NIER EN URINEWEGEN:
UROLOGIE
FRANK VANDERAA, WOUTER EVERAERTS
Inhoudsopgave
H1:INTRODUCTIE IN DE UROLOGIE...................................................................2
INTRODUCTIE UROLOGIE......................................................................................................... 2
1. Wat is urologie?........................................................................................................ 2
2. Overlap met andere disciplines................................................................................2
3. RX-contrastonderzoeken in de urologie....................................................................2
4. Urologische interventies........................................................................................... 2
5. Evidence-Based Medicine (EBM) in de urologie........................................................3
H2: LUTS........................................................................................................ 4
basisbegrippen............................................................................................................. 4
benadering van luts..................................................................................................... 4
anamnese bij luts......................................................................................................... 4
types incontinentie....................................................................................................... 5
KLINISCH ONDERZOEK LUTS.................................................................................................... 6
functionele blaasstoornissen........................................................................................7
mannelijke LUTS en prostaatgerelateerde aandoeningen..........................................10
PRACTICUM....................................................................................................................... 14
1. Basissituatie van de casus marie...........................................................................14
2. Diagnostische evolutie volgens klinische variaties.................................................14
Medicamenteuze aandachtspunten bij Marie.............................................................14
Samenvattend klinisch beslissingsschema.................................................................15
Samenvatting van de therapeutische keuzes volgens type........................................15
H3: UROLOGISCHE INFECTIES........................................................................16
PARENCHYM INFECTIES........................................................................................................ 16
OPPERVLAKKIGE INFECTIES................................................................................................... 18
ANDERE INFECTIES.............................................................................................................. 20
H4: UROLITHIASIS EN PROBLEMEN VAN HOGERE URINEWEGEN.......................21
H5: KINDERUROLOGIE...................................................................................25
CONGENITALE URETERWIJKINGEN............................................................................................ 25
CONGENITALE NIERAFWIJKINGEN............................................................................................ 25
ANDERE AFWIJKINGEN.......................................................................................................... 25
H6: UROLOGISCH TRAUMA............................................................................27
GRADIËRING NIERTRAUMA.................................................................................................... 29
, TERMINOLOGIE................................................................................................................... 29
H7: SEKSUELE DYSFUNCTIE BIJ DE MAN.........................................................30
ERECTIESTOORNISSEN.......................................................................................................... 30
EJACULATIESTOORNISSEN...................................................................................................... 31
H1:INTRODUCTIE IN DE UROLOGIE
INTRODUCTIE UROLOGIE
1. WAT IS UROLOGIE?
Urologie is de medische en chirurgische specialisatie die zich bezighoudt met
aandoeningen van:
Nieren, urinewegen (ureters, blaas, urethra)
Mannelijke geslachtsorganen (prostaat, penis, testes)
Zowel mannen als vrouwen worden behandeld.
Type activiteit Beschrijving
Snijdend Nier-, blaas-, prostaatchirurgie, correctie van obstructies,
(chirurgisch) oncologische ingrepen.
Medisch Behandeling van functionele of metabole aandoeningen (BPH,
infecties, overactieve blaas, urolithiasis).
Endoscopisch Diagnostische en therapeutische ingrepen via urethra: cystoscopie,
steenextractie, laserbehandeling, stentplaatsing.
2. OVERLAP MET ANDERE DISCIPLINES
Vakgebied Overlapping
Gynaecologie Incontinentie, prolaps, fistels.
Endocrinologie Seksuele dysfunctie, andrologie.
Oncologie Behandeling prostaat-, nier- en blaaskanker.
Pediatrie / Congenitale afwijkingen (hypospadias, reflux, enuresis
kinderheelkunde nocturna).
Nefrologie Nierfunctie, metabole steenziekte, nierinsufficiëntie.
Radiologie Functionele beeldvorming met contrastonderzoeken.
3. RX-CONTRASTONDERZOEKEN IN DE UROLOGIE
Antegrade of retrograde opnames (niet-intraveneus).
Kunnen ook bij patiënten met contrastallergie.
Typische onderzoeken:
o Retrograde urethrografie (contrast via urethra bij strictuur)
o Permictionele cystografie (contrast tijdens plassen)
o Nefrostomogram (na percutane drainage)
Klinische vraagstelling essentieel: reflux, obstructie, ruptuur, afloopprobleem.
4. UROLOGISCHE INTERVENTIES
Type drainage Indicaties / Belangrijkste punten
Lage urinewegen – - Intermitterend (éénmalig) of verblijfssonde
blaassonde (langdurig).
- Transurethraal: vaak te snel gekozen; altijd
indicatie afwegen.
, - Suprapubisch: bij langdurig gebruik (>6 weken).
Complicatie: CAUTI (Catheter-Associated Urinary
Tract Infection).
→ Kolonisatie binnen 24–48u (geen infectie)
→ Infectie = bacteriën doorbreken blaasslijmvlies.
Hoge urinewegen – DJ-stent - Indicaties: infectie (pyonefrose) of obstructie
of nefrostomie (postrenaal nierfalen).
- DJ-stent = via blaas (intern).
