoals geschillen en ongevallen
Internationaal publiekrecht = geheel van regels die de internationale betrekkingen beheersen
1.2 Functies
1. Bevoegdheid volkenrechtelijke subjecten afbakenen
Ratione Territorii = een staat kan zijn bevoegdheden slechts uitoefenen binnen zijn territorium (zie
uitzonderingen deel 3) → land, zeegrenzen, luchtruim
Ratione Temporis = problemen inzake ontstaan en opvolging van nieuwe staten
Ratione Personae = soms hebben mensen immuniteit of kunnen staten extraterritoriale jurisdictie over hun
onderdanen uitoefenen
Ratione Materiae = toegewezen bevoegdheden die staten aan IO’s hebben gegeven
2. Regelen van co-existentie van internationale rechtssubjecten
= regelen van samenwerking tussen volkenrechtelijke rechtssubjecten
Geweldgebruik
• Jus ad Bellum = legaliteitskwestie, mag een land een ander land aanvallen → neen, maar hebben een
zelfverdedigingsrecht
• Jus in Bello = humanitair aspect, welk geweld mag je gebruiken tijdens een oorlog
Gebruik van je grondgebied = staten mogen niet vrij doen wat ze willen als het schade veroorzaakt voor een
ander land
Soorten betrekkingen
• Diplomatieke = betrekkingen tussen landen
• Consulaire = betrekkingen tussen een land en burgers
Recht van integratie (art 5 VEU) = in de EU gaat bevoegdheidstoebedeling gepaard met de van soevereiniteit
over bepaalde domeinen
3. Regelen van internationale samenwerking tussen internationale rechtssubjecten
Global governance = geheel van formele en informele processen tussen Staten, organisaties en/of mensen die
een antwoord bieden op mondiale uitdagingen
7
,1.3 Basiskenmerken
Soevereine gelijkheid van de staten (art 2 §1 HVN) = internationaal recht is een gedecentraliseerd en
horizontaal rechtssysteem
1.3.1 Geen centrale wetgever
Algemene vergadering VN = geen wereldwetgever want resoluties hebben geen bindend kracht
• Er zitten enkel diplomaten in de algemene vergadering van de VN
• Staten kunnen altijd kiezen of ze willen samenwerken of niet
• Convening powers = unieke legitimiteit van de VN
Consensualisme: Wetgever en wetsonderhorigen = staten sluiten verdragen zelf af en verbinden zichzelf
hiermee → UITZONDERING: jus cogens en internationaal gewoonterecht
Soevereine gelijkheid van Staten = grondbeginsel (art. 2 HVN)
• Regels van ius cogens (dwingend recht): bepaalde fundamentele normen (vb: verbod op foltering,
verbod op massamoord…) mag een staat niet achterwege laten door verdragen te sluiten die deze
normen tegengaan
• Internationaal gewoonterecht: regels die de meerderheid van de staten als bindend ervaren, zijn
normen die no matter what gelden voor een staat
Persistent objector: de blijvende dwarsligger: staat verzet zich tegen nieuwe regels van internationaal
gewoonterecht door te blijven herhalen dat hij het hier niet mee eens is MAAR gaat enkel bij het
ontstaan van het gewoonterecht
1.3.2 Geen centrale rechter
Geen verplichte rechtsmacht = landen moeten niet verplicht aangesloten zijn aan de internationale
gerechtshoven
• Hof van Justitie = verplichte rechtsmacht voor het EU-recht
• EHRM = verplichte rechtsmacht van de lidstaten van de Raad van Europa om onderworpen te zijn
1.3.3 Geen uitgewerkt stelsel rechtshandhaving en rechtsafdwinging
VN-veiligheidsraad is geen wereldpolitieagent = heeft belangrijke bevoegdheden mar kan niet optreden als
een lid een veto stelt
• Taken: onderhandelen, maatregels opleggen, blauwhelmen sturen
• Rechtbank in het nationaal recht heeft rechtsmacht
• Diplomatiek recht = landen houden zich aan de sancties omdat het hen voorrechten en immuniteit
geeft
• Staten kunnen het recht in eigen handen nemen en afdwingen door het nemen van sancties tegen
