BESTUURSRECHT: 2 E BACH
(2025-2026)
INHOUDSTAFEL
inhoudstafel.............................................................................. 1
DEEL I: BEGRIP, INDELING, FUNCTIES, KENMERKEN, BRONNEN. . .12
Wat is bestuursrecht?.....................................................................12
DEFINITIE BESTUURSRECHT.............................................................12
onderscheid privaat vs. Publiekrecht..........................................................................12
bestuursrecht?............................................................................................................ 13
Organiek vs functionele invulling................................................................................13
(!) bestaat uit zoveel meer dan dat want:...............................................................13
MAAR hierbij passen aantal nuances....................................................................14
Omgekeerd ook.................................................................................................... 14
opgelet.................................................................................................................... 15
INDELING VAN HET BESTUURSRECHT...............................................16
ALGEMEEN VS BIJZONDER BESTUURSRECHT..............................................................16
permanente wisselwerking tussen algemeen en bijzonder bestuursrecht...............16
KENMERKEN BESTUURSRECHT.........................................................16
AUTONOMIE EN EIGENHEID VAN BESTUURSRECHT....................................................17
bestuursrecht = uitzonderingsrecht?......................................................................17
Achtergrond......................................................................................................... 17
evaluatie.............................................................................................................. 17
Voordelen: bijzondere voorrechten...................................................................17
nadelen: bijzondere verplichtingen...................................................................17
nuancering van uitzonderingspositie....................................................................18
MEERGELAAGDHEID VAN HET (BELGISCH) BESTUURSRECHT..................................18
valt uiteen in 2 bewegingen.................................................................................18
BRONNEN BESTUURSRECHT.............................................................19
VOORAFGAAND.......................................................................................................... 19
METAPRINCIPES- OF WAARDEN VAN HET BESTUURSRECHT (= bronnen die aan
grondslag liggen v bestuursrecht; ‘WORTELS’)...........................................................19
(meta)constitutionele principes...............................................................................19
normatieve uitgangspunt van bestuursrecht........................................................19
1. (‘consitutionalism’) principe van de scheiding der machten..........................20
2. rechtstaat-beginsel of ‘rule of law’................................................................20
3. democratiebeginsel.......................................................................................21
4. BEGINSELEN VAN ‘GOOD GOVERNANCE’......................................................21
BRONNEN VAN HET POSITIEF BESTUURSRECHT (= echte of ‘FORMELE BRONNEN’)...23
geschreven: internationaal en supranationaal recht...............................................24
1
, geschreven: grondwet............................................................................................. 24
geschreven: bijzondere meerderheidswetten..........................................................24
geschreven: wetten, decreten, ordonnanties..........................................................24
ongeschreven: beginselen behoorlijk bestuur (en behoorlijk burgerschap).............25
Geschreven: reglementen en (individuele) besluiten..............................................25
reglementen (of verordeningen of reglementair besluit)......................................25
BEGRIP.............................................................................................................. 25
TOELAATBAARHEID VERORDENENDE BEVOEGDHEID VOOR BESTUUR?............25
soorten besluiten.............................................................................................. 26
pseudowetgeving.................................................................................................... 29
rechtspraak............................................................................................................. 29
Wie....................................................................................................................... 29
Wat....................................................................................................................... 29
gewoonte................................................................................................................ 29
DEEL II. BESLUITVORMINGSINSTRUMENTARIUM VAN HET BESTUUR
.............................................................................................. 30
Besluitvormingsinstrumentarium?...................................................30
Eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling (EBR)..................................30
Een beslissing met een eenzijdig karakter..................................................................31
