GESCHIEDENIS VAN DE INTERNATIONALE POLITIEK
Marilou Kympers
Deel I: De Weense orde; samenwerking, geopolitieke stabiliteit en
antirevolutionaire restauratie
5 ordes:
Weense orde (1815- 1870)
Berlijnse orde (1871- 1914)
Orde van Versailles (1919- 1940)
Orde van Jalta (1945- 1989)
Periode na de Koude Oorlog (1989- ?)
Orde na de K.O. staat op vallen vandaag de dag
→ Ordes wijzigen met afwisseling via oorlogen en gewijzigde machtsverhoudingen: samenwerking en confrontatie
Enorme verschillen tussen 1815 en vandaag:
Economisch en technologisch vla
Kolonisatie en dekolonisatie
Maatschappelijk
Maar ook enkele gelijkenissen met de oprichting van de Orde van Wenen: zo gaat het vaak om;
Mannen
Blank
Geen gewone mensen: aristocraten, hoge adel
We merken echter ook verschillen op vandaag t.o.v. de Weense Orde
Meer diversiteit
Vb. bij de G20: een Afrikaanse dame, Indiërs, …
= geen Europese dominantie meer → grote culturele gevolgen
1
, Hoofdstuk 1: Het jaar 1815 en de vestiging van de Weense orde
De achttiende-eeuwse voorgeschiedenis
MACHTSEVENWICHT (eerste verwijzing: Vrede van Utrecht, 1713)
Staat centraal in het 18de-eeuwse denken
IDEE: Het machtsevenwicht moest worden bewaard.
→ geen enkele staat in Europa mocht zo machtig worden dat ze de andere kon bedreigen,
geen enkele staat mag dus absolute macht hebben
Grootmachten:
Frankrijk,
Verenigd Koninkrijk (als zeemogendheid)
Rusland (groot Habsburgse Rijk)
Oostenrijk,
Pruisen
Vrede van Utrecht 1713: de noodzaak van machtsevenwicht en stabiliteit is een collectieve verantwoordelijkheid
Verwerping van het idee “monarchie universelle”
= een concept en politieke situatie waarin één monarchie wordt beschouwd als de enige heerser of als een
speciale suprematie boven alle andere staten. Men is dus tegen het idee van 1 staat heersend over 1 Europa.
→ Dit resulteerde in een harde realiteit: oorlog, wisselende coalities, o.a. uitwisseling van territoria Poolse delingen
Polen werd in 3 stukken verdeelt,
WANT: als Rusland, Oostenrijk of Pruisen het land zouden inpalmen, zou het machtsevenwicht verstoord worden. Vandaar
deelt men Polen onder in delen, in naam van de stabiliteit.
→ Tussen de GM heerste constant diep wantrouwen= conflictpotentieel
De geboorte van de Weense orde
Franse Revolutie en oorlogen
1792: start Franse revolutionaire expansie → werkt verstorend op het Europese grondgebied
1799: onder generaal Napoleon Bonaparte in een hogere versnelling
Napoléon bereikte bijna een ‘monarchie universelle’
Omverwerpen van de Franse monarchie: ‘goddelijke macht wordt omvergeworpen’
Revolutionaire terreur
Revolutionaire en Napoleontische expansie
De aristocratie wordt bedreigt
Vernieuwde strategieën en levée en masse (dienstplicht) verslaan verscheidene tegencoalities
1810: hoogtepunt Franse expansie en invloed (geen machtsevenwicht, enkel Rusland en GB ontsnapten aan de
overheersing en controle van Frankrijk)
2
, 1812: debacle van Napoleon in Rusland
Napoleon raakt vast door de winter en zal stillaan verliezen
Ontstaan van een succesvolle tegen alliantie
Oktober 1813: Slag bij Leipzig, Franse nederlaag
Maart 1814: tsaar Aleksandr trekt Parijs binnen
+ april: overgave Napoleon en restauratie (Louis XVIII op de Franse troon)
Mei: Vrede van Parijs
September: grote Congres van Wenen
9 juni 1815: Slotakte van Wenen
18 juni 1815: Slag bij Waterloo, Napoleon definities verslagen
Resultaat = destabilisering
Bedreiging van positie en het leven voor vorsten en adel
Verbreking van machtsevenwicht in Europa
→ Intellectuele bronnen van de Weense regeling: machtevenwichtsdenken
Waarom?
