Samenvatting Ontwikkelingspsychologie deel 1 H4 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H4: Gen-omgevingssamenspel
Cruciale bouwstenen van ontwikkeling

Dit hoofdstuk gaat over:

 Genetische constitutie (wat je biologisch meekrijgt bij geboorte)
 Genetische overdracht (hoe genen doorgegeven worden)
 Aangeboren vs verworven eigenschappen
 Gen–omgevingssamenspel

De kernvraag is: In hoeverre bepaalt je biologie je ontwikkeling?



1: Genetische constitutie
Basisidee

 Een kind wordt niet geboren als een leeg blad.
 De filosoof John Locke sprak vroeger over de mens als tabula rasa
(onbeschreven blad).
 Maar moderne wetenschap toont aan dat we geboren worden met een
biologische startpositie.



Wat betekent genetische constitutie?

 Elk individu heeft een unieke genetische code
 Uitzondering: eeneiige tweelingen
 Die genetische code bepaalt: je startpositie in ontwikkeling, je
mogelijkheden en beperkingen en je ontwikkelingspotentieel
 We starten dus niet allemaal gelijk.

Voorbeelden van beïnvloede kenmerken: oogkleur, lengte, temperament,
intelligentiepotentieel, gevoeligheid voor ziekten



DNA en chromosomen
Waar zit je genetische informatie?

Je genetische code zit in al je cellen, in de vorm van DNA en opgeslagen op
chromosomen

Chromosomen

 De meeste lichaamscellen hebben 46
chromosomen = 23 paren (diploïd)
 Per paar: 1 van moeder en 1 van vader.
 Je bent dus een combinatie van beide ouders.


1

, Twee soorten celdeling
Er bestaan twee manieren waarop cellen ontstaan.



Mitose (vermenigvuldigingsdeling)

Wat gebeurt er?

 Één cel → twee identieke cellen
 Kopie van de moedercel


Functie

 Groei van het lichaam
 Herstel van cellen
 Vernieuwing van weefsel

Dit gebeurt bij gewone lichaamscellen
(diploïd).



Meiose (reductiedeling)

Wat gebeurt er?

 Vormt geslachtscellen (zaadcel, eicel)
 Cellen hebben slechts 23 chromosomen (haploïd)
 Uit één cel ontstaan vier unieke cellen
 Genetisch materiaal wordt gemengd (crossing-over)


Gevolg

 Enorme genetische variatie
 Elke geslachtscel is anders
 Ongeveer 2²³ mogelijke combinaties
 Daarom lijken kinderen nooit exact op ouders.




2

, Bevruchting en zygote
Wat gebeurt er bij bevruchting?

 Zaadcel (23 chromosomen) + eicel (23 chromosomen)
 Vormen samen één cel → zygote
 Zygote heeft opnieuw 23 paren chromosomen

Deze zygote heeft een volledig unieke genetische code. Alleen bij eeneiige
tweelingen wordt dezelfde zygote later opgesplitst.



Geslacht van het kind

 Moeder geeft altijd een X-chromosoom
 Vader geeft: X → meisje (XX) OF Y → jongen (XY)
 Het geslacht wordt dus bepaald door de vader.


DNA en genen
Ontdekking DNA-structuur

In 1953 ontdekten James Watson en Francis Crick, de dubbele helixstructuur van
DNA, gebaseerd op werk van Rosalind Franklin.



Wat is DNA?

DNA is een keten van basenparen: A–T en C–G + bevat genetische instructies
voor kenmerken

Voorbeelden van kenmerken:

 Lichamelijk (oogkleur, huidskleur)
 Biologisch (bloedgroep)
 Psychologisch (temperament, intelligentie)



Wat is een gen?

Een gen = stukje DNA dat codeert voor een eigenschap.

Belangrijk:

 Genen bestaan in varianten
 Varianten zorgen voor verschillen tussen
mensen

Voorbeeld: bloedgroep (verschillende varianten)




3