RECHTSSOCIOLOGIE
Inhoud
Hoofdstuk 1. Wat is rechtssociologie? ........................................................................................... 4
1.1. Inleiding ............................................................................................................................. 4
1. Waarover gaat rechtssociologie? ......................................................................................... 4
2. Waarom rechtssociologie? ................................................................................................. 5
1.2. Belang van sociologie voor beoefening van het recht – Koen Raes .......................................... 6
1. Pleinvrees van juristen – Luc Huyse & Hilde Sabbe ............................................................ 6
2. Sire, il n’y a plus d’intellectuels ........................................................................................ 6
3. Rechtenstudenten zijn niet alleen studenten in het recht................................................... 6
4. De rechtenstudie als beroepsopleiding ............................................................................ 6
5. Juristen en sociologen: vier golven ................................................................................... 7
6. Sociologisch anti-instrumentalisme ................................................................................ 7
7. De marginaliteit van de (rechts)sociologie ........................................................................ 7
1.3. Rechtssociologische analyse vd juridisering vd samenleving – Koen Van Aeken ....................... 8
1. Inleiding ......................................................................................................................... 8
2. Juridisering..................................................................................................................... 8
3. Cluster van determinanten .............................................................................................. 8
4. Dieperliggende oorzaak................................................................................................... 9
5. Negatieve gevolgen ......................................................................................................... 9
6. Positieve gevolgen .......................................................................................................... 9
7. Leven met juridisering ..................................................................................................... 9
1.4 Rechtsinstrumentalisme: uitbreiding .................................................................................. 10
1. Achtergronden ............................................................................................................. 10
2. Kenmerken van recht en kritiek ...................................................................................... 10
3. Impliciete premissen en ontkrachting ............................................................................ 10
4. Kritiek .......................................................................................................................... 11
5. Alternatief: sociale werking van regels ............................................................................ 11
6. Conclusie .................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2. Regelgeving ............................................................................................................ 12
2.1 Inleiding ............................................................................................................................ 12
1. Wetgeving .................................................................................................................... 12
2. Eerste rechtssociologisch wetgevingsonderzoek – Aubert................................................ 12
3. Latere rechtssociologische perspectieven...................................................................... 12
, 4. Pragmatische benaderingen .......................................................................................... 13
5. Uitdagingen voor de toekomst ....................................................................................... 13
2.2. Deregulering als maatschappijhervorming, rechtssociologische probleemstelling - Luc Huyse
.............................................................................................................................................. 14
1. Vragen bij debat............................................................................................................ 14
2. Maatschappelijke probleemstelling gepreciseerd ........................................................... 15
3. Regulering en de instrumentalisering van het recht ......................................................... 15
2.3. From vision to reality: ex post evaluation of legislation – Koen Van Aeken .............................. 16
1. Inleiding ....................................................................................................................... 16
2. Waarom wetsevaluatie? ................................................................................................ 16
3. Wat is wetsevaluatie? ................................................................................................... 16
4. Actoren en institutionalisering van wetsevaluatie ............................................................ 16
5. Federaal en Vlaams niveau ............................................................................................ 17
6. Conclusie .................................................................................................................... 17
3.1. Inleiding - 3.2. Straffen tussen rede en gevoel – K. Beyens .................................................... 18
1. Inleiding ....................................................................................................................... 18
2. Straffen is meer dan bestrijden van criminaliteit ............................................................. 18
A. Straffen hebben een symbolische, morele en politieke betekenis ................................. 19
B. Penaliteit als emotioneel geladen conflictueus instituut .............................................. 19
C. Bestraffing als onderdrukkende en uitsluitende praktijk ............................................... 19