Uitgaande van een ‘bestuur’......................................................................................31
In de vorm van een rechtshandeling..........................................................................31
Wat zijn geen rechtshandelingen?...........................................................................31
Feitelijke handelingen.......................................................................................... 31
MAAR: ook andere handelingen die geen feitelijke handeling noch
rechtshandeling zijn............................................................................................. 32
voorbereidende handelingen (anders: voorbeslissingen)..................................32
≠ voorbeslissing............................................................................................. 32
uitvoeringshandelingen (fase nadien)...............................................................32
maatregelen van inwendige orde......................................................................33
≠ ordemaatregelen........................................................................................33
inlichtingen of mededelingen............................................................................33
bevestigende beslissingen................................................................................33
declaratieve handelingen (zie later)..................................................................33
Belang van de kwalificatie als EBR...................................................34
Kenmerken (privileges) van de EBR.................................................34
Privilège du préalable................................................................................................. 34
Verbindende kracht van de EBR..............................................................................34
Vanaf wanneer?.................................................................................................... 34
Dwingende kracht van de EBR................................................................................34
Privilège de l’exécution d’office..................................................................................35
moeilijker is wanneer regelgeving dit niet bepaalt of expliciet bepaalt dat bestuur
dit niet mag doen.................................................................................................... 35
indeling v EBR: Individuele vs reglementaire EBR’s...........................35
Reglementaire/verordenende besluiten......................................................................35
Individuele (of beschikkende) besluiten......................................................................36
voorbeelden............................................................................................................... 36
Belang van dit onderscheid........................................................................................36
2
, (1) Hiërarchie tussen reglementair en individueel besluit:......................................36
(2) Verschillende (vorm)vereisten voor de geldige totstandkoming ervan:.............36
(3) Enkel een formele motiveringsplicht voor individuele besluiten........................37
(4) Bekendmaking dan wel kennisgeving van het besluit........................................37
(5) Verschillende wijzigbaarheid naar de toekomst van het besluit.........................37
indeling EBR: die (geen) rechten verlenen........................................37
EBR’s op basis van een gebonden vs discretionaire bevoegdheid......37
Gebonden bevoegdheid.............................................................................................. 37
Discretionaire bevoegdheid........................................................................................38
MAAR: zelden helemaal gebonden of discretionair.....................................................38
Samenhang met onderscheid.....................................................................................38
Belang van dit onderscheid........................................................................................39
Omvang van de rechterlijke controle: ‘volle’ vs. ‘terughoudende’ controle.............39
Invloed rechtsmachtverdeling tussen gewone rechter en bestuursrechter.............39
Strengere vs. beperktere formele motiveringsplicht...............................................39
EBR’s op basis van een imperium-bevoegdheid en andere EBR’s.......39
EBR’s gebaseerd op een imperiumbevoegdheid (gezagshandelingen).......................40
EBR’s met bestraffende vs. probleemverhelpende finaliteit...............40
EBR’s met bestraffende finaliteit................................................................................40
EBR’s met probleemverhelpende finaliteit..................................................................40
Belang van dit onderscheid........................................................................................40
Kwalificatie als ‘straf’ in de zin van art. 6 EVRM (+ daarbij horende waarborgen)...40
Verschillende invulling evenredigheidstoets............................................................41
indeling naar de vorm.....................................................................41
schrifteliijke vs mondelingse rh..................................................................................41
analoge vs elektronische rh........................................................................................41
uitdrukkelijke (reële) vs stilzwiijgende (fictieve) rh.....................................................41
belang v dit onderscheid............................................................................................ 42
