SAMENVATTING SOCIALE
PEDAGOGIEK
1. INTRODUCTIE
“In fact, there are – with the years – dozens of significant
contributions by theorists from different countries. As a result of this, there
are several different interpretations, partly without common denominators.
Consequently, the concept of social pedagogy is largely a semantic mess.”
(Hämäläinen, 2012, p. 3)
“A multitude of traditions of social pedagogy having different philosophical
starting
points and practical aims. Interpretations of the concept vary from country to
country. At
large social pedagogy is understood as a multi-disciplinary field of knowledge
linked first
LOST IN TRANSLATION
- Onbekend concept
o “An important but widely misunderstood member of the social
professions” (Lorenz, 2008, p. 625)
- Moeilijk concept in Anglo-Amerikaanse context
o Opvoeding als taak van het gezin
- Vaak ingevuld als ‘science of teaching and learning’ en ‘practice of
teaching’
o Individueel, cognitief leren
BACK TO THE ROOTS
- Sociale pedagogiek als één van de antwoorden op de sociale kwestie
o Vooral continentale traditie (Duitsland)
- Oorsprong in 19de eeuwse Industriële Revolutie
o Van ‘Gemeinschaft’ naar ‘Gesellschaft’ (Tönnies)
o Van ‘mechanische’ naar ‘organische’ solidariteit (Durkheim)
Van verbondenheid als vanzelfsprekendheid naar
verbondenheid als een te organiseren pedagogisch project
o Zoektocht naar hoe sociale cohesie verzekerd kon blijven
- Verbinding tussen opvoeding en vraag naar ideale samenleving
KARL MAGER
1
, - Geïntroduceerd in 1844 door Karl Mager (1810-1858)
- Reactie op ‘Individualpädagogik’
o “to emphasize the societal aspects of educational processes”
(Lorenz, 2008, p. 634)
- Opvoeding heeft een sociale missie
“Individualpädagogik is only concerned with the education of the human being
as an individual, while social pedagogy is concerned with the education of the
human being as a member of the community” (Depraetere & Vandenabeele,
2013, p. 7)
JOHANN HEINRICH PESTALOZZI (1746-1827)
- Focus op maatschappelijk achtergestelde groepen
- Holistische benadering: ‘head, heart, hands’
- Spanning tussen individuele en maatschappelijke doelstellingen van
opvoeding
o Autonomie, vrijheid en zelf-realisatie
o Ontwikkelen van verantwoordelijke en betrokken burgers die
begaan zijn met het algemeen belang
PAUL NATORP (1854-1924): ‘FOUNDING FATHER’
- Kritiek op toenmalige individuele benaderingen
o Vorming tot mens versus vorming tot burger
- Opvoeding is een sociale aangelegenheid: opvoeding en gemeenschap
kunnen niet zonder elkaar
o Oprechtheid, rechtvaardigheid,… leren door deelname aan het
sociale leven
o “The subject of our science is therefore the social conditions of
education and the educational conditions of social life. And we view
this not as two tasks, separable from one another, but rather as one
single one” (Frampton, 2022, p. 62)
- Drie omgevingen: gezin, school en de ‘vrije opvoeding’
HERMAN NOHL (1879-1960)
- Belangrijk voor ontwikkeling van sociale pedagogiek als autonome
discipline
- Meer kritische kijk: aandacht voor maatschappelijke oorzaken van
ongelijkheid
- Pedagogische interventies moeten historische, culturele, persoonlijke en
maatschappelijke context in rekening brengen
o “social pedagogues should undertake specific social pedagogical
actions but also contribute to the transformation of the social
conditions that affect the welfare of participants” (Schugurensky &
Silver, 2013, p. 5)
2
, - Focus op ‘derde milieu’ en kwetsbare jongeren
CARL MENNICKE (1887-1959)
- Eerste hoogleraar sociale pedagogiek
- Wijst op ontstaan van een sociaal-pedagogisch probleem door toenemende
individualisering als gevolg van industrialisering en urbanisering
o Invoeging van individuen in de gemeenschap verloopt niet langer
vanzelf
- ‘Sociaal-pedagogische verlegenheid’
o Belang van reflectieve houding
1960-1970: REVIVAL SOCIALE PEDAGOGIEK
- Focus op kritische reflectie op relatie individu-samenleving
- Kritisch-emancipatorische pedagogiek
KLAUS MOLLENHAUER (1928-1998)
- ‘Vergeten samenhang. Over cultuur en opvoeding’ (1982)
- Opvoeding is een maatschappelijk gebeuren, ingebed in maatschappelijke
structuren waarbinnen economische en politieke krachten gelden
- Aandacht voor afhankelijk makende en mondigheid inperkende impact van
deze structuren
PAOLO FREIRE (1921-1997)
- 1970: Pedagogy of the oppressed
- Kritische reflectie op de rol van pedagogische praktijken in onze
samenleving
- Opvoeding is niet neutraal
“questioning, demythologizing, historicizing, and transforming marginalizing
processes by unveiling the social, political, and cultural project underpinning
social and educational institutions”
HANS THIERSCH (1935 - )
- Lifeworld orientation – leefwereldgericht werken
- Aandacht voor manier waarop mensen zelf naar hun leven kijken
- Handelen vertrekt niet vanuit vooraf bepaalde technieken of antwoorden
DEZE CURSUS
- Niet:
o Sociale pedagogiek als een apart beroep of een methodiek
o Focus op de pedagogische relatie of sociaal netwerk van de ‘cliënt’
- Wel: sociale pedagogiek als een perspectief op pedagogische en sociaal
werkpraktijken
3
, o “should be understood as an educational orientation in which the
world, people, society, social problems and social work are observed
through social pedagogical glasses” (Hämäläinen, 2003, p. 76)
- Focus op sociale integratie als centrale vraag
o ‘social pedagogy concentrates on questions of the integration of the
individual in society’ (Hämäläinen, 2003)
- Focus op jongeren
o ‘young people were a prime concern within the answers given to the
so-called social question’ (Bouverne-De Bie et al., 2020)
Maatschappelijke positie van kinderen en jongeren in onze samenleving
FOCUS OP SOCIALE INTEGRATIE
- Integratie waarin?
