NIER- EN URINEWEGEN:
KLINISCHE COLLEGES
Inhoudsopgave
ANDROLOGIE.................................................................................................. 3
I. INLEIDING: WAT IS ANDROLOGIE?.........................................................................................3
II. ERECTIELE DYSFUNCTIE (ED)..............................................................................................3
III. PENIELE AANDOENINGEN................................................................................................... 6
IV. SCROTALE AANDOENINGEN................................................................................................7
V. BELANGRIJKSTE KLINISCHE INZICHTEN...................................................................................9
SEMEIOLOGIE UREMISCHE PATIËNT...............................................................10
CASUS 1 – JONGE VROUW (20 J) MET GEZWOLLEN ENKELS.........................................................10
CASUS 2 – MAN, 53 J, HOOFDPIJN......................................................................................... 11
CASUS 3 – MAN, 69 J, UREMISCHE PATIËNT.............................................................................13
VESICOURETERALE REFLUX...........................................................................16
INLEIDING......................................................................................................................... 16
CASUS 1.......................................................................................................................... 16
CASUS 2.......................................................................................................................... 17
CASUS 3.......................................................................................................................... 17
THERAPEUTISCHE AANPAK BIJ VUR........................................................................................18
CASUS 4.......................................................................................................................... 18
SAMENVATTEND BELEID: AANPAK UWI BIJ KINDEREN.................................................................19
PATHOFYSIOLOGIE: WAAROM REFLUX BEHANDELEN....................................................................19
SAMENVATTING KERNPUNTEN................................................................................................ 19
TAKE-HOME TABEL: BELEID PER SITUATIE.................................................................................19
DINSDAGVOORMIDDAG: FRANK VAN DER AA..................................................20
CASUS 1 – UROSEPSIS DOOR URINAIRE OBSTRUCTIE................................................................20
Klinische presentatie..................................................................................................20
Klinisch onderzoek..................................................................................................... 20
Essentiële samenvatting (telegramstijl).....................................................................20
Alarmtekens in urologie............................................................................................. 20
Probleemlijst.............................................................................................................. 21
Differentiaaldiagnose.................................................................................................21
Technische onderzoeken............................................................................................ 21
Diagnose.................................................................................................................... 21
Behandeling (URGENT!)............................................................................................. 22
Opvolging en complicaties......................................................................................... 22
Definitieve aanpak..................................................................................................... 22
CASUS 2 – ACUTE SCROTALE PIJN........................................................................................22
Klinische presentatie..................................................................................................22
Diagnostiek................................................................................................................ 23
Diagnose.................................................................................................................... 23
, Behandeling............................................................................................................... 23
Vergelijking acute scrotum.........................................................................................24
CASUS 3 – UROLOGISCH TRAUMA BIJ POLYTRAUMA..................................................................24
Klinische presentatie..................................................................................................24
Diagnostiek................................................................................................................ 24
Behandeling............................................................................................................... 24
ALGEMENE PRINCIPES – URINAIRE OBSTRUCTIE............................................................25
TAKE-HOME MESSAGES (EXAMEN!)...............................................................................25
DINSDAGVOORMIDDAG: DIRK KUYPERS.........................................................26
CASUS 1 – TROMBOCYTOPENISCHE MICROANGIOPATHIE (TTP)...................................................26
Klinische presentatie..................................................................................................26
Eerste labo’s.............................................................................................................. 26
Klinische evolutie....................................................................................................... 26
Verdere onderzoeken.................................................................................................27
Samenvatting (probleempresentatie).........................................................................27
Diagnose.................................................................................................................... 27
Behandeling............................................................................................................... 27
CASUS 2 – ANCA-GEASSOCIEERD PNEUMO-RENAAL SYNDROOM.................................................28
Klinische presentatie..................................................................................................28
Klinisch onderzoek..................................................................................................... 28
technisch onderzoek.................................................................................................. 28
Differentiaaldiagnose.................................................................................................29
Aanvullende onderzoeken.......................................................................................... 29
Biopsie (conceptueel).................................................................................................29
Diagnose.................................................................................................................... 29
Behandeling............................................................................................................... 29
CASUS 3 – ACUTE TUBULO-INTERSTITIËLE NEFRITIS (HANTAVIRUS).............................................30
Klinische presentatie..................................................................................................30
Klinisch onderzoek..................................................................................................... 30
technische Onderzoeken............................................................................................ 30
Pathofysiologie........................................................................................................... 31
Diagnose.................................................................................................................... 31
Behandeling............................................................................................................... 31
Prognose.................................................................................................................... 31
