Inleiding tot de criminologie
Inleiding: definities en criminologie als wetenschap
1. Wat doet een criminoloog?
Criminologen onderzoeken criminaliteit, daders, slachtoffers en en de reactie van de samenleving,
oorzaken en gevolgen voo individu en de maatschappij.
Criminologen beantwoorden vragen zoals:
• Waarom plegen mensen criminaliteit?
à criminologen onderzoeken welke factoren een rol spelen bij het plegen van criminaliteit=
Etiologie of oorzakenleer! : persoonlijke kenmerken, sociale invloeden & structurele
omstandigheden -> door die oorzaken te analyseren kunnen wetenschappers beter begrijpen
waarom bepaalde individuen, groepen vatbaarder zijn voor crimineel gedrag.
• Hoe kunnen we voorkomen dat criminaliteit wordt gepleegd?
à preventie is belangrijk: welke maatregelen zijn effectief om criminaliteit te verminderen?:
sociale progamma’s (onderwijs, werkgelegenheidsprojecten), situationele beleidsmaatregelen
bv. Cameratoezicht, wijagenten, strenger toezicht…. DOEL: ontwikkelen van evidence-based
interventies: maatregelen die gebasseerd zijn op wetenschappelijk onderzoek & aantoonbaar in
de praktijk
• Hoe ziet de carrière van iemand die criminaliteit pleegt eruit?
à niet iedereen die ene strafbaar feit pleegt, blijft dit zijn hele leven doen-> criminologen
analyseren criminele carrières, verloop van criminaliteit in de levensloop: van starten (onset)
over bestendigen (persistence) tot stoppen (desistance), sommigen plegen 1 keer een feit,
anderen niet -> bestuderen van carrières helpt bij het inschatten van risico’s en het bepalen van
juiste interventies
• Wat zijn de kenmerken van slachtoffers?
à niet alleen met daders, maar ook met slachtoffers (= victimologie), welke gevolgen
ondervinden zij? Waarom juist die persoon? Kunnen te maken hebben met lichamelijke en/of
psychische schade maar ook gevoelens zoals onveiligheid of wantrouwen tegenover de samenleving.
–>door deze ervaringen in kaart te brengen kunnen we beter afstemmen op de noden van het
slachtoffer
• Wat is de impact van een straf op recidive (het plegen van een nieuw feit, veroordeling,…)
à reacties op criminaliteit: een straf uitgesproken door de rechter, verschillende hoofdstraffen (bv.
Geldboete, gevangenisstraf, werkstraf, probatiestraf, elektronisch toezicht,…) + hoe werken straffen
eigenlijk? -> verschillende doelstellingen (vergelding (retributie), algemene preventie (afschrikking
burgers), bijzondere preventie (afschrikking dader, herstel en reasocialistatie)!!, criminologen
vergelijken verschillende straffen om te bepalen welke straf het beste past of meest effectief kan zijn
voor verschillende daders en delicten!!
, • Hoe denkt de maatschappij over straffen?
à hoe burgers kijken naar criminaliteit en straf, Media en Publieke opinie spelen een grote rol in
het beleid: politici reageren vaak op maatschappelijke veronwaardiging + kan ook een kloof
ontstaan tussen wat de mensen denken en wat met wetenschappelijk bewijs effecttief is
Relevant voor:
- begrijpen criminaliteit en de impact ervan op individuen en onze samenleving
- ontwikkelen van evidence-based aanpak om criminaliteit te verminderen
- kritische reflecties bieden op gekozen acties, bestaande maatregelen
- etc.
Criminologie is niet enkel theoretisch, maar levert ook concrete, praktische en beleidsmatige kennis
op.!!
Evidence based: beleid en maatregelen worden gebaseerd op wetenschappelijk bewijs. ->
vermijden dat er middelen gaan naar actief die weinig effect hebben (bv. Postercampagnes tegen
drugs), zo kiezen we voor een aanpak waarvan onderzoek aantoont dat ze wél werken.
We streven naar een evidence- based beleid!
“je hebt vandaag minder kans slachtoffer te worden van een crimineel feit dan 100 jaar geleden.”
è NIET AKKOORD
Criminaliteit -> lastig te kwantificeren, vanwege het dark number MAAR:
• Historische en statistische gegevens: West-Europa -> meeste vormen van criminaliteit op
lange termijn gedaald = “crime drop”
• Risico om slachtoffer te worden in België is kleiner dan een eeuw geleden
• 1870 -> 15 milj à 2010-> 10 milj.