o Open of vanuit vooropgesteld ideaalbeeld?
o Enge, functionalistische invulling (toeleiden naar bestaande
instituties/aanbod)
versus
Sociale integratie als beleidsopdracht (bijdragen tot ‘bruikbare’
“Sociale integratie is niet alleen
participeren aan de samenleving
zoals ze zich ontwikkelt,
maar ook de vraag stellen of de
voorwaarden tot participatie wel
sociaal rechtvaardig zijn.
En cruciaal: is de participatie die
we vragen voor de mensen zelf
zinvol?”
(Maria-Bouverne-De Bie,
maatschappelijke hulpbronnen)
FOCUS OP JONGEREN
PSYCHO-SOCIAAL MORATORIUM
- Vanaf kinderwetten: jeugdperiode als voorbereiding op volwassenheid
(‘nog-niet’)
o Tijd nodig om volwassen te worden
o ‘Experimenteerperiode:’ plaats in de samenleving ontdekken
o ‘Grootbrengen door kleinhouden’ ~ kwetsbare kind
4
PEDAGOGIEK
1. INTRODUCTIE
“In fact, there are – with the years – dozens of significant
contributions by theorists from different countries. As a result of this, there
are several different interpretations, partly without common denominators.
Consequently, the concept of social pedagogy is largely a semantic mess.”
(Hämäläinen, 2012, p. 3)
“A multitude of traditions of social pedagogy having different philosophical
starting
points and practical aims. Interpretations of the concept vary from country to
country. At
large social pedagogy is understood as a multi-disciplinary field of knowledge
linked first
LOST IN TRANSLATION
- Onbekend concept
o “An important but widely misunderstood member of the social
professions” (Lorenz, 2008, p. 625)
- Moeilijk concept in Anglo-Amerikaanse context
o Opvoeding als taak van het gezin
- Vaak ingevuld als ‘science of teaching and learning’ en ‘practice of
teaching’
o Individueel, cognitief leren
BACK TO THE ROOTS
- Sociale pedagogiek als één van de antwoorden op de sociale kwestie
o Vooral continentale traditie (Duitsland)
- Oorsprong in 19de eeuwse Industriële Revolutie
o Van ‘Gemeinschaft’ naar ‘Gesellschaft’ (Tönnies)
o Van ‘mechanische’ naar ‘organische’ solidariteit (Durkheim)
Van verbondenheid als vanzelfsprekendheid naar
verbondenheid als een te organiseren pedagogisch project
o Zoektocht naar hoe sociale cohesie verzekerd kon blijven
- Verbinding tussen opvoeding en vraag naar ideale samenleving
KARL MAGER
1
, - Geïntroduceerd in 1844 door Karl Mager (1810-1858)
- Reactie op ‘Individualpädagogik’
o “to emphasize the societal aspects of educational processes”
(Lorenz, 2008, p. 634)
- Opvoeding heeft een sociale missie
“Individualpädagogik is only concerned with the education of the human being
as an individual, while social pedagogy is concerned with the education of the
human being as a member of the community” (Depraetere & Vandenabeele,
2013, p. 7)
JOHANN HEINRICH PESTALOZZI (1746-1827)
- Focus op maatschappelijk achtergestelde groepen
- Holistische benadering: ‘head, heart, hands’
- Spanning tussen individuele en maatschappelijke doelstellingen van
opvoeding
o Autonomie, vrijheid en zelf-realisatie
o Ontwikkelen van verantwoordelijke en betrokken burgers die
begaan zijn met het algemeen belang
PAUL NATORP (1854-1924): ‘FOUNDING FATHER’
- Kritiek op toenmalige individuele benaderingen
o Vorming tot mens versus vorming tot burger
- Opvoeding is een sociale aangelegenheid: opvoeding en gemeenschap
kunnen niet zonder elkaar
o Oprechtheid, rechtvaardigheid,… leren door deelname aan het
sociale leven
o “The subject of our science is therefore the social conditions of
education and the educational conditions of social life. And we view
this not as two tasks, separable from one another, but rather as one
single one” (Frampton, 2022, p. 62)