TAKE-HOME MESSAGES................................................................................................. 31
,ANDROLOGIE
Maarten Albersen
I. INLEIDING: WAT IS ANDROLOGIE?
Andrologie = de tak van de urologie die zich bezighoudt met:
Mannelijke seksuele disfunctie (erectiestoornis, ejaculatiestoornis,
libidoverlies)
Peniele aandoeningen (Peyronie, fractuur, congenitale afwijkingen)
Scrotale aandoeningen (hydrocoele, varicocoele, torsie, infectie)
Infertiliteit
II. ERECTIELE DYSFUNCTIE (ED)
Casus 1: Man, 74 j – “Kan erectie niet aanhouden”
Erectiele dysfunctie = persistente onmogelijkheid om een erectie te krijgen of te
behouden die voldoende is voor seksuele activiteit.
≠ “impotentie” (verouderd, stigmatiserend).
2. Epidemiologie
Leefti Prevalentie
jd
<40 j 10% (meestal
psychogeen)
40 j 39%
50 j 48%
70 j 67%
Erectiestoornissen zijn sterk leeftijdsafhankelijk en correleren met cardiovasculaire
risicofactoren.
3. Etiologie
Categorie Belangrijkste oorzaken / mechanismen
Psychogeen Prestatiedruk, stress, depressie, nieuwe relatie, angst, negatieve
ervaringen. Vaak plots, wisselend patroon, normale
ochtenderectie en masturbatie mogelijk.
Vasculair Atherosclerose, hypertensie, diabetes, roken,
(organisch) hypercholesterolemie.
Peniele arteriën zijn klein → eerste uiting van cardiovasculaire
ziekte
(“de penis is de antenne van het hart”)
Neurogeen Parkinson, MS, ruggenmergletsel, postchirurgisch (radicale
prostatectomie).
Endocrien Hypogonadisme (laag testosteron), hyperprolactinemie,
hypo-/hyperthyroïdie.
Diabetes Micro-angiopathie + polyneuropathie → ED bij 75% van patiënten.
mellitus Ontwikkelt zich 10–15 jaar vroeger dan bij niet-diabetici
Iatrogeen / - Beta-blokkers, thiaziden, antidepressiva (TCA, SSRI),
medicamenteus antipsychotica, 5α-reductaseremmers (finasteride)
- Propecia (finasteride 1 mg voor alopecie): libidoverlaging en ED
, die maanden kan aanhouden.
Anatomisch / Phimosis, fibrose (post-priapisme), penisfractuur, ziekte van
structureel Peyronie.
4. Klinische differentiatie: psychogeen vs organisch
Kenmerk Psychoge Somatisch/
en organisch
Ontstaan Plots Gradueel
Situationeel Ja Nee
Ochtendere Normaal Afwezig
ctie
Masturbatie Goed Slecht
Verloop Fluctueren Progressief
d
5. Diagnostiek
Stap Doel / inhoud
Anamnese Seksuele voorgeschiedenis, partnerrelatie, medicatie,
comorbiditeiten, risicofactoren.
Klinisch Secundaire geslachtskenmerken, testisgrootte, prostaat (PPA),
onderzoek pulsaties, bloeddruk.
Psychosociaal Stress, relatieproblemen, depressieve klachten.
Score IIEF-EF (International Index of Erectile Function – Erectile
Function domain):
6–30 punten.
Verbetering ≥4 punten = klinisch relevant (MCID).
Labo Glucose, lipiden, testosteron, prolactine, TSH.
Beeldvorming Enkel bij vermoeden vasculaire of anatomische oorzaak (Doppler
penis, MRI).