D. Penaliteit als disciplinerend instituut .......................................................................... 19
E. Gevangenisstraf is een geciviliseerde straf .................................................................. 20
F. Punitiviteit en emotie vs rationaliteit en vrede .............................................................. 20
3. Gevangenisstraf en alternatieven ................................................................................... 20
3.3. Recht en/of samenleving – Elke Olthuis .............................................................................. 21
1. Wat is de overlap?......................................................................................................... 21
2. Wat is recht: hoe kijken we ernaar en hoe beïnvloedt het onze keuzes? ............................. 21
3. Rechter: recht op eerlijk proces maar hoe gebeurt dat in realiteit?.................................... 21
4. Samenleving als waakhond: in hoeverre beïnvloedt dit rechterlijke keuzes? ...................... 22
5. Digitalisering: wat gebeurt er? Hoe w het gebruikt? Welke invloed? .................................. 22
3.4.Civil litigation in Belguim: reconstruction of the pyramid of legal disputes, a preliminary report –
Yolande Wouters en Francis Van Loon ...................................................................................... 23
1. Inleiding ....................................................................................................................... 23
2. Conceptuele beschouwingen ........................................................................................ 23
3. Data ............................................................................................................................ 24
, 4. Reconstructie van globale piramide ............................................................................... 24
5. Voorbeelden Japan & VS................................................................................................ 24
6. Verklaringen en interpretaties ........................................................................................ 24
7. Reflecties .................................................................................................................... 25
Hoofdstuk 4. Informele geschilbeslechting................................................................................... 26
4.1. Inleiding ........................................................................................................................... 26
1. Inleiding ....................................................................................................................... 26
2. Aandacht voor ADR weerspiegelt maatschappelijke bekommernis ................................... 26
3. ADR w realistischer vanaf 1980 maar kent ook juridisering ............................................... 27
4. ADR krijgt neutrale betekenis ......................................................................................... 27
5. Wettelijk kader inzake bemiddeling ................................................................................ 27
4.2. Mediatie, de derde weg – S. Parmentier .............................................................................. 28
1. Inleiding ....................................................................................................................... 28
2. De vlag en de lading ...................................................................................................... 28
3. Drie belangrijke uitdagingen .......................................................................................... 28
4. Maatschappelijke trends als achtergrond ....................................................................... 29
5. Besluit ......................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 5. Juridische beroepen ............................................................................................... 30
5.1. Inleiding ........................................................................................................................... 30
1. Stereotypes.................................................................................................................. 30
2. Juridische beroepen en professies ................................................................................. 30
3. Onderzoek en trends..................................................................................................... 30
Hoofdstuk 5. Juridische beroepen ............................................................................................... 31
5.2. Recht leidt tot alles, zelfs de balie. Sociografie van juristen en advocaten ............................. 31
1. Juridische beroepen: algemeen overzicht ....................................................................... 31
2. Diverse juridische beroepen .......................................................................................... 32
A. Advocatuur ............................................................................................................... 32
B. Notariaat .................................................................................................................. 32
C. Magistratuur ............................................................................................................. 33
D. Gerechtsdeurwaarder ............................................................................................... 33
E. Bedrijfsjurist ............................................................................................................. 33
, Hoofdstuk 1. Wat is rechtssociologie?
1.1. Inleiding
1. Waarover gaat rechtssociologie?
Rechtssociologie 1. Empirische methode = hoe is recht ontstaan? Hoe werkt het recht?
wetenschappelijke, systematische gegevensverzameling in praktijk adhv
surveys, interviews, veldwerk, …
=> impact en effectiviteit regelgeving in maatschappij onderzoeken
=> law in action
2. Extern perspectief
= toeschouwer, meerdere rollen belangrijk, relatie maatschappelijke context,
onzekerheid en variatie, constructief subversief, is ≠ ought, effectiviteit vh recht,
interdisciplinair, verschillende methoden
= dubbele institutionalisering
Rechtswetenschap 1. Juridische doctrinaire methode = hoe w recht toegepast? Hoe luidt het recht?