• Klassieke vermogenscriminaliteit (autodiefstal, vandalisme) -> sterke toename tussen de
jaren 1960 en 1990 maar sinds de 21ste eeuw sterk afgenomen
• 2022 -> 860.000 misdrijven en in 2012 -> boven de 1 milj.
• Vooral eigendomsdelicten (diefstal, inbraak) -> gedaald
• Aantal woninginbraken per jaar is minder dan de helft van wat het rond de eeuwwissel was
• Geweldsdelicten zijn licht gedaald of stabiel gebleven met uitzondering bepaalde vormen als
delicten met wapens/messen
• Vermogenscriminaliteit vormt traditioneel het grootste aandeel in de statistieken ( bv.
Winkeldiefstal, fietsdiefstal, auto-inbraken,…enz.)
• Dan komen vernielingen en beschadegingen, dan geweldmisdrijven
• Zedenmisdrijven en moord/doodslag maken slechts een klein percentage uit alle registraties
maar hebben wel een grote impact
• Zedendelicten en intrafamiliaal geweld worden ondervertegenwoordigd in de aangiftecijfers
• Ook nieuwe dreigingen en types en vormen Bv. Cybercriminaliteit
• Criminaliteit is niet gelijk verspreid: Grootstedelijke gebieden (Brussel, Ant. Gent,) -> hogere
aangiftecijfers per inwoner (vooral voor eigendomls-en drugsdelicten) vergeleken met
plattelandsgebieden
• Sommige Grensstreken -> meer smokkelgerelateerde criminaliteit bv. Gemeenten en Steden
aan de Nederlandse grens die te kampen hebben met drugtransporten
, Criminaliteit = veranderlijk en contextueel fenoneem:
- Bv. COVID -19: plotse (tijdelijke) impact hebben
- Tijdens lockdowns -> steeg cybercriminaliteit
- + veranderingen registratie, prioriteiten in opsporing en vervolging beïnvloeden de cijfers
- Beleid maken = keuzes maken in prioriteitenomwille van een beperkte capaciteit en
middelen
2. De veiligheidsparadox
• De veiligheidsparadox: kans op moord en dood is kleiner dan 100 jaar geleden, het is de dag
van vandaag veiliger, maar mensen voelen zich onveiliger dan 100 jaar geleden mede door
media en politiek
• “crime drop” versus onveiligheidsgevoelens
• Daling sinds de jaren 1990 van eigendomsdelicten,-geweldsdelicten en levensdelicten =
veiliger = “crime drop”
• Nuance: nieuwe delicten, in vergeleken met 100 jaar geleden zijn er nieuwe vormen van
criminaliteit bv. Cybercriminaliteit
Gevolgen?
Er zijn strengere en hogere straffen dan vroeger
Hogere straffen werken niet perse meer afschrikkend, het helpt niet dat mensen die feit niet gaan
plegen MAAR het vergroot wel de kans dat je betrapt en gevolgd (gevat) wordt door de politie of de
justitie omdat je weet dat je gestraft gaat worden (hogere kans)
In de media: politici spelen vaak in op het publiek gevoel door zwaardere straffen voor te stellen,
burgers maken zich zorgen over mediaberichtgeving over schokkende misdrijven
Algemene preventie: die straf moet afschrikkend werken naar de hele bevolking toe -> mensen zien
die straf bij een bepaalde daad DUS werkt afschrikkend naar iedereen toe
De discrepantie tussen cijfers en gevoel kan deels verklaard worden door perceptie -> in moderne
samenlevingen wordt veligheid een steeds centraler thema; burgers verwachten max.
bescherming, terwijl ze tegelijk max. Vrijheid wensen
Factoren die bijdragen aan de veiligheidsparadox:
Ø Media bericht niet over alle zaken: zij maken een selectie, vaak met nadruk op dramatische
of emotionele aspecten in een selectieve en negatieve berichtgeving waardoor je een
vertekend beeld krijgt van de werkelijkheid + media legt causale banden die er niet zijn of
presenteren ze een reeks losstaande incidenten als “trend” => angstgevoelens, bewust
aanwakkeren, als spreekbuis voor wat leeft in de samenleving
Ø De toenemende emancipatie en mondigheid van de burger ->mondiger + minder geneigd
(wan)gedrag te accepteren + eist hogere eisen aan veiligheid en wetshandhaving
à veiligheidsparadox kan leiden tot een roep vanuit de burgers om strengere straffen en meer
overheidsingrijpen = “verharding”
“oog om oog, tand om tand”= principe wordt vaak aangehaald in het publieke debat als
rechtvaardiging te beperken: zorgt ervoor dat de straf niet harder is dan het aangerichte leed, diende
oorsprongkelijk om vergelding te beperken
Inleiding: definities en criminologie als wetenschap
1. Wat doet een criminoloog?
Criminologen onderzoeken criminaliteit, daders, slachtoffers en en de reactie van de samenleving,
oorzaken en gevolgen voo individu en de maatschappij.