landen die het schenden
→ IR: gedecentraliseerde en horizontaal rechtssysteem (NR: gecentraliseerd en versticaal)
1.3.4 Sterke afhankelijkheid van nationale rechtsorde voor tenuitvoerlegging
Directe werking = burgers kunnen internationaal voor de nationale rechter inroepen
Monisme = internationaal recht is een deel van de nationale orde
Dualisme = de twee gebieden raken elkaar niet en het internationaal recht om omgezet worden in een
nationale wet (omzettingswet) om werking op de burgers te hebben
8
,Van Gend & Loos = fiscus had een belasting opgelegd wat niet zou mogen volgens het EEG verdrag (vrij
goederen verkeer)
• stand-still verplichting = geen nieuwe heffingen door de nationale regeringen
• Directe werking = voldoende duidelijken, onvoorwaardelijk en precies
Costa v ENEL = advocaat zegt dat de elektriciteitsrekening te hoog is (elektriciteit wordt geregeld door de
overheid)
• Stand-still verplichting = de lidstaten mochten geen nieuwe bepekringen op de vrijheid van vesteging
leggen
• Voorrang van het EU-recht = direct werkend verdragsregels hebben voorrang op een nationale regel ook
als is die van latere datum
1.3.5 Zeer gedifferentieerd recht – fragmentatie
Ratione materiae: werkingssfeer = alle rechtsdomeinen, mensenrechten, economische recht, milieu recht, …
Ratione territorii
• Algemeen/universeel = gehele statengemeenschap
• Regionaal = bepaalde groepen van staten door een verdrag of gewoonterecht
• Bijzonder = tussen twee of beperkt aantal staten
Fragmentatie = conflicten tussen internationale rechtsinstrumenten en internationale organisaties
9
, DEEL I: BRONNEN VAN INTERNATIONAAL RECHT
2. Verdragsrecht
Art 38 IGH: Bron = manier waarop regels tot stand komen (formele manier)
• Verdragen zijn de belangrijkste bron
• Internationaal gewoonterecht
o Empirische = het zo doen omdat iedereen het zo doet
o Opinio iuris = intellectuele blik, men moet dit doen omdat het een juridische verplichting is
• Algemene rechtsbeginselen
• Rechtsleer en rechtsspraak
Onvolledige beschrijving
• Billijkheid
• Eenzijdige rechtshandeling
• Jus cogens = dwingende normen die voor alle landen geldend zijn
2.1 Inleiding
Verdrag = belangrijkste formele bron van internationaal recht
Consensualisme = landen mogen als soevereine staat kiezen om een verdrag verbindend te maken door hun
instemming → consent to be bound = vrije wilsinstemming om gebonden te worden
Codificatie: verdrag van Wenen over het verdragsrecht (WVV)
• Enkel officieuze vertaling in de VRG codex het Nederlandse verdrag maar geen officiële verdragstaal
• Universeel geldend: Verdrag is weid verspreid waardoor het voor een deel toebehoord tot het
Internationaal gewoonterecht
o Gecodificeerde gewoonterecht = hierdoor geldt het ook voor landen die het niet hebben
geratificeerd of geaccepteerd
o EU is een het unieke verdragsmaker met derde landen en internationale organisaties waardoor
ze het WVV kunnen gebruiken
o Vlaanderen kan zelf verdragen aangaan maar is geen staat dus in principe geen partij bij het
WVV, maar door het gewoonterecht wel
2.2 Definities
Gewoonterechtelijke definitie
1. Elk akkoord = ministens twee of meer wilsuitingen
2. Komt tot stand tussen alle subjecten van het internationaal recht (niet enkel staten)
3. Bedoeling juridisch bindend rechtgevolgen teweeg te brengen → geen MOU’s
4. Instrument beheerst door het internationaal publiekrecht/volkenrecht
Verdragsrechtelijke definitie (art 2 §1 WVV)
1. Internationale overeenkomst
o partijen beogen rechtsgevolgen
o Gentlement’s agreements tussen Staten zijn geen verdragen
2. Schriftelijk
10
