Hoofdstuk 1: Om te beginnen
What’s in a name?
Psychologie De abstracte, zeer algemene definities die
wetenschappelijke werken geven, zijn steeds gelijkend.
Vb. Henry Roediger
De wetenschappelijke studie van de mentale
processen en van het gedrag
Vb.
De empirische studie van het gedrag en de mentale
processen
Wetenschappelijke psychologie heeft een heel breed domein, hierdoor is er
onenigheid over de precieze definitie van de term ‘psychologie’. Er
bestaan 48 divisies van de APA. Deze divisies tonen aan dat we ‘gedrag’
en ‘mentale processen’ in een brede context moeten opvatten.
Er zijn ook andere wetenschappelijke disciplines die het gedrag
bestuderen (bv. sociologie, rechten, …), maar zij doen het vanuit een
ander gezichtspunt.
Belang van kritisch denken
Keith Stanovich stelt dat de psychologie als wetenschappelijke discipline,
wellicht meer dan eender welke andere wetenschappelijk discipline,
kritisch denken vereist.
Kritisch denken is vereist wetensch. Psych. Onderscheiden van
andere kennis
o Andere kennis (bv zelfhulpliteratuur) => zelden op
gecontroleerd wetensch. onderzoek gebaseerd
Stanovitch – geloof hechten aan verschijnselen zoals telepathe,
helderziendheid, bioritmen en psychische heelkunde (ong 40-75%
gelooft hierin), is nutteloos.
Empirische studies toont dit aan
Daryl Bem – toekomst voorspellen (experiment)
Hij voerde 9 experimenten uit met 100 bachelor studenten van Cornell.
Per experiment waren 36 proefbeurten en ze kregen 2 gordijnen te zien.
De proefpersonen maakten eerst een keuze, waarna pas daarna via een
willekeurige computerbepaling werd vastgesteld wat het “juiste”
antwoord was.
Resultaat: In totaal 53,1% duidde de juiste gordijn aan. Dat is meer dan
de 50% als we over toeval spreken. Hieruit besloot Bem dat mensen de
1
,toekomst kunnen voorspellen.
Heranalyses: Bem zijn bevindingen waren op een misleidende manier
voorgesteld en toonde op geen enkele manier aan dat het mogelijk was
om in de toekomst te kijken.
Freud en psychologie
Wetenschappelijk psychologie is onbekend bij een groot publiek. De
meeste mensen noemen Freud en Jung als bekende psychologen, maar zij
waren geneesheren, geen psychologen.
De theorieën van Freud en Jung worden argwanend bekeken door
psychologen. Freuds methoden van onderzoek, het afleiden van
wetmatigheden uit klinische gevalsstudies, is niet representatief voor de
gangbare psychologische onderzoeksmethoden.
Stanovich noemt de associatie van psychologie met de psychoanalyse,
‘het freudprobleem’.
Een beknopt historisch overzicht
1879: Wilhelm Wundt opende aan ULeipzig het eerste labo voor
experimentele psychologie.
Wetenschappelijke psychologie
o Wortels: Filosofie en fysiologie/neurologie
Geesteswetenschappelijke onderzoeksmethoden
(verklaring staat centraal) en Positief-wetenschappelijke
onderzoek (predictie staat centraal) worden gebruikt
In de filosofische traditie wordt psychologie geassocieerd met de studie
van de geest of de psyche. In de Filosofische tradities zijn 2 strekkingen te
onderscheiden:
1. Rationalisme
De ratio is het enige toelaatbare criterium voor geldige kennis en dat
veelal een dualistische visie aanhield (lichaam en geest hebben
gescheiden identiteiten).
2. Associationisme of Angelsaksische traditie van empirisme
Geldige kennis kan enkel verkregen worden via onbevooroordeelde
zintuiglijke kennis.
De laatste traditie heeft vooral de weg vrijgemaakt voor de
wetenschappelijke psychologie, gebaseerd op systematisch onderzoek.
Door ontwikkelingen in de fysiologie en neurologie werd steeds duidelijker
dat mentale processen samenhangen met de werking van de hersenen.
2
,Daardoor verloor het idee van het cartesiaanse bewustzijn als een niet-
materiële, losstaande substantie aan kracht, en ontstond er een gunstig
klimaat voor het ontstaan van de wetenschappelijke psychologie.
