Samenvatting Ontwikkelingspsychologie deel 1 H12 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H12: Sociaal-emotionele ontwikkeling Peuter- en
Kleutertijd
1: Emotionele ontwikkeling
Emoties ervaren en tonen
Peuters (± 1,5 – 3 jaar) zijn:

 Heel actief (ze zitten bijna nooit stil)
 Sterk gericht op zelfstandigheid (autonomie)
 Ze willen alles zelf doen, zoals: zelf eten, zelf stappen, zelf kiezen


Moeilijkheid: gevaar niet goed inschatten

 Peuters begrijpen nog niet goed wat gevaarlijk is.
 Daarom moeten ouders vaak ingrijpen, “nee” zeggen en hen tegenhouden
 Dit botst met hun drang naar zelfstandigheid → ze worden boos



Woedebuien (“terrible two’s”)

Omdat peuters hun emoties nog niet goed kunnen regelen:

 Worden ze snel boos
 Reageren ze heftig (huilen, roepen, op de grond liggen)
 Dit noemen we de “terrible two’s”


Angsten

Peuters hebben een sterke fantasie, maar kunnen fantasie en werkelijkheid nog
niet goed onderscheiden

Daardoor hebben ze vaker angsten, zoals:

 Bang zijn in het donker
 Monsters bedenken


Dus bij emoties zien we vooral woede en angst.




Emotionele zelfregulatie (steeds beter)

1

,= Leren je emoties aanpassen zodat je goed kan omgaan met situaties. Dit
ontwikkelt zich geleidelijk bij peuters en kleuters

Strategieën om emoties te regelen

Kinderen leren steeds meer manieren om zich beter te voelen:

1. Prikkels verminderen → ogen of oren bedekken
2. Tegen zichzelf praten → zichzelf geruststellen, “papa zei dat die snel ging
terugkomen”
3. Doel aanpassen → iets niet krijgen → “ik wil het toch niet meer”
4. Situatie oplossen → stoppen met ruzie


Wat helpt bij die ontwikkeling?

1. Taalontwikkeling

Als kinderen gevoelens kunnen benoemen, moeten ze minder uitbarsten.

2. Executieve functies

Ze leren impulsen beheersen (inhibitie) + aandacht verleggen

3. Ouders

Ouders helpen door:

 Voorbeeldgedrag
 Uitleg
 Suggesties geven



Zelfbewustzijn groeit

Kinderen worden zich meer bewust van:

 Zichzelf
 Hoe anderen hen zien


Nieuwe gevoelens

Hierdoor ontstaan:

 Trots → bij complimenten
 Schaamte → bij fouten

Belangrijk:

Deze gevoelens komen ook voor zonder dat een volwassene aanwezig is

Begrip van intenties

 Kinderen leren verschil tussen expres en per ongeluk (intentionaliteit)


2

,  Dit beïnvloedt hun emoties (bv. schuldgevoel)
 Persoonlijke verantwoordelijkheid



Culturele verschillen

 Westerse cultuur: schaamte wordt vaak negatief gezien
 Oosterse cultuur: schaamte kan positief zijn (toon van respect en
verbondenheid)



Samenvatting

Peuters:

 Zijn actief en willen zelfstandig zijn
 Begrijpen gevaar nog niet goed
 Hebben vaak woedebuien en angsten

Maar:

 Leren steeds beter hun emoties regelen
 Ontwikkelen gevoelens zoals trots en schaamte
 Worden zich bewust van zichzelf en anderen




Emoties herkennen, begrijpen en erop reageren
Vanaf 4 à 5 jaar kunnen kinderen:

3