KLINISCHE COLLEGES
Inhoudsopgave
ANDROLOGIE.................................................................................................. 3
I. INLEIDING: WAT IS ANDROLOGIE?.........................................................................................3
II. ERECTIELE DYSFUNCTIE (ED)..............................................................................................3
III. PENIELE AANDOENINGEN................................................................................................... 6
IV. SCROTALE AANDOENINGEN................................................................................................7
V. BELANGRIJKSTE KLINISCHE INZICHTEN...................................................................................9
SEMEIOLOGIE UREMISCHE PATIËNT...............................................................10
CASUS 1 – JONGE VROUW (20 J) MET GEZWOLLEN ENKELS.........................................................10
CASUS 2 – MAN, 53 J, HOOFDPIJN......................................................................................... 11
CASUS 3 – MAN, 69 J, UREMISCHE PATIËNT.............................................................................13
VESICOURETERALE REFLUX...........................................................................16
INLEIDING......................................................................................................................... 16
CASUS 1.......................................................................................................................... 16
CASUS 2.......................................................................................................................... 17
CASUS 3.......................................................................................................................... 17
THERAPEUTISCHE AANPAK BIJ VUR........................................................................................18
CASUS 4.......................................................................................................................... 18
SAMENVATTEND BELEID: AANPAK UWI BIJ KINDEREN.................................................................19
PATHOFYSIOLOGIE: WAAROM REFLUX BEHANDELEN....................................................................19
SAMENVATTING KERNPUNTEN................................................................................................ 19
TAKE-HOME TABEL: BELEID PER SITUATIE.................................................................................19
DINSDAGVOORMIDDAG: FRANK VAN DER AA..................................................20
CASUS 1 – UROSEPSIS DOOR URINAIRE OBSTRUCTIE................................................................20
Klinische presentatie..................................................................................................20
Klinisch onderzoek..................................................................................................... 20
Essentiële samenvatting (telegramstijl).....................................................................20
Alarmtekens in urologie............................................................................................. 20
Probleemlijst.............................................................................................................. 21
Differentiaaldiagnose.................................................................................................21
Technische onderzoeken............................................................................................ 21
Diagnose.................................................................................................................... 21
Behandeling (URGENT!)............................................................................................. 22
Opvolging en complicaties......................................................................................... 22
Definitieve aanpak..................................................................................................... 22
CASUS 2 – ACUTE SCROTALE PIJN........................................................................................22
Klinische presentatie..................................................................................................22
Diagnostiek................................................................................................................ 23
Diagnose.................................................................................................................... 23
, Behandeling............................................................................................................... 23
Vergelijking acute scrotum.........................................................................................24
CASUS 3 – UROLOGISCH TRAUMA BIJ POLYTRAUMA..................................................................24
Klinische presentatie..................................................................................................24
Diagnostiek................................................................................................................ 24
Behandeling............................................................................................................... 24
ALGEMENE PRINCIPES – URINAIRE OBSTRUCTIE............................................................25
TAKE-HOME MESSAGES (EXAMEN!)...............................................................................25
DINSDAGVOORMIDDAG: DIRK KUYPERS.........................................................26
CASUS 1 – TROMBOCYTOPENISCHE MICROANGIOPATHIE (TTP)...................................................26
Klinische presentatie..................................................................................................26
Eerste labo’s.............................................................................................................. 26
Klinische evolutie....................................................................................................... 26
Verdere onderzoeken.................................................................................................27
Samenvatting (probleempresentatie).........................................................................27
Diagnose.................................................................................................................... 27
Behandeling............................................................................................................... 27
CASUS 2 – ANCA-GEASSOCIEERD PNEUMO-RENAAL SYNDROOM.................................................28
Klinische presentatie..................................................................................................28
Klinisch onderzoek..................................................................................................... 28
technisch onderzoek.................................................................................................. 28
Differentiaaldiagnose.................................................................................................29
Aanvullende onderzoeken.......................................................................................... 29
Biopsie (conceptueel).................................................................................................29
Diagnose.................................................................................................................... 29
Behandeling............................................................................................................... 29
CASUS 3 – ACUTE TUBULO-INTERSTITIËLE NEFRITIS (HANTAVIRUS).............................................30
Klinische presentatie..................................................................................................30
Klinisch onderzoek..................................................................................................... 30
technische Onderzoeken............................................................................................ 30
Pathofysiologie........................................................................................................... 31
Diagnose.................................................................................................................... 31
Behandeling............................................................................................................... 31
Prognose.................................................................................................................... 31