Wat is het toepasselijke recht? Adhv verdragen, wetgeving, rechtsspraak,
rechtsleer
subsumptie → heuristiek → interpreteren volgens juridische technieken →
beoordelen volgens interne systematiek, formeel-juridische criteria → afwegen
van andere (grond)rechten
=> normatief
=> law in the books
=> enkel antwoord op onderzoek, geen oplossing probleem
2. Intern perspectief
= deelnemer, rechters rol centraal, interne autonome logica, rechtszekerheid en
-eenheid/coherentie, is = ought, recht is effectief, monodisciplinair, juridisch-
normatieve methode
De twee benaderingen vullen elkaar aan en zijn even belangrijk voor onderzoek, het ene vervangt het
andere NIET, beiden bieden voordelen en tekortkomingen
Inhoud
Hoofdstuk 1. Wat is rechtssociologie? ........................................................................................... 4
1.1. Inleiding ............................................................................................................................. 4
1. Waarover gaat rechtssociologie? ......................................................................................... 4
2. Waarom rechtssociologie? ................................................................................................. 5
1.2. Belang van sociologie voor beoefening van het recht – Koen Raes .......................................... 6
1. Pleinvrees van juristen – Luc Huyse & Hilde Sabbe ............................................................ 6
2. Sire, il n’y a plus d’intellectuels ........................................................................................ 6
3. Rechtenstudenten zijn niet alleen studenten in het recht................................................... 6
4. De rechtenstudie als beroepsopleiding ............................................................................ 6
5. Juristen en sociologen: vier golven ................................................................................... 7
6. Sociologisch anti-instrumentalisme ................................................................................ 7
7. De marginaliteit van de (rechts)sociologie ........................................................................ 7
1.3. Rechtssociologische analyse vd juridisering vd samenleving – Koen Van Aeken ....................... 8
1. Inleiding ......................................................................................................................... 8
2. Juridisering..................................................................................................................... 8
3. Cluster van determinanten .............................................................................................. 8
4. Dieperliggende oorzaak................................................................................................... 9
5. Negatieve gevolgen ......................................................................................................... 9
6. Positieve gevolgen .......................................................................................................... 9
7. Leven met juridisering ..................................................................................................... 9
1.4 Rechtsinstrumentalisme: uitbreiding .................................................................................. 10
1. Achtergronden ............................................................................................................. 10
2. Kenmerken van recht en kritiek ...................................................................................... 10
3. Impliciete premissen en ontkrachting ............................................................................ 10
4. Kritiek .......................................................................................................................... 11
5. Alternatief: sociale werking van regels ............................................................................ 11
6. Conclusie .................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2. Regelgeving ............................................................................................................ 12
2.1 Inleiding ............................................................................................................................ 12
1. Wetgeving .................................................................................................................... 12
2. Eerste rechtssociologisch wetgevingsonderzoek – Aubert................................................ 12
3. Latere rechtssociologische perspectieven...................................................................... 12
, 4. Pragmatische benaderingen .......................................................................................... 13
5. Uitdagingen voor de toekomst ....................................................................................... 13
2.2. Deregulering als maatschappijhervorming, rechtssociologische probleemstelling - Luc Huyse
.............................................................................................................................................. 14
1. Vragen bij debat............................................................................................................ 14
2. Maatschappelijke probleemstelling gepreciseerd ........................................................... 15
3. Regulering en de instrumentalisering van het recht ......................................................... 15
2.3. From vision to reality: ex post evaluation of legislation – Koen Van Aeken .............................. 16
1. Inleiding ....................................................................................................................... 16
2. Waarom wetsevaluatie? ................................................................................................ 16
3. Wat is wetsevaluatie? ................................................................................................... 16
4. Actoren en institutionalisering van wetsevaluatie ............................................................ 16
5. Federaal en Vlaams niveau ............................................................................................ 17
6. Conclusie .................................................................................................................... 17
3.1. Inleiding - 3.2. Straffen tussen rede en gevoel – K. Beyens .................................................... 18
1. Inleiding ....................................................................................................................... 18
2. Straffen is meer dan bestrijden van criminaliteit ............................................................. 18
A. Straffen hebben een symbolische, morele en politieke betekenis ................................. 19
B. Penaliteit als emotioneel geladen conflictueus instituut .............................................. 19
C. Bestraffing als onderdrukkende en uitsluitende praktijk ............................................... 19