FR moest ingedamd worden
Ook vrees voor te grote macht van Rusland
Besef dat het machtsevenwicht niet van zelf tot stand komt, of in stand gehouden zal worden
= Vandaar: nood tot samenwerking en overleg tussen grootmachten
Beter gaan organiseren i.p.v. oorlog voeren (er heerste oorlogsmoeheid)
Weense veiligheidssysteem heeft zijn wortels in deze turbulente periode van de eerste geallieerde opmars naar Parijs
tot de nasleep van Waterloo
Nieuwe vorm van samenwerking
Nieuwe sfeer onder de Europese grootmachten
→ Transformatie van de Europese politiek
Gekenmerkt door:
Terughoudendheid
Respect voor elkaars belangen
Samenwerking en overleg
Nauwe samenwerking tussen de belangrijkste protagonisten
Metternich (O), Castlereagh (GB), Hardenberg (Pr), Alexander (Rus) en De Talleyrand (Fr)
→ Dankzij dagelijkse ontmoetingen begrepen ze elkaar beter, er ontstond een groepsgevoel
+ ze deelden een conservatieve politieke visie en verafschuwden politiek geweld
→ Weense regeling = antirevolutionair
3
, Intellectuele bronnen Weense Regeling:
Conservatief legitimisme en achttiende-eeuwse verlichting
Principe van dynastische legitimiteit
1) Edmund Burke – Bespiegelingen over de revolutie in Frankrijk (1790)
Revolutionairen houden geen rekening met gewoontes en instellingen van een land
Bepleite dus geleidelijke hervormingen
Verwerpt revolutionair geweld
Want: ondermijnt bestaande organische gegroeide samenleving niet
Belang van:
Religie: cruciaal bindend element in de samenleving
Monarchie
2) Lord Castleraegh: gematigde Tory en voorstander parlementair systeem
Afkeer van radicale ideeën en politiek geweld
3) Metternich: monarchaal en aristocratisch principe moest hersteld worden om Oostenrijk te redden
4) Talleyrand: behoorde tot de oudste Franse adel, maakte deel uit van de revolutionaire Assemblée
Dynastieke legitimiteit
Terugkeer van de gekroonde hoofden, om interne orde te herstellen
Alle territoria die de vorsten tijdens de revolutie verloren hadden, moesten teruggegeven worden
Soevereiniteit bij koning
GW? → Zou een gift van de koning aan het volk zijn, en geen uiting van de wil van het volk
5) Hardenberg: moderniseerde het overheidsapparaat en het leger
Speelde een rol bij de afschaffing van de lijfeigenschap, de gelijkberechtiging van de joden en de
schuchtere stappen richting een meer democratische vertegenwoordiging
6) Aleksandr: volgens verlichtingstraditie opgegroeid, later een conservatievere koers maar open voor politieke
modernisering
Vredesplannen: invloed;
Immanuel Kant – Zum Eiwigen Frieden (1798) – restauratiedenken
Oprichting van een ‘Europese federatie’ of multilaterale organisatie: democratische staten
Samenwerken om vrede te bewaren → nationale belangen overstijgen
Oorlog en disputen voorkomen en oplossen
Belang van Europa als geheel
Verwerping van rauw machtsevenwicht vanuit christelijke moraal
4
Marilou Kympers
Deel I: De Weense orde; samenwerking, geopolitieke stabiliteit en
antirevolutionaire restauratie
5 ordes:
Weense orde (1815- 1870)
Berlijnse orde (1871- 1914)
Orde van Versailles (1919- 1940)
Orde van Jalta (1945- 1989)
Periode na de Koude Oorlog (1989- ?)
Orde na de K.O. staat op vallen vandaag de dag
→ Ordes wijzigen met afwisseling via oorlogen en gewijzigde machtsverhoudingen: samenwerking en confrontatie
Enorme verschillen tussen 1815 en vandaag:
Economisch en technologisch vla
Kolonisatie en dekolonisatie
Maatschappelijk
Maar ook enkele gelijkenissen met de oprichting van de Orde van Wenen: zo gaat het vaak om;
Mannen
Blank
Geen gewone mensen: aristocraten, hoge adel
We merken echter ook verschillen op vandaag t.o.v. de Weense Orde
Meer diversiteit
Vb. bij de G20: een Afrikaanse dame, Indiërs, …
= geen Europese dominantie meer → grote culturele gevolgen
1
, Hoofdstuk 1: Het jaar 1815 en de vestiging van de Weense orde
De achttiende-eeuwse voorgeschiedenis
MACHTSEVENWICHT (eerste verwijzing: Vrede van Utrecht, 1713)
Staat centraal in het 18de-eeuwse denken
IDEE: Het machtsevenwicht moest worden bewaard.
→ geen enkele staat in Europa mocht zo machtig worden dat ze de andere kon bedreigen,
geen enkele staat mag dus absolute macht hebben
Grootmachten:
Frankrijk,
Verenigd Koninkrijk (als zeemogendheid)
Rusland (groot Habsburgse Rijk)
Oostenrijk,
Pruisen
Vrede van Utrecht 1713: de noodzaak van machtsevenwicht en stabiliteit is een collectieve verantwoordelijkheid
Verwerping van het idee “monarchie universelle”
= een concept en politieke situatie waarin één monarchie wordt beschouwd als de enige heerser of als een
speciale suprematie boven alle andere staten. Men is dus tegen het idee van 1 staat heersend over 1 Europa.
→ Dit resulteerde in een harde realiteit: oorlog, wisselende coalities, o.a. uitwisseling van territoria Poolse delingen
Polen werd in 3 stukken verdeelt,
WANT: als Rusland, Oostenrijk of Pruisen het land zouden inpalmen, zou het machtsevenwicht verstoord worden. Vandaar
deelt men Polen onder in delen, in naam van de stabiliteit.