Criminologen beantwoorden vragen zoals:
• Waarom plegen mensen criminaliteit?
à criminologen onderzoeken welke factoren een rol spelen bij het plegen van criminaliteit=
Etiologie of oorzakenleer! : persoonlijke kenmerken, sociale invloeden & structurele
omstandigheden -> door die oorzaken te analyseren kunnen wetenschappers beter begrijpen
waarom bepaalde individuen, groepen vatbaarder zijn voor crimineel gedrag.
• Hoe kunnen we voorkomen dat criminaliteit wordt gepleegd?
à preventie is belangrijk: welke maatregelen zijn effectief om criminaliteit te verminderen?:
sociale progamma’s (onderwijs, werkgelegenheidsprojecten), situationele beleidsmaatregelen
bv. Cameratoezicht, wijagenten, strenger toezicht…. DOEL: ontwikkelen van evidence-based
interventies: maatregelen die gebasseerd zijn op wetenschappelijk onderzoek & aantoonbaar in
de praktijk
• Hoe ziet de carrière van iemand die criminaliteit pleegt eruit?
à niet iedereen die ene strafbaar feit pleegt, blijft dit zijn hele leven doen-> criminologen
analyseren criminele carrières, verloop van criminaliteit in de levensloop: van starten (onset)
over bestendigen (persistence) tot stoppen (desistance), sommigen plegen 1 keer een feit,
anderen niet -> bestuderen van carrières helpt bij het inschatten van risico’s en het bepalen van
juiste interventies
• Wat zijn de kenmerken van slachtoffers?
à niet alleen met daders, maar ook met slachtoffers (= victimologie), welke gevolgen
ondervinden zij? Waarom juist die persoon? Kunnen te maken hebben met lichamelijke en/of
psychische schade maar ook gevoelens zoals onveiligheid of wantrouwen tegenover de samenleving.
–>door deze ervaringen in kaart te brengen kunnen we beter afstemmen op de noden van het
slachtoffer
• Wat is de impact van een straf op recidive (het plegen van een nieuw feit, veroordeling,…)
à reacties op criminaliteit: een straf uitgesproken door de rechter, verschillende hoofdstraffen (bv.
Geldboete, gevangenisstraf, werkstraf, probatiestraf, elektronisch toezicht,…) + hoe werken straffen
eigenlijk? -> verschillende doelstellingen (vergelding (retributie), algemene preventie (afschrikking
burgers), bijzondere preventie (afschrikking dader, herstel en reasocialistatie)!!, criminologen
vergelijken verschillende straffen om te bepalen welke straf het beste past of meest effectief kan zijn
voor verschillende daders en delicten!!
, • Hoe denkt de maatschappij over straffen?
à hoe burgers kijken naar criminaliteit en straf, Media en Publieke opinie spelen een grote rol in
het beleid: politici reageren vaak op maatschappelijke veronwaardiging + kan ook een kloof
ontstaan tussen wat de mensen denken en wat met wetenschappelijk bewijs effecttief is
Relevant voor:
- begrijpen criminaliteit en de impact ervan op individuen en onze samenleving
- ontwikkelen van evidence-based aanpak om criminaliteit te verminderen
- kritische reflecties bieden op gekozen acties, bestaande maatregelen
- etc.
Criminologie is niet enkel theoretisch, maar levert ook concrete, praktische en beleidsmatige kennis
op.!!
Evidence based: beleid en maatregelen worden gebaseerd op wetenschappelijk bewijs. ->
vermijden dat er middelen gaan naar actief die weinig effect hebben (bv. Postercampagnes tegen
drugs), zo kiezen we voor een aanpak waarvan onderzoek aantoont dat ze wél werken.
We streven naar een evidence- based beleid!
“je hebt vandaag minder kans slachtoffer te worden van een crimineel feit dan 100 jaar geleden.”
è NIET AKKOORD
Criminaliteit -> lastig te kwantificeren, vanwege het dark number MAAR:
• Historische en statistische gegevens: West-Europa -> meeste vormen van criminaliteit op
lange termijn gedaald = “crime drop”
• Risico om slachtoffer te worden in België is kleiner dan een eeuw geleden
• 1870 -> 15 milj à 2010-> 10 milj.