- Nefrostomie = via huid (extern, met opvangzak).
- Kan levensreddend zijn (bv. bij urosepsis).
5. EVIDENCE-BASED MEDICINE (EBM) IN DE UROLOGIE
Principe Betekenis
Wetenschap Objectieve data, statistisch bewijs (RCT, meta-analyse).
Kliniek Toepassing op individuele patiënt met ervaring en redenering.
Reductionisti Beslissen op basis van theoretische logica (bv. “alfa-blokker ontspant
sch ureter → steen passeert makkelijker”).
Empirisch Beslissen op basis van bewezen effect (RCT: geen verschil in
steenpassage na 12 weken → niet zinvol).
, H2: LUTS
Lees hoofdstuk na in boek!
LUTS = Lower Urinary Tract Symptoms
BASISBEGRIPPEN
Term Beschrijving
Lage urinewegen Blaas + urethra (vrouwen) / blaas + urethra + prostaat
(LUT) (mannen).
Hoge urinewegen Nieren, nierbekken, ureters.
(UUT)
LUTS Verzamelnaam voor subjectieve plasklachten zonder diagnose.
(Lower Urinary Indeling: vullings-, ledigings- en post-mictiesymptomen.
Tract Symptoms)
BENADERING VAN LUTS
Type Kenmerken
benadering
Symptoomger - Klinisch redeneren op basis van anamnese en KO.
icht - Behandeling + herevaluatie.
(eerste lijn) - Geen technische onderzoeken tenzij alarmsymptomen.
Diagnosegeric - Specialistisch
ht - Aanvullende onderzoeken: uroflowmetrie, cystoscopie, CT,
(tweede lijn) urodynamica.
- Cave: enkel bij alarmsymptomen (pijn, hematurie, koorts,
nierinsufficiëntie).
ANAMNESE BIJ LUTS
Categorie Symptomen / voorbeelden
Vullingssymptome = moeite met ophouden
n - Toegenomen frequentie
(storage / irritatief) - Nycturie
- Aandrang (urgency)
- Urge-incontinentie
Ledigingssymptom = moeite met plassen (meer bij mannen)
en - Hesitatie (startproblemen)
(voiding / - Zwakke straal
obstructief) - Intermittentie
- Persen
- Einddruppelen
Post- = klachten net na plassen
mictiesymptomen - Gevoel van onvolledige lediging
- Nadruppelen
Alarmsymptomen (altijd verder onderzoeken!)
Pijn
Hematurie
Koorts of algemene infectietekens
→ Kunnen wijzen op steen, tumor, infectie of neurologisch lijden.
UROLOGIE
FRANK VANDERAA, WOUTER EVERAERTS
Inhoudsopgave
H1:INTRODUCTIE IN DE UROLOGIE...................................................................2
INTRODUCTIE UROLOGIE......................................................................................................... 2
1. Wat is urologie?........................................................................................................ 2
2. Overlap met andere disciplines................................................................................2
3. RX-contrastonderzoeken in de urologie....................................................................2
4. Urologische interventies........................................................................................... 2
5. Evidence-Based Medicine (EBM) in de urologie........................................................3
H2: LUTS........................................................................................................ 4
basisbegrippen............................................................................................................. 4
benadering van luts..................................................................................................... 4
anamnese bij luts......................................................................................................... 4
types incontinentie....................................................................................................... 5
KLINISCH ONDERZOEK LUTS.................................................................................................... 6
functionele blaasstoornissen........................................................................................7
mannelijke LUTS en prostaatgerelateerde aandoeningen..........................................10
PRACTICUM....................................................................................................................... 14
1. Basissituatie van de casus marie...........................................................................14
2. Diagnostische evolutie volgens klinische variaties.................................................14
Medicamenteuze aandachtspunten bij Marie.............................................................14
Samenvattend klinisch beslissingsschema.................................................................15
Samenvatting van de therapeutische keuzes volgens type........................................15
H3: UROLOGISCHE INFECTIES........................................................................16
PARENCHYM INFECTIES........................................................................................................ 16
OPPERVLAKKIGE INFECTIES................................................................................................... 18
ANDERE INFECTIES.............................................................................................................. 20
H4: UROLITHIASIS EN PROBLEMEN VAN HOGERE URINEWEGEN.......................21
H5: KINDERUROLOGIE...................................................................................25
CONGENITALE URETERWIJKINGEN............................................................................................ 25
CONGENITALE NIERAFWIJKINGEN............................................................................................ 25
ANDERE AFWIJKINGEN.......................................................................................................... 25
H6: UROLOGISCH TRAUMA............................................................................27
GRADIËRING NIERTRAUMA.................................................................................................... 29
, TERMINOLOGIE................................................................................................................... 29
H7: SEKSUELE DYSFUNCTIE BIJ DE MAN.........................................................30
ERECTIESTOORNISSEN.......................................................................................................... 30
EJACULATIESTOORNISSEN...................................................................................................... 31
H1:INTRODUCTIE IN DE UROLOGIE
INTRODUCTIE UROLOGIE
1. WAT IS UROLOGIE?
Urologie is de medische en chirurgische specialisatie die zich bezighoudt met
aandoeningen van:
Nieren, urinewegen (ureters, blaas, urethra)
Mannelijke geslachtsorganen (prostaat, penis, testes)
Zowel mannen als vrouwen worden behandeld.