→ Tussen de GM heerste constant diep wantrouwen= conflictpotentieel
De geboorte van de Weense orde
Franse Revolutie en oorlogen
1792: start Franse revolutionaire expansie → werkt verstorend op het Europese grondgebied
1799: onder generaal Napoleon Bonaparte in een hogere versnelling
Napoléon bereikte bijna een ‘monarchie universelle’
Omverwerpen van de Franse monarchie: ‘goddelijke macht wordt omvergeworpen’
Revolutionaire terreur
Revolutionaire en Napoleontische expansie
De aristocratie wordt bedreigt
Vernieuwde strategieën en levée en masse (dienstplicht) verslaan verscheidene tegencoalities
1810: hoogtepunt Franse expansie en invloed (geen machtsevenwicht, enkel Rusland en GB ontsnapten aan de
overheersing en controle van Frankrijk)
2
, 1812: debacle van Napoleon in Rusland
Napoleon raakt vast door de winter en zal stillaan verliezen
Ontstaan van een succesvolle tegen alliantie
Oktober 1813: Slag bij Leipzig, Franse nederlaag
Maart 1814: tsaar Aleksandr trekt Parijs binnen
+ april: overgave Napoleon en restauratie (Louis XVIII op de Franse troon)
Mei: Vrede van Parijs
September: grote Congres van Wenen
9 juni 1815: Slotakte van Wenen
18 juni 1815: Slag bij Waterloo, Napoleon definities verslagen
Resultaat = destabilisering
Bedreiging van positie en het leven voor vorsten en adel
Verbreking van machtsevenwicht in Europa
→ Intellectuele bronnen van de Weense regeling: machtevenwichtsdenken
Waarom?
FR moest ingedamd worden
Ook vrees voor te grote macht van Rusland
Besef dat het machtsevenwicht niet van zelf tot stand komt, of in stand gehouden zal worden
= Vandaar: nood tot samenwerking en overleg tussen grootmachten
Beter gaan organiseren i.p.v. oorlog voeren (er heerste oorlogsmoeheid)
Weense veiligheidssysteem heeft zijn wortels in deze turbulente periode van de eerste geallieerde opmars naar Parijs
tot de nasleep van Waterloo
Nieuwe vorm van samenwerking
Nieuwe sfeer onder de Europese grootmachten
→ Transformatie van de Europese politiek
Gekenmerkt door:
Terughoudendheid
Respect voor elkaars belangen
Samenwerking en overleg
Nauwe samenwerking tussen de belangrijkste protagonisten
Metternich (O), Castlereagh (GB), Hardenberg (Pr), Alexander (Rus) en De Talleyrand (Fr)
→ Dankzij dagelijkse ontmoetingen begrepen ze elkaar beter, er ontstond een groepsgevoel
+ ze deelden een conservatieve politieke visie en verafschuwden politiek geweld
→ Weense regeling = antirevolutionair
3
, Intellectuele bronnen Weense Regeling:
Conservatief legitimisme en achttiende-eeuwse verlichting
Principe van dynastische legitimiteit
1) Edmund Burke – Bespiegelingen over de revolutie in Frankrijk (1790)
Revolutionairen houden geen rekening met gewoontes en instellingen van een land
Bepleite dus geleidelijke hervormingen
Verwerpt revolutionair geweld
Want: ondermijnt bestaande organische gegroeide samenleving niet
Belang van:
Religie: cruciaal bindend element in de samenleving
Monarchie
2) Lord Castleraegh: gematigde Tory en voorstander parlementair systeem
Afkeer van radicale ideeën en politiek geweld
3) Metternich: monarchaal en aristocratisch principe moest hersteld worden om Oostenrijk te redden
4) Talleyrand: behoorde tot de oudste Franse adel, maakte deel uit van de revolutionaire Assemblée
Dynastieke legitimiteit
Terugkeer van de gekroonde hoofden, om interne orde te herstellen
Alle territoria die de vorsten tijdens de revolutie verloren hadden, moesten teruggegeven worden
Soevereiniteit bij koning
GW? → Zou een gift van de koning aan het volk zijn, en geen uiting van de wil van het volk
5) Hardenberg: moderniseerde het overheidsapparaat en het leger
Speelde een rol bij de afschaffing van de lijfeigenschap, de gelijkberechtiging van de joden en de
schuchtere stappen richting een meer democratische vertegenwoordiging
6) Aleksandr: volgens verlichtingstraditie opgegroeid, later een conservatievere koers maar open voor politieke
modernisering
Vredesplannen: invloed;
Immanuel Kant – Zum Eiwigen Frieden (1798) – restauratiedenken
Oprichting van een ‘Europese federatie’ of multilaterale organisatie: democratische staten
Samenwerken om vrede te bewaren → nationale belangen overstijgen
Oorlog en disputen voorkomen en oplossen
Belang van Europa als geheel
Verwerping van rauw machtsevenwicht vanuit christelijke moraal
4