• Klassieke vermogenscriminaliteit (autodiefstal, vandalisme) -> sterke toename tussen de
jaren 1960 en 1990 maar sinds de 21ste eeuw sterk afgenomen
• 2022 -> 860.000 misdrijven en in 2012 -> boven de 1 milj.
• Vooral eigendomsdelicten (diefstal, inbraak) -> gedaald
• Aantal woninginbraken per jaar is minder dan de helft van wat het rond de eeuwwissel was
• Geweldsdelicten zijn licht gedaald of stabiel gebleven met uitzondering bepaalde vormen als
delicten met wapens/messen
• Vermogenscriminaliteit vormt traditioneel het grootste aandeel in de statistieken ( bv.
Winkeldiefstal, fietsdiefstal, auto-inbraken,…enz.)
• Dan komen vernielingen en beschadegingen, dan geweldmisdrijven
• Zedenmisdrijven en moord/doodslag maken slechts een klein percentage uit alle registraties
maar hebben wel een grote impact
• Zedendelicten en intrafamiliaal geweld worden ondervertegenwoordigd in de aangiftecijfers
• Ook nieuwe dreigingen en types en vormen Bv. Cybercriminaliteit
• Criminaliteit is niet gelijk verspreid: Grootstedelijke gebieden (Brussel, Ant. Gent,) -> hogere
aangiftecijfers per inwoner (vooral voor eigendomls-en drugsdelicten) vergeleken met
plattelandsgebieden
• Sommige Grensstreken -> meer smokkelgerelateerde criminaliteit bv. Gemeenten en Steden
aan de Nederlandse grens die te kampen hebben met drugtransporten
, Criminaliteit = veranderlijk en contextueel fenoneem:
- Bv. COVID -19: plotse (tijdelijke) impact hebben
- Tijdens lockdowns -> steeg cybercriminaliteit
- + veranderingen registratie, prioriteiten in opsporing en vervolging beïnvloeden de cijfers
- Beleid maken = keuzes maken in prioriteitenomwille van een beperkte capaciteit en
middelen
2. De veiligheidsparadox
• De veiligheidsparadox: kans op moord en dood is kleiner dan 100 jaar geleden, het is de dag
van vandaag veiliger, maar mensen voelen zich onveiliger dan 100 jaar geleden mede door
media en politiek
• “crime drop” versus onveiligheidsgevoelens
• Daling sinds de jaren 1990 van eigendomsdelicten,-geweldsdelicten en levensdelicten =
veiliger = “crime drop”
• Nuance: nieuwe delicten, in vergeleken met 100 jaar geleden zijn er nieuwe vormen van
criminaliteit bv. Cybercriminaliteit
Gevolgen?
Er zijn strengere en hogere straffen dan vroeger
Hogere straffen werken niet perse meer afschrikkend, het helpt niet dat mensen die feit niet gaan
plegen MAAR het vergroot wel de kans dat je betrapt en gevolgd (gevat) wordt door de politie of de
justitie omdat je weet dat je gestraft gaat worden (hogere kans)
In de media: politici spelen vaak in op het publiek gevoel door zwaardere straffen voor te stellen,
burgers maken zich zorgen over mediaberichtgeving over schokkende misdrijven
Algemene preventie: die straf moet afschrikkend werken naar de hele bevolking toe -> mensen zien
die straf bij een bepaalde daad DUS werkt afschrikkend naar iedereen toe
De discrepantie tussen cijfers en gevoel kan deels verklaard worden door perceptie -> in moderne
samenlevingen wordt veligheid een steeds centraler thema; burgers verwachten max.
bescherming, terwijl ze tegelijk max. Vrijheid wensen
Factoren die bijdragen aan de veiligheidsparadox:
Ø Media bericht niet over alle zaken: zij maken een selectie, vaak met nadruk op dramatische
of emotionele aspecten in een selectieve en negatieve berichtgeving waardoor je een
vertekend beeld krijgt van de werkelijkheid + media legt causale banden die er niet zijn of
presenteren ze een reeks losstaande incidenten als “trend” => angstgevoelens, bewust
aanwakkeren, als spreekbuis voor wat leeft in de samenleving
Ø De toenemende emancipatie en mondigheid van de burger ->mondiger + minder geneigd
(wan)gedrag te accepteren + eist hogere eisen aan veiligheid en wetshandhaving
à veiligheidsparadox kan leiden tot een roep vanuit de burgers om strengere straffen en meer
overheidsingrijpen = “verharding”
“oog om oog, tand om tand”= principe wordt vaak aangehaald in het publieke debat als
rechtvaardiging te beperken: zorgt ervoor dat de straf niet harder is dan het aangerichte leed, diende
oorsprongkelijk om vergelding te beperken