- Drie omgevingen: gezin, school en de ‘vrije opvoeding’
HERMAN NOHL (1879-1960)
- Belangrijk voor ontwikkeling van sociale pedagogiek als autonome
discipline
- Meer kritische kijk: aandacht voor maatschappelijke oorzaken van
ongelijkheid
- Pedagogische interventies moeten historische, culturele, persoonlijke en
maatschappelijke context in rekening brengen
o “social pedagogues should undertake specific social pedagogical
actions but also contribute to the transformation of the social
conditions that affect the welfare of participants” (Schugurensky &
Silver, 2013, p. 5)
2
, - Focus op ‘derde milieu’ en kwetsbare jongeren
CARL MENNICKE (1887-1959)
- Eerste hoogleraar sociale pedagogiek
- Wijst op ontstaan van een sociaal-pedagogisch probleem door toenemende
individualisering als gevolg van industrialisering en urbanisering
o Invoeging van individuen in de gemeenschap verloopt niet langer
vanzelf
- ‘Sociaal-pedagogische verlegenheid’
o Belang van reflectieve houding
1960-1970: REVIVAL SOCIALE PEDAGOGIEK
- Focus op kritische reflectie op relatie individu-samenleving
- Kritisch-emancipatorische pedagogiek
KLAUS MOLLENHAUER (1928-1998)
- ‘Vergeten samenhang. Over cultuur en opvoeding’ (1982)
- Opvoeding is een maatschappelijk gebeuren, ingebed in maatschappelijke
structuren waarbinnen economische en politieke krachten gelden
- Aandacht voor afhankelijk makende en mondigheid inperkende impact van
deze structuren
PAOLO FREIRE (1921-1997)
- 1970: Pedagogy of the oppressed
- Kritische reflectie op de rol van pedagogische praktijken in onze
samenleving
- Opvoeding is niet neutraal
“questioning, demythologizing, historicizing, and transforming marginalizing
processes by unveiling the social, political, and cultural project underpinning
social and educational institutions”
HANS THIERSCH (1935 - )
- Lifeworld orientation – leefwereldgericht werken
- Aandacht voor manier waarop mensen zelf naar hun leven kijken
- Handelen vertrekt niet vanuit vooraf bepaalde technieken of antwoorden
DEZE CURSUS
- Niet:
o Sociale pedagogiek als een apart beroep of een methodiek
o Focus op de pedagogische relatie of sociaal netwerk van de ‘cliënt’
- Wel: sociale pedagogiek als een perspectief op pedagogische en sociaal
werkpraktijken
3
, o “should be understood as an educational orientation in which the
world, people, society, social problems and social work are observed
through social pedagogical glasses” (Hämäläinen, 2003, p. 76)
- Focus op sociale integratie als centrale vraag
o ‘social pedagogy concentrates on questions of the integration of the
individual in society’ (Hämäläinen, 2003)
- Focus op jongeren
o ‘young people were a prime concern within the answers given to the
so-called social question’ (Bouverne-De Bie et al., 2020)
Maatschappelijke positie van kinderen en jongeren in onze samenleving
FOCUS OP SOCIALE INTEGRATIE
- Integratie waarin?
o Open of vanuit vooropgesteld ideaalbeeld?
o Enge, functionalistische invulling (toeleiden naar bestaande
instituties/aanbod)
versus
Sociale integratie als beleidsopdracht (bijdragen tot ‘bruikbare’
“Sociale integratie is niet alleen
participeren aan de samenleving
zoals ze zich ontwikkelt,
maar ook de vraag stellen of de
voorwaarden tot participatie wel
sociaal rechtvaardig zijn.
En cruciaal: is de participatie die
we vragen voor de mensen zelf
zinvol?”
(Maria-Bouverne-De Bie,
maatschappelijke hulpbronnen)
FOCUS OP JONGEREN
PSYCHO-SOCIAAL MORATORIUM
- Vanaf kinderwetten: jeugdperiode als voorbereiding op volwassenheid
(‘nog-niet’)
o Tijd nodig om volwassen te worden
o ‘Experimenteerperiode:’ plaats in de samenleving ontdekken
o ‘Grootbrengen door kleinhouden’ ~ kwetsbare kind
4