Bekendmaking en kennisgeving van EBR’s.......................................42
Grondslag?................................................................................................................. 42
Hoe?........................................................................................................................... 42
Termijnregeling van EBR’s..............................................................42
Werking in de tijd van EBR’s............................................................42
Algemene regel: werking voor de toekomst...............................................................43
Tot wanneer? Einde van de gelding van EBR’s...........................................................43
Intrekking................................................................................................................... 43
Definitie en kenmerken........................................................................................... 43
Toelaatbaarheid? voorwaarden:..............................................................................43
Opheffing.................................................................................................................... 44
Definitie en kenmerken........................................................................................... 44
Toelaatbaarheid? voorwaarden...............................................................................44
Een bijzondere EBR: de bestuurlijke sanctie.....................................44
algemeen................................................................................................................... 44
1) Wat is een bestuurlijke (of administratieve) sanctie?.............................................44
Begrip en situering bestuurlijke sanctie...................................................................44
Gebrek aan wettelijke definitie.............................................................................44
3
, Definitie/kenmerken volgens de rechtsleer..........................................................45
Voorbeelden............................................................................................................ 45
Kaderdecreet Vlaamse Handhaving.........................................................................45
2) Welke gemeentelijke administratieve sancties (of ‘GAS’) zijn mogelijk op basis van
de GAS-Wet?............................................................................................................... 46
Zie art. 4, §1 GAS-Wet:............................................................................................ 46
3) Voor welke gedragingen kunnen gemeentelijke administratieve sancties worden
opgelegd?................................................................................................................... 46
Zie art. 2 en 3 GAS-Wet:.......................................................................................... 46
Onderscheid met bestuurlijke maatregelen.............................................................46
4) Is het tijdelijk plaatsverbod een (gemeentelijke) administratieve sanctie?.............46
Zie art. 47 GAS-Wet art. 134sexies Nieuwe Gemeentewet.....................................46
Vorm van bestuurlijke sanctie (bestraffende handhaving)?..................................47
Onderscheid met andere handhavingsbeslissingen.................................................47
5) Wat is het verschil met een strafrechtelijke sanctie of ‘straf’?...............................47
Bestuurlijke vs. strafrechtelijke handhaving............................................................47
Hoe komt keuze tot uiting? Verschillende vormen...............................................47
(1) Bestuurlijke handhaving als substituut (ter vervanging) voor strafrechtelijke
handhaving: de exclusieve bestuurlijke handhaving.........................................47
(2) Bestuurlijke handhaving als vangnet bij een gebrek aan strafrechtelijke
handhaving: de alternatieve bestuurlijke handhaving.......................................48
6) Kan de dader van een bepaalde inbreuk op een gemeentelijk reglement voor
diezelfde inbreuk zowel een straf als een gemeentelijke administratieve sanctie
opgelegd krijgen?....................................................................................................... 48
Bestuurlijke sanctie als ‘straf’ in de zin van art. 6 EVRM.........................................49
Onderscheid in intern recht vs. EVRM-recht.........................................................49
Hoe weet men of iets een "straf" is volgens art. 6 EVRM?....................................49
(1) Internrechtelijke kwalificatie........................................................................49
(2) Aard van de inbreuk...................................................................................49
(3) Ernst van de sanctie....................................................................................50
Gevolg: de meeste bestuurlijke sancties vallen tóch onder art. 6 EVRM..............50
Waarom is kwalificatie van belang?.....................................................................50
7) Bij welke instantie(s) kan de overtreder een beroep instellen tegen een
gemeentelijke administratieve sanctie?.....................................................................50
Zie art. 31 GAS-Wet................................................................................................. 50
Naar een meer ‘gewapend’ bestuursrecht?.............................................................51
8) Van welke beginselen van behoorlijk bestuur vindt u een neerslag in de GAS-Wet?