TAKE-HOME MESSAGES................................................................................................. 31
,ANDROLOGIE
Maarten Albersen
I. INLEIDING: WAT IS ANDROLOGIE?
Andrologie = de tak van de urologie die zich bezighoudt met:
Mannelijke seksuele disfunctie (erectiestoornis, ejaculatiestoornis,
libidoverlies)
Peniele aandoeningen (Peyronie, fractuur, congenitale afwijkingen)
Scrotale aandoeningen (hydrocoele, varicocoele, torsie, infectie)
Infertiliteit
II. ERECTIELE DYSFUNCTIE (ED)
Casus 1: Man, 74 j – “Kan erectie niet aanhouden”
Erectiele dysfunctie = persistente onmogelijkheid om een erectie te krijgen of te
behouden die voldoende is voor seksuele activiteit.
≠ “impotentie” (verouderd, stigmatiserend).
2. Epidemiologie
Leefti Prevalentie
jd
<40 j 10% (meestal
psychogeen)
40 j 39%
50 j 48%
70 j 67%
Erectiestoornissen zijn sterk leeftijdsafhankelijk en correleren met cardiovasculaire
risicofactoren.
3. Etiologie
Categorie Belangrijkste oorzaken / mechanismen
Psychogeen Prestatiedruk, stress, depressie, nieuwe relatie, angst, negatieve
ervaringen. Vaak plots, wisselend patroon, normale
ochtenderectie en masturbatie mogelijk.
Vasculair Atherosclerose, hypertensie, diabetes, roken,
(organisch) hypercholesterolemie.
Peniele arteriën zijn klein → eerste uiting van cardiovasculaire
ziekte
(“de penis is de antenne van het hart”)
Neurogeen Parkinson, MS, ruggenmergletsel, postchirurgisch (radicale
prostatectomie).
Endocrien Hypogonadisme (laag testosteron), hyperprolactinemie,
hypo-/hyperthyroïdie.
Diabetes Micro-angiopathie + polyneuropathie → ED bij 75% van patiënten.
mellitus Ontwikkelt zich 10–15 jaar vroeger dan bij niet-diabetici
Iatrogeen / - Beta-blokkers, thiaziden, antidepressiva (TCA, SSRI),
medicamenteus antipsychotica, 5α-reductaseremmers (finasteride)
- Propecia (finasteride 1 mg voor alopecie): libidoverlaging en ED
, die maanden kan aanhouden.
Anatomisch / Phimosis, fibrose (post-priapisme), penisfractuur, ziekte van
structureel Peyronie.
4. Klinische differentiatie: psychogeen vs organisch
Kenmerk Psychoge Somatisch/
en organisch
Ontstaan Plots Gradueel
Situationeel Ja Nee
Ochtendere Normaal Afwezig
ctie
Masturbatie Goed Slecht
Verloop Fluctueren Progressief
d
5. Diagnostiek
Stap Doel / inhoud
Anamnese Seksuele voorgeschiedenis, partnerrelatie, medicatie,
comorbiditeiten, risicofactoren.
Klinisch Secundaire geslachtskenmerken, testisgrootte, prostaat (PPA),
onderzoek pulsaties, bloeddruk.
Psychosociaal Stress, relatieproblemen, depressieve klachten.
Score IIEF-EF (International Index of Erectile Function – Erectile
Function domain):
6–30 punten.
Verbetering ≥4 punten = klinisch relevant (MCID).
Labo Glucose, lipiden, testosteron, prolactine, TSH.
Beeldvorming Enkel bij vermoeden vasculaire of anatomische oorzaak (Doppler
penis, MRI).