Type activiteit Beschrijving
Snijdend Nier-, blaas-, prostaatchirurgie, correctie van obstructies,
(chirurgisch) oncologische ingrepen.
Medisch Behandeling van functionele of metabole aandoeningen (BPH,
infecties, overactieve blaas, urolithiasis).
Endoscopisch Diagnostische en therapeutische ingrepen via urethra: cystoscopie,
steenextractie, laserbehandeling, stentplaatsing.
2. OVERLAP MET ANDERE DISCIPLINES
Vakgebied Overlapping
Gynaecologie Incontinentie, prolaps, fistels.
Endocrinologie Seksuele dysfunctie, andrologie.
Oncologie Behandeling prostaat-, nier- en blaaskanker.
Pediatrie / Congenitale afwijkingen (hypospadias, reflux, enuresis
kinderheelkunde nocturna).
Nefrologie Nierfunctie, metabole steenziekte, nierinsufficiëntie.
Radiologie Functionele beeldvorming met contrastonderzoeken.
3. RX-CONTRASTONDERZOEKEN IN DE UROLOGIE
Antegrade of retrograde opnames (niet-intraveneus).
Kunnen ook bij patiënten met contrastallergie.
Typische onderzoeken:
o Retrograde urethrografie (contrast via urethra bij strictuur)
o Permictionele cystografie (contrast tijdens plassen)
o Nefrostomogram (na percutane drainage)
Klinische vraagstelling essentieel: reflux, obstructie, ruptuur, afloopprobleem.
4. UROLOGISCHE INTERVENTIES
Type drainage Indicaties / Belangrijkste punten
Lage urinewegen – - Intermitterend (éénmalig) of verblijfssonde
blaassonde (langdurig).
- Transurethraal: vaak te snel gekozen; altijd
indicatie afwegen.
, - Suprapubisch: bij langdurig gebruik (>6 weken).
Complicatie: CAUTI (Catheter-Associated Urinary
Tract Infection).
→ Kolonisatie binnen 24–48u (geen infectie)
→ Infectie = bacteriën doorbreken blaasslijmvlies.
Hoge urinewegen – DJ-stent - Indicaties: infectie (pyonefrose) of obstructie
of nefrostomie (postrenaal nierfalen).
- DJ-stent = via blaas (intern).
- Nefrostomie = via huid (extern, met opvangzak).
- Kan levensreddend zijn (bv. bij urosepsis).
5. EVIDENCE-BASED MEDICINE (EBM) IN DE UROLOGIE
Principe Betekenis
Wetenschap Objectieve data, statistisch bewijs (RCT, meta-analyse).
Kliniek Toepassing op individuele patiënt met ervaring en redenering.
Reductionisti Beslissen op basis van theoretische logica (bv. “alfa-blokker ontspant
sch ureter → steen passeert makkelijker”).
Empirisch Beslissen op basis van bewezen effect (RCT: geen verschil in
steenpassage na 12 weken → niet zinvol).
, H2: LUTS
Lees hoofdstuk na in boek!
LUTS = Lower Urinary Tract Symptoms
BASISBEGRIPPEN
Term Beschrijving
Lage urinewegen Blaas + urethra (vrouwen) / blaas + urethra + prostaat
(LUT) (mannen).
Hoge urinewegen Nieren, nierbekken, ureters.
(UUT)
LUTS Verzamelnaam voor subjectieve plasklachten zonder diagnose.
(Lower Urinary Indeling: vullings-, ledigings- en post-mictiesymptomen.
Tract Symptoms)
BENADERING VAN LUTS
Type Kenmerken
benadering
Symptoomger - Klinisch redeneren op basis van anamnese en KO.
icht - Behandeling + herevaluatie.
(eerste lijn) - Geen technische onderzoeken tenzij alarmsymptomen.
Diagnosegeric - Specialistisch
ht - Aanvullende onderzoeken: uroflowmetrie, cystoscopie, CT,
(tweede lijn) urodynamica.
- Cave: enkel bij alarmsymptomen (pijn, hematurie, koorts,
nierinsufficiëntie).
ANAMNESE BIJ LUTS
Categorie Symptomen / voorbeelden
Vullingssymptome = moeite met ophouden
n - Toegenomen frequentie
(storage / irritatief) - Nycturie
- Aandrang (urgency)
- Urge-incontinentie
Ledigingssymptom = moeite met plassen (meer bij mannen)
en - Hesitatie (startproblemen)
(voiding / - Zwakke straal
obstructief) - Intermittentie
- Persen
- Einddruppelen
Post- = klachten net na plassen
mictiesymptomen - Gevoel van onvolledige lediging
- Nadruppelen
Alarmsymptomen (altijd verder onderzoeken!)
Pijn
Hematurie
Koorts of algemene infectietekens
→ Kunnen wijzen op steen, tumor, infectie of neurologisch lijden.