................................................................................................................................... 51
Pseudowetgeving...........................................................................51
soorten................................................................................................................. 52
interpretatieve omzendbrieven.........................................................................52
Indicatieve omzendbrieven (beleidsregels/richtlijnen)......................................52
Verordenende omzendbrieven..........................................................................52
De tweewegenleer...................................................................................................... 53
PM: principiële keuzevrijheid bestuur......................................................................53
Algemene beperkingen aan de keuze voor de privaatrechtelijke weg.....................53
Specifieke geldigheidsvereisten (rechtspraak/rechtsleer).......................................53
indelingen van OVERHEIDSCONTRACTEN...................................................................54
Naargelang contractspartij......................................................................................54
Belang indelingen................................................................................................. 54
4
(2025-2026)
INHOUDSTAFEL
inhoudstafel.............................................................................. 1
DEEL I: BEGRIP, INDELING, FUNCTIES, KENMERKEN, BRONNEN. . .12
Wat is bestuursrecht?.....................................................................12
DEFINITIE BESTUURSRECHT.............................................................12
onderscheid privaat vs. Publiekrecht..........................................................................12
bestuursrecht?............................................................................................................ 13
Organiek vs functionele invulling................................................................................13
(!) bestaat uit zoveel meer dan dat want:...............................................................13
MAAR hierbij passen aantal nuances....................................................................14
Omgekeerd ook.................................................................................................... 14
opgelet.................................................................................................................... 15
INDELING VAN HET BESTUURSRECHT...............................................16
ALGEMEEN VS BIJZONDER BESTUURSRECHT..............................................................16
permanente wisselwerking tussen algemeen en bijzonder bestuursrecht...............16
KENMERKEN BESTUURSRECHT.........................................................16
AUTONOMIE EN EIGENHEID VAN BESTUURSRECHT....................................................17
bestuursrecht = uitzonderingsrecht?......................................................................17
Achtergrond......................................................................................................... 17
evaluatie.............................................................................................................. 17
Voordelen: bijzondere voorrechten...................................................................17
nadelen: bijzondere verplichtingen...................................................................17
nuancering van uitzonderingspositie....................................................................18
MEERGELAAGDHEID VAN HET (BELGISCH) BESTUURSRECHT..................................18
valt uiteen in 2 bewegingen.................................................................................18
BRONNEN BESTUURSRECHT.............................................................19
VOORAFGAAND.......................................................................................................... 19
METAPRINCIPES- OF WAARDEN VAN HET BESTUURSRECHT (= bronnen die aan
grondslag liggen v bestuursrecht; ‘WORTELS’)...........................................................19
(meta)constitutionele principes...............................................................................19
normatieve uitgangspunt van bestuursrecht........................................................19
1. (‘consitutionalism’) principe van de scheiding der machten..........................20
2. rechtstaat-beginsel of ‘rule of law’................................................................20
3. democratiebeginsel.......................................................................................21
4. BEGINSELEN VAN ‘GOOD GOVERNANCE’......................................................21
BRONNEN VAN HET POSITIEF BESTUURSRECHT (= echte of ‘FORMELE BRONNEN’)...23
geschreven: internationaal en supranationaal recht...............................................24
1
, geschreven: grondwet............................................................................................. 24
geschreven: bijzondere meerderheidswetten..........................................................24
geschreven: wetten, decreten, ordonnanties..........................................................24
ongeschreven: beginselen behoorlijk bestuur (en behoorlijk burgerschap).............25
Geschreven: reglementen en (individuele) besluiten..............................................25
reglementen (of verordeningen of reglementair besluit)......................................25
BEGRIP.............................................................................................................. 25
TOELAATBAARHEID VERORDENENDE BEVOEGDHEID VOOR BESTUUR?............25
soorten besluiten.............................................................................................. 26
pseudowetgeving.................................................................................................... 29
rechtspraak............................................................................................................. 29
Wie....................................................................................................................... 29
Wat....................................................................................................................... 29
gewoonte................................................................................................................ 29
DEEL II. BESLUITVORMINGSINSTRUMENTARIUM VAN HET BESTUUR
