Samenvatting Spraak: therapie | SKS | Thomas More | 2025/26

Spraak therapie – Ontwikkelingsstoornissen (ontwikkeling)



HOOFDSTUK 1: OPFRISSING

SKS: KORTE OPFRISSING

 Wordt verondersteld reeds gekend te zijn (vanuit OPO Spraak: diagnostiek).
 Wordt niet meer expliciet bevraagd op examen.
 Hoef je niet volledig opnieuw in te studeren, maar op volgende dia’s wordt cruciale kennis opnieuw
aangehaald.

CLASSIFICATIE VAN SKS




BESCHRIJVING VAN DE SKS-TYPES


FONOLOGISCHE STOORNISSEN

 Kenmerken VFO
o Normale fonologische vereenvoudigingsprocessen persisteren (achterstand > 6mnd)
o Regelmatig geobserveerd bij VFO:
 Substitutieprocessen: fronting, stopping van fricatieven, gliding van liquidae en
devoicing
 Syllabestructuurprocessen: deletie finale consonant en clusterreductie
 Andere processen: assimilatie en deletie onbeklemtoonde syllabe
 Kenmerken AFS
o Consistent gebruik idiosyncratische vereenvoudigingsprocessen
o Idiosyncratisch?
 Substitutieprocessen: backing, stopping van andere klanken dan fricatieven en
glottalisatie
 Syllabestructuurprocessen: initiale consonantdeletie, consonantadditie, atypische
clusterreductie en coalescentie
 Andere processen: progressieve consonant assimilatie
 Chronologische mismatch
 Kenmerken IFS
o Inconsistente (vaak idiosyncratische!) fonologische vereenvoudigingsprocessen
o Oorzaak: onstabiele fonologische regels (representaties)
 Onstabiel fonologisch encoderen
 Variabel fonologisch plan
 Ontstaan
o Fonologisch encoderen:
 selectie en ordening spraakklanken
 Hiervoor worden fonologische regels toegepast

1

,Spraak therapie – Ontwikkelingsstoornissen (ontwikkeling)

 fonologisch plan
 Fonologische encoderingsprobleem: fonologische regels foutief/niet/onvoldoende geleerd.


E-SKS

 Kenmerken
o Moeilijkheden met 1 of enkele spraakklanken
o OSD(A), geïsoleerd of gecombineerd




 Ontstaan
o Motorische planning:
 Spatiële doelen (plaats/wijze) + temporele doelen (timing) uit motorisch geheugen
 Doelen variëren afhankelijk van context (coarticulatie)
 Motorisch plan
o Motorische programmering:
 Motorisch plan spierspecifiek afstemmen (richting/omvang/spanning /snelheid)
 Rekening houdend met situationele context
 motorisch programma
o Gestoorde spraakmotorische representaties bij E-SKS


SOD

 3 kernsymptomen (moeten aanwezig zijn)
o Inconsistent foutenpatroon bij herhaalde productie syllaben/woorden
 NIET voldoende: inconsistentie in lopende spraak of over verschillende contexten
 Wel voldoende: inconsistentie bij herhaal produceren zelfde woord
 Klank verschillend uitgesproken en/of inconsistente woordstructuur
o Verstoorde/vertraagde coarticulatie
 Vertraagde (verlengde) of onderbroken klankovergangen binnen syllabe of woord:
‘syllabe-segregatiefouten’
 Aarzelende, staccato kwaliteit
 Zoekgedrag (‘groping’)
 Inconsequent inlassen schwa-vocaal
 Hyper- of hypocoarticulatie
o Ongewone/verstoorde prosodie: woord- en fraseklemtoon
 Minder of meer beklemtoning syllaben



 Spraak klinkt moedertaalvreemd
 Vnl. met pseudowoorden te testen of juiste klemtoon gelegd kan worden en of dit
herhaaldelijk kan
 Ontstaan
o Motorische commando’s moeilijk gevormd + opgeslagen
o Auditieve/somato-sensorisch feedback blijft nodig voor correcte uitvoer

2

,Spraak therapie – Ontwikkelingsstoornissen (ontwikkeling)




3

, Spraak therapie – Ontwikkelingsstoornissen (ontwikkeling)



S-SKS

 Velofaryngale stoornissen
o Schisis: spraakkenmerken
 Resonantiestoornissen: hypernasaliteit
 Neusluchtverlies/nasale emissie, nasofaryngeale ruis
 Compensatiebewegingen
 ‘Schisisspraak’
 Tongafwijkingen
o Tongankylose: spraakkenmerken
 Beperkte verticale beweeglijkheid van de tongpunt
  voedingsproblemen, inter- en addentaliteit, open mondgedrag
o Macroglossie: spraakkenmerken
 Open mondgedrag en mondademen
 Interdentaliteit
 Malocclusies
o Spraakkenmerken
 Apico-alveolairen: interdentaliteit, addentaliteit, lateraal sigmatisme
 Bilabialen: labiodentalisaties




4