Uitgebreide samenvatting inleiding tot de justitiële organisatie I

INLEIDING TOT DE JUSTITIËLE
ORGANISATIE
INLEIDING
- Eerste kennismaking met de vers. actoren/instellingen binnen het justitiële
systeem
- Basis strafrechtsketen met de vers echelons. Hier focus op vervolging,
straftoemeting en strafuitvoering (echelon opsporing: politionele
organisatie)
- Artikels uit actualiteit volgen: bv S6
o Hoe kunnen we de actualiteit toepassen
o Voorlopige hechtenis is nog geen straf
- Wat op ene echelon gebeurt heeft gevolgen voor andere echelons
- Instroom, doorstroom, uitstroom


INLEIDING TOT DE JUSTITIËLE ORGANISATIE: WAT?

NIET: strafrechtsbedeling sensu lato: focust niet enkel op de strafrechtsketen,
maar ook op de sociale vangnetten voordat men in het strafrechtsketen komt ->
tewerkstelling, sociale zekerheid en gezondheidszorg

WEL: strafrechtsbedeling sensu stricto -> enge definitie v criminaliteit

- Strafrechtsketen met haar vers echelons
- hoe stroomt iemand hier in of hier uit




HET HELIKOPTERPERSPECTIEF

ALGEMEEN OVERZICHT

1. Misdrijf- straf
2. De strafrechtsketen
1. De logica vd strafrechtsketen: de echelons
2. Een trechter
3. Keuzes maken in de keten

, 1. Opsporing (politie)
2. Vervolging (OM, parket, staande magistratuur)
3. Straftoemeting (rechter, zittende magistratuur)
4. Strafuitvoering



I. HOE DENKEN WE OVER MISDRIJF EN STRAF?
Slingerbeweging vh strafrecht tss daad en dader

- Daad: we kijken naar feit

- Dader: kijken naar persoon



Ancien Régime (tot aan de 18de E)

 Willekeur, recht op bestraffing was alleenrecht koning, bekentenis
afdwingen, voorbeeldstraffen, “wrede Middeleeuwen” vs recent onderzoek

• Vorst bepaalde wat criminaliteit is, publieke straffen

 Voornamelijk focus op vergelding en afschrikking (algemene preventie)



Verlichting en Klassiek Strafrecht (18-19e E)

 De mens = rationeel wezen, sociaal contract, Magna Charta vh strafrecht
(3 principes: legaliteit-proportionaliteit- subsidiariteit), vaste straffen, geen
individualisering, schuldnotie centraal

• Charles de Montesquieu, trias politica, kosten baten analyse

• Sociaal contract: Deel vrijheid opgeven voor bescherming vd
overheid

 Voornamelijk focus op vergelding (maar ifv sociaal contract), algemene
preventie (afschrikking), bijzondere preventie (gevangenisstraf)

• Geboorte gevangenisstraf



Positivisme (2de helft 19e E)

 Misdrijf gevolg causale factoren, de mens heeft geen vrije keuze,
gedetermineerd, sociaal gevaarlijkheid, Magna Charta op de helling,
verschuiving v daad naar dader, sanctie
o Focus op de dader, geen rationeel wezen meer,
o 3 scholen: Italiaanse antropologische, Franse milieuschool en
biosociale

,  Vergelding = zinloos? Focus op bijzondere preventie en resocialisatie
(sanctie)
o Vergelding zinloos: gedetermineerd door interne en externe factoren


Sociaal Verweer (2de helft 19e E)

 De maatschappij beschermen (‘verweren’), de mens heeft een ‘zekere
vrijheid’, het eclecticisme v Prins => tweesporenbeleid
 ‘Normale’ delinquenten vs andere delinquenten, straffen vs maatregelen
(“geestesgestoorden en jeugdigen”)



Na WOII

 Overgangsfase, bloei, welvaartstaat en verzorgingsstaat
o Overheid gaat bemoeien, veel regelgeving
o Uitbouw welvaart- en verzorgingsstaat
o overreglementering
 Uitbouw sociale vangnetten



Nieuw Sociaal Verweer (na WOII)

 Aandacht voor persoonlijkheid & sociaal milieu (cfr. ‘oud’ sociaal verweer),
individualisering, mét aandacht voor de rechtspositie vd dader (legaliteit)
o Belangrijk aspect voor verschil met oud sociaal verweer:
rechtspositie w belangrijk, mensenrechten -> °verdrag vd rechten
vd mens
o Gaat verder op eclecticisme maar met aandacht voor rechtspositie v
dader
 Resocialisatie centraal



Vandaag = diverse stromingen
 Straf = diverse straffen. Streven naar evenwicht tss vergelding,
afschrikking, resocialisatie en herstel.
o Resocialisatie als functie ve (gevangenis)straf: wat vinden jullie daar
van?
o Rechter spreekt straf uit. Rechter als koorddanser - publieke opinie
 Maar vooral ook: ketenbenadering en –aanpak! Wat betekent dit?


 Straffen heeft vers doelstellingen: oa resocialisatie (staat vndg onder druk)
 Rol v rechter is doorheen geschiedenis ook veranderd, kon meer gaan
individualiseren
 Koorddanser tss enerzijds gelijk voor iedereen rekening houdend met daad
maar anderzijds ook met de dader, individualiseren
 Publieke opinie vindt dat we harder moeten straffen

, II. DE ‘LOGICA’ VAN DE STRAFRECHTSKETEN- DE ECHELONS

DE STRAFRECHTSKETEN- EEN TRECHTER (S22)
 Zaak gaat volledige keten door
 Misdrijf: door de wet omschreven gedrag waarop een straf is gesteld die in
de wet is bepaald. Welke definitie van criminaliteit is dit? => enge?
 Dark number vs misdrijven die in de trechter terecht komen
o Dark number: groot deel dat niet w opgespoord
 700 000 - 750 000 misdrijven/jaar bezorgd aan OM
 Slechts klein deel ervan (35 000-55 000/jaar, 5%-7%) w door de
strafrechter behandeld
 Een klein deel daarvan (18 000/jaar) leidt tot hechtenis/gevangenisstraf
o Teveel straffen komen nog binnen bij strafuitvoering



DE STRAFRECHTSKETEN EN DE VERREGAANDE JURIDISERING
Overreglementering, uitbreiding strafrecht maar investeringen voor justitie
volgden niet
 “We hebben het strafrecht verwaarloosd”
 Gevangenissen zitten overvol, coördinatie tss diverse actoren loopt soms
mank


 Overlopen/opstroppen trechter: onbeheersbare hoeveelheid straffen
en het onvermogen om die uitgesproken straffen adequaat uit te
voeren
 Tast efficiëntie vh strafrecht aan en zorgt voor uitholling


 Te weinig geïnvesteerd in justitie
o KT oplossing overbevolking: gevangenissen bijbouwen
o LT: hoe meer je bijbouwt hoe meer je bevolkt
o Moeten beleid aanpassen



DE STRAFRECHTSKETEN EN DE RUIMTE VOOR BELEID!!!
“Beleid voeren”
Klassieke strafrecht: geen ruimte voor beleid (magna charta)
- Alles w vervolgd, rechter is la bouche de la loi, geen individualisering
Oud sociaal verweer: creatie beleidsruimte op echelon SU en deels ST
- Bv voorwaardelijke invrijheidsstelling, verzachtende omstandigheden
Nieuw sociaal verweer: creatie beleidsruimte op elk echelon