.............................................................................................. 30
Besluitvormingsinstrumentarium?...................................................30
Eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling (EBR)..................................30
Een beslissing met een eenzijdig karakter..................................................................31
Uitgaande van een ‘bestuur’......................................................................................31
In de vorm van een rechtshandeling..........................................................................31
Wat zijn geen rechtshandelingen?...........................................................................31
Feitelijke handelingen.......................................................................................... 31
MAAR: ook andere handelingen die geen feitelijke handeling noch
rechtshandeling zijn............................................................................................. 32
voorbereidende handelingen (anders: voorbeslissingen)..................................32
≠ voorbeslissing............................................................................................. 32
uitvoeringshandelingen (fase nadien)...............................................................32
maatregelen van inwendige orde......................................................................33
≠ ordemaatregelen........................................................................................33
inlichtingen of mededelingen............................................................................33
bevestigende beslissingen................................................................................33
declaratieve handelingen (zie later)..................................................................33
Belang van de kwalificatie als EBR...................................................34
Kenmerken (privileges) van de EBR.................................................34
Privilège du préalable................................................................................................. 34
Verbindende kracht van de EBR..............................................................................34
Vanaf wanneer?.................................................................................................... 34
Dwingende kracht van de EBR................................................................................34
Privilège de l’exécution d’office..................................................................................35
moeilijker is wanneer regelgeving dit niet bepaalt of expliciet bepaalt dat bestuur
dit niet mag doen.................................................................................................... 35
indeling v EBR: Individuele vs reglementaire EBR’s...........................35
Reglementaire/verordenende besluiten......................................................................35
Individuele (of beschikkende) besluiten......................................................................36
voorbeelden............................................................................................................... 36
Belang van dit onderscheid........................................................................................36
2
, (1) Hiërarchie tussen reglementair en individueel besluit:......................................36
(2) Verschillende (vorm)vereisten voor de geldige totstandkoming ervan:.............36
(3) Enkel een formele motiveringsplicht voor individuele besluiten........................37
(4) Bekendmaking dan wel kennisgeving van het besluit........................................37
(5) Verschillende wijzigbaarheid naar de toekomst van het besluit.........................37
indeling EBR: die (geen) rechten verlenen........................................37
EBR’s op basis van een gebonden vs discretionaire bevoegdheid......37
Gebonden bevoegdheid.............................................................................................. 37
Discretionaire bevoegdheid........................................................................................38
MAAR: zelden helemaal gebonden of discretionair.....................................................38
Samenhang met onderscheid.....................................................................................38
Belang van dit onderscheid........................................................................................39
Omvang van de rechterlijke controle: ‘volle’ vs. ‘terughoudende’ controle.............39
Invloed rechtsmachtverdeling tussen gewone rechter en bestuursrechter.............39
Strengere vs. beperktere formele motiveringsplicht...............................................39
EBR’s op basis van een imperium-bevoegdheid en andere EBR’s.......39
EBR’s gebaseerd op een imperiumbevoegdheid (gezagshandelingen).......................40
EBR’s met bestraffende vs. probleemverhelpende finaliteit...............40
EBR’s met bestraffende finaliteit................................................................................40
EBR’s met probleemverhelpende finaliteit..................................................................40
Belang van dit onderscheid........................................................................................40
Kwalificatie als ‘straf’ in de zin van art. 6 EVRM (+ daarbij horende waarborgen)...40
Verschillende invulling evenredigheidstoets............................................................41
indeling naar de vorm.....................................................................41
schrifteliijke vs mondelingse rh..................................................................................41
analoge vs elektronische rh........................................................................................41
uitdrukkelijke (reële) vs stilzwiijgende (fictieve) rh.....................................................41
belang v dit onderscheid............................................................................................ 42
Bekendmaking en kennisgeving van EBR’s.......................................42
Grondslag?................................................................................................................. 42
Hoe?........................................................................................................................... 42
Termijnregeling van EBR’s..............................................................42
