Samenvatting Farmacologie Deel 2 - 2025

FARMACOLOGIE DEEL 2
TRANSMISSIE IN HET PERIFEER EN AUTONOOM ZENUWSTELSEL




MINNE CASTEELS




Begrippen

 EPAR = European Public Assessment Report
o innoviatieve geneesmiddelen opzoeken die Europees zijn goedgekeurd:
alles wat men hierover heeft onderzocht en gevonden
 SmPC = Summary of Product Charasterics: klassieke bijsluiter
 SKP = Samenvatting van de Kenmerken van het Product: Nederlandse bijsluiter
 Ema: vaccins goedkeuren
 FAGG = Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsmiddelen:
minister Vandenbroecke
 Off label = voorschrijven of gebruik van geneesmiddel die afwijkt van de officieel
goedgekeurde bijsluiter (vb: andere toediening dan bijsluiter, op kinderen ipv
volwassenen)
o Kan nog steeds wetenschappelijk evident zijn
o In België: NIET terugbetaald
 OTC = over the counter
o Alles wat men bij de apotheek kan afhalen zonder voorschrift
o In België: NIET terugbetaald
 MA (marketing authorization) = VHB
o Toelating om geneesmiddel te verkopen
 Unmet medical need
o Hoger nood voor behandeling waarvoor geen oplossing is bij bepaalde
(zeldzame) ziekten

,Inhoudsopgave
H0: TRANSMISSIE IN HET PERIFEER ZS............................................................3
H1: CHOLINERGE TRANSMISSIE.......................................................................6
ANATOMIE.......................................................................................................................... 6
SYNTHESE, VRIJZETTING, AFBRAAK............................................................................................6
RECEPTOREN....................................................................................................................... 7
Nicotinereceptoren....................................................................................................... 7
muscarinereceptoren................................................................................................... 7
ACTIVATIE........................................................................................................................... 7
farmacologische effecten............................................................................................. 7
stoffen en klinische indicaties......................................................................................8
INHIBITIE........................................................................................................................... 10
Muscarinereceptorblokkers........................................................................................10
Nicotinereceptorblokkers in de ganglia......................................................................12
Nicotinereceptorblokkers/curarisantia........................................................................12
TOEPASSINGEN................................................................................................................... 13
cocaïne, alcohol, cannabis, ecstacy............................................................................13
Glaucoom................................................................................................................... 18
Behandeling luizen, schurft, teken.............................................................................19
H2: ADRENERGE TRANSMISSIE......................................................................21
ANATOMIE........................................................................................................................ 21
SYNTHESE, VRIJZETTING, HEROPNAME.....................................................................................22
AFBRAAK/VERWIJDERING NORADRENALINE................................................................................24
RECEPTOREN..................................................................................................................... 25
DIRECT WERKENDE SYMPATHOMIMETICA..................................................................................26
INDIRECT WERKENDE SYMPATHOMIMETICA................................................................................30
INHIBITIE.......................................................................................................................... 31
TOEPASSINGEN.................................................................................................................. 34
H3: DOPAMINERGE TRANSMISSIE..................................................................36
ANATOMIE........................................................................................................................ 36
SYNTHESE, VRIJZETTING, HEROPNAME, AFBRAAK.......................................................................36
RECEPTOREN..................................................................................................................... 36
ACTIVATIE......................................................................................................................... 36
INHIBITIE: DOPAMINE-ANTAGONISTEN “BUITEN CZS)..................................................................37
H4: SEROTONERGE TRANSMISSIE..................................................................37
ANATOMIE........................................................................................................................ 37
SYNTHESE, VRIJZETTING, HEROPNAME, AFBRAAK.......................................................................37
ACTIVATIE......................................................................................................................... 38
INHIBITIE.......................................................................................................................... 39

,H0: TRANSMISSIE IN HET PERIFEER ZS

 Perifeer ZS
o Afferent = sensorische prikkels naar centraal ZS (nu niet besproken)
o Efferent
 Autonoom ZS
 Parasympathisch ZS (ganglia dichtbij effectororgaan)
o Preganglionaire vezels
 Korte neuronen
 cellichamen in…
 Mesencephalon
 MO
 Sacrale RM
o Postganglionaire vezels
 Lange neuronen
 bezenuwing van…
 Glad spierweefsel
 Hart
 Exocriene klieren
o ! uitsluitend parasympathisch
 M constrictor pupillae
 M ciliaris
 GI klieren
 Traanklieren
 Bronchiale gladde spieren (luchtwegen)
 MAAR: bezitten wel ß2-receptoren
(OZS)
 Orthosympathisch ZS (ganglia paravertebraal)
o Preganglionaire vezels
 Korte neuronen
 cellichamen in…
 Thoracale RM
o Postganglionaire vezels
 Lange neuronen
 bezenuwing van…
 Glad spierweefsel
 Hart
 Exocriene klieren
 Bijniermerg
o Chromaffiene cellen
o = embryologisch homoloog met
postganglionaire OS neuronen
o Geven rechtstreeks
catecholamines vrij in
systeemcirculatie (geen NE)
 Eilandjes van Langerhans
 Lever
 Nier
 Vetwefsel
 Skeletspier

, o ! uitsluitend orthosympatisch:
 Zweetklieren
 Pilomotorspieren
 Bloedvaten
 Nier
 M dilatator pupillae
 Skeletspier
 Enterisch ZS
o Parasympathische ganglia
o Intrinsieke neuronen in de intramurale plexus van
de darmwand
o Geïnnerveerd door postganglionaire vezels van OZS
en preganglionaire vezels van PZS
 Motorisch ZS = motorische prikkels van ventrale RM naar
skeletspier (via NMJ)
 Alfa-motorneuronen
 Gamma-motorneuronen
 Autonoom ganglion
o = ganglion gevormd door de synaps tussen preganglionairer en
postganglionaire vezels
o Bij OZS en PZS: Ach
 Neuro-effectorjunctie (NE)
o = het contactgebied tussen de postanglionaire vezels en het bezenuwde
weefsel
o Bij OZS: noradrenaline
o Bij PZS: Ach
 Neurotransmitters (NT)
o Acetylcholine  cholinerge transmissie
o Noradrenaline  adrenerge transmissie
o NANC (= niet-adrenerge-niet-cholinerge neurotransmitters)
 Dopamine
 Serotonine
 Purine
 Neuropeptiden
 ATP
 NO
 Co-transmissie
o = neuronen zetten meer dan één NT of modulator vrij
o Gevolg: één bestanddeel wordt sneller verwijderd of geïnactiveerd
 Denervatiesupersensitiviteit
o = overgevoeligheid door zenuwsectie of bij farmacologische blokkade
waarbij opheffen van de blokkade leidt tot rebound-effecten
o Mechanismen
 Proliferatie receptoren
 Verlies mechanismen voor NT-verwijdering
 Verhoogde post-synaptische gevoeligheid
 Presynaptische modulatie
o Presynaptische receptoren  NT-vrijzetting door modulatie van Ca2+
instroom