D. Penaliteit als disciplinerend instituut .......................................................................... 19
E. Gevangenisstraf is een geciviliseerde straf .................................................................. 20
F. Punitiviteit en emotie vs rationaliteit en vrede .............................................................. 20
3. Gevangenisstraf en alternatieven ................................................................................... 20
3.3. Recht en/of samenleving – Elke Olthuis .............................................................................. 21
1. Wat is de overlap?......................................................................................................... 21
2. Wat is recht: hoe kijken we ernaar en hoe beïnvloedt het onze keuzes? ............................. 21
3. Rechter: recht op eerlijk proces maar hoe gebeurt dat in realiteit?.................................... 21
4. Samenleving als waakhond: in hoeverre beïnvloedt dit rechterlijke keuzes? ...................... 22
5. Digitalisering: wat gebeurt er? Hoe w het gebruikt? Welke invloed? .................................. 22
3.4.Civil litigation in Belguim: reconstruction of the pyramid of legal disputes, a preliminary report –
Yolande Wouters en Francis Van Loon ...................................................................................... 23
1. Inleiding ....................................................................................................................... 23
2. Conceptuele beschouwingen ........................................................................................ 23
3. Data ............................................................................................................................ 24
, 4. Reconstructie van globale piramide ............................................................................... 24
5. Voorbeelden Japan & VS................................................................................................ 24
6. Verklaringen en interpretaties ........................................................................................ 24
7. Reflecties .................................................................................................................... 25
Hoofdstuk 4. Informele geschilbeslechting................................................................................... 26
4.1. Inleiding ........................................................................................................................... 26
1. Inleiding ....................................................................................................................... 26
2. Aandacht voor ADR weerspiegelt maatschappelijke bekommernis ................................... 26
3. ADR w realistischer vanaf 1980 maar kent ook juridisering ............................................... 27
4. ADR krijgt neutrale betekenis ......................................................................................... 27
5. Wettelijk kader inzake bemiddeling ................................................................................ 27
4.2. Mediatie, de derde weg – S. Parmentier .............................................................................. 28
1. Inleiding ....................................................................................................................... 28
2. De vlag en de lading ...................................................................................................... 28
3. Drie belangrijke uitdagingen .......................................................................................... 28
4. Maatschappelijke trends als achtergrond ....................................................................... 29
5. Besluit ......................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 5. Juridische beroepen ............................................................................................... 30
5.1. Inleiding ........................................................................................................................... 30
1. Stereotypes.................................................................................................................. 30
2. Juridische beroepen en professies ................................................................................. 30
3. Onderzoek en trends..................................................................................................... 30
Hoofdstuk 5. Juridische beroepen ............................................................................................... 31
5.2. Recht leidt tot alles, zelfs de balie. Sociografie van juristen en advocaten ............................. 31
1. Juridische beroepen: algemeen overzicht ....................................................................... 31
2. Diverse juridische beroepen .......................................................................................... 32
A. Advocatuur ............................................................................................................... 32
B. Notariaat .................................................................................................................. 32
C. Magistratuur ............................................................................................................. 33
D. Gerechtsdeurwaarder ............................................................................................... 33
E. Bedrijfsjurist ............................................................................................................. 33
, Hoofdstuk 1. Wat is rechtssociologie?
1.1. Inleiding
1. Waarover gaat rechtssociologie?
Rechtssociologie 1. Empirische methode = hoe is recht ontstaan? Hoe werkt het recht?
wetenschappelijke, systematische gegevensverzameling in praktijk adhv
surveys, interviews, veldwerk, …
=> impact en effectiviteit regelgeving in maatschappij onderzoeken
=> law in action
2. Extern perspectief
= toeschouwer, meerdere rollen belangrijk, relatie maatschappelijke context,
onzekerheid en variatie, constructief subversief, is ≠ ought, effectiviteit vh recht,
interdisciplinair, verschillende methoden
= dubbele institutionalisering
Rechtswetenschap 1. Juridische doctrinaire methode = hoe w recht toegepast? Hoe luidt het recht?
Wat is het toepasselijke recht? Adhv verdragen, wetgeving, rechtsspraak,
rechtsleer
subsumptie → heuristiek → interpreteren volgens juridische technieken →
beoordelen volgens interne systematiek, formeel-juridische criteria → afwegen
van andere (grond)rechten
=> normatief
=> law in the books
=> enkel antwoord op onderzoek, geen oplossing probleem
2. Intern perspectief
= deelnemer, rechters rol centraal, interne autonome logica, rechtszekerheid en
-eenheid/coherentie, is = ought, recht is effectief, monodisciplinair, juridisch-
normatieve methode
De twee benaderingen vullen elkaar aan en zijn even belangrijk voor onderzoek, het ene vervangt het
andere NIET, beiden bieden voordelen en tekortkomingen