Werking in de tijd van EBR’s............................................................42
Algemene regel: werking voor de toekomst...............................................................43
Tot wanneer? Einde van de gelding van EBR’s...........................................................43
Intrekking................................................................................................................... 43
Definitie en kenmerken........................................................................................... 43
Toelaatbaarheid? voorwaarden:..............................................................................43
Opheffing.................................................................................................................... 44
Definitie en kenmerken........................................................................................... 44
Toelaatbaarheid? voorwaarden...............................................................................44
Een bijzondere EBR: de bestuurlijke sanctie.....................................44
algemeen................................................................................................................... 44
1) Wat is een bestuurlijke (of administratieve) sanctie?.............................................44
Begrip en situering bestuurlijke sanctie...................................................................44
Gebrek aan wettelijke definitie.............................................................................44
3
, Definitie/kenmerken volgens de rechtsleer..........................................................45
Voorbeelden............................................................................................................ 45
Kaderdecreet Vlaamse Handhaving.........................................................................45
2) Welke gemeentelijke administratieve sancties (of ‘GAS’) zijn mogelijk op basis van
de GAS-Wet?............................................................................................................... 46
Zie art. 4, §1 GAS-Wet:............................................................................................ 46
3) Voor welke gedragingen kunnen gemeentelijke administratieve sancties worden
opgelegd?................................................................................................................... 46
Zie art. 2 en 3 GAS-Wet:.......................................................................................... 46
Onderscheid met bestuurlijke maatregelen.............................................................46
4) Is het tijdelijk plaatsverbod een (gemeentelijke) administratieve sanctie?.............46
Zie art. 47 GAS-Wet art. 134sexies Nieuwe Gemeentewet.....................................46
Vorm van bestuurlijke sanctie (bestraffende handhaving)?..................................47
Onderscheid met andere handhavingsbeslissingen.................................................47
5) Wat is het verschil met een strafrechtelijke sanctie of ‘straf’?...............................47
Bestuurlijke vs. strafrechtelijke handhaving............................................................47
Hoe komt keuze tot uiting? Verschillende vormen...............................................47
(1) Bestuurlijke handhaving als substituut (ter vervanging) voor strafrechtelijke
handhaving: de exclusieve bestuurlijke handhaving.........................................47
(2) Bestuurlijke handhaving als vangnet bij een gebrek aan strafrechtelijke
handhaving: de alternatieve bestuurlijke handhaving.......................................48
6) Kan de dader van een bepaalde inbreuk op een gemeentelijk reglement voor
diezelfde inbreuk zowel een straf als een gemeentelijke administratieve sanctie
opgelegd krijgen?....................................................................................................... 48
Bestuurlijke sanctie als ‘straf’ in de zin van art. 6 EVRM.........................................49
Onderscheid in intern recht vs. EVRM-recht.........................................................49
Hoe weet men of iets een "straf" is volgens art. 6 EVRM?....................................49
(1) Internrechtelijke kwalificatie........................................................................49
(2) Aard van de inbreuk...................................................................................49
(3) Ernst van de sanctie....................................................................................50
Gevolg: de meeste bestuurlijke sancties vallen tóch onder art. 6 EVRM..............50
Waarom is kwalificatie van belang?.....................................................................50
7) Bij welke instantie(s) kan de overtreder een beroep instellen tegen een
gemeentelijke administratieve sanctie?.....................................................................50
Zie art. 31 GAS-Wet................................................................................................. 50
Naar een meer ‘gewapend’ bestuursrecht?.............................................................51
8) Van welke beginselen van behoorlijk bestuur vindt u een neerslag in de GAS-Wet?
................................................................................................................................... 51
Pseudowetgeving...........................................................................51
soorten................................................................................................................. 52
interpretatieve omzendbrieven.........................................................................52
Indicatieve omzendbrieven (beleidsregels/richtlijnen)......................................52
Verordenende omzendbrieven..........................................................................52
De tweewegenleer...................................................................................................... 53
PM: principiële keuzevrijheid bestuur......................................................................53
Algemene beperkingen aan de keuze voor de privaatrechtelijke weg.....................53
Specifieke geldigheidsvereisten (rechtspraak/rechtsleer).......................................53
indelingen van OVERHEIDSCONTRACTEN...................................................................54
Naargelang contractspartij......................................................................................54
Belang indelingen................................................................................................. 54
4