Wetensch. Psych. heeft een korte geschiedenis. Het onderwerp is veel
verandert:
Eerste wetenschappelijke psychologen
o Het bewustzijn is het principale object van de psychologie
Rond eeuwenwissel naar de 20e eeuw
o Focus verandert voor sommigen naar het bestuderen van het
onbewuste
Na WOII
o Psychologie wordt beschouwd als een gedragswetenschap, die
enkel objectief waarneembaar gedrag mocht bestuderen
Behavioristische periode …-1960
o Het behaviorisme vanuit Amerika, hierin werd de psychologie
gereduceerd tot het achterhalen van verbanden tussen
stimulus en reactie, en waarbij de studie van mentale
processen als onwetensch. wordt beschouwd
o Focus ligt op het bestuderen van diergedrag en er werd vanuit
gegaan, dat menselijk gedrag niet fundamenteel verschilt van
het gedrag van dieren, hooguit met een grotere complexiteit,
maar dat dezelfde principes gelden
Eind jaren 1960: Opkomst van de computers
o Informatieverwerkingsmogelijkheden van mensen staan nu
centraal veel psychologisch onderzoek, dit noemt de
‘cognitieve psychologie’
o Door de vooruitgang in de biomedische wetenschappen is er
een nieuwe tendens aanwezig om de studie van het gedrag en
mentale processen in nauwer verband te zien met de
neurowetenschappen
Methodologische eisen voor wetenschappelijk onderzoek
Er zijn 3 belangrijke kenmerken van het soort wetenschappelijke kennis
dat hier aan bod komen:
1. Systematisch empirisme
2. Verifieerbare kennis
3
, 3. Toetsbare theorieën en uitspraken
Van kennis tot wetenschappelijke wet
Theorie Geeft een relatie tussen een set van concepten weer, die
gebruikt worden om data of gegevens te verklaren en
predicties te maken over resultaten van een empirische
studie
Hypothese Een specifieke predictie afgeleid van een theorie,
toegepast in de context van een concreet onderzoek
Als de data de hypothese tegenspreekt, dan moet er een nieuwe theorie
ontwikkeld worden die de data wel kan verklaren. Door aanpassingen van
een theorie komt men dichter bij de werkelijkheid.
Wanneer we een relatie tussen verschillende variabelen frequent kunnen
confirmeren, spreken we van een ‘wetenschappelijke wet’. Een wet is
uiterst bruikbaar in de praktijk, maar voor verder wetenschappelijk
onderzoek is het oninteressant. Wetensch. activiteiten speelt zich immers
voornamelijk af op de grenzen van het kennisbestand.
Onderzoeksmethoden
Kunnen op verschillende manieren ingedeeld worden:
Eerste indeling steunt op onderzoek tussen positief wetensch. en
geesteswetensch. onderzoeksmethoden.
We maken vooral gebruik van 2 soorten onderzoeksmethoden
o Descriptief en experimenteel
Naturalistische observaties
Een observatiestudie buiten het laboratorium, in de natuurlijke
situatie.
Een observatie vormt meestal de eerste stap in de richting van een
gecontroleerd onderzoek
NADEEL: mensen/dieren veranderen hun gedrag wanneer ze bewust
zijn, dat ze geobserveerd worden
Gevalstudies
1 persoon of 1 vb van een fenomeen wordt in detail onderzocht
Bv. Freud; een bepaalde patiënt wordt een 10-100 x behandeld
o Er worden vragen gesteld bij de evidentie van dit soort
onderzoeken
NADEEL: evidentie is niet goed
4
What’s in a name?
Psychologie De abstracte, zeer algemene definities die
wetenschappelijke werken geven, zijn steeds gelijkend.
Vb. Henry Roediger
De wetenschappelijke studie van de mentale
processen en van het gedrag
Vb.
De empirische studie van het gedrag en de mentale
processen
Wetenschappelijke psychologie heeft een heel breed domein, hierdoor is er
onenigheid over de precieze definitie van de term ‘psychologie’. Er
bestaan 48 divisies van de APA. Deze divisies tonen aan dat we ‘gedrag’
en ‘mentale processen’ in een brede context moeten opvatten.
Er zijn ook andere wetenschappelijke disciplines die het gedrag
bestuderen (bv. sociologie, rechten, …), maar zij doen het vanuit een
ander gezichtspunt.
Belang van kritisch denken
Keith Stanovich stelt dat de psychologie als wetenschappelijke discipline,
wellicht meer dan eender welke andere wetenschappelijk discipline,
kritisch denken vereist.
Kritisch denken is vereist wetensch. Psych. Onderscheiden van
andere kennis
o Andere kennis (bv zelfhulpliteratuur) => zelden op
gecontroleerd wetensch. onderzoek gebaseerd
Stanovitch – geloof hechten aan verschijnselen zoals telepathe,
helderziendheid, bioritmen en psychische heelkunde (ong 40-75%
gelooft hierin), is nutteloos.
Empirische studies toont dit aan
Daryl Bem – toekomst voorspellen (experiment)
Hij voerde 9 experimenten uit met 100 bachelor studenten van Cornell.
Per experiment waren 36 proefbeurten en ze kregen 2 gordijnen te zien.
De proefpersonen maakten eerst een keuze, waarna pas daarna via een
willekeurige computerbepaling werd vastgesteld wat het “juiste”
antwoord was.
Resultaat: In totaal 53,1% duidde de juiste gordijn aan. Dat is meer dan
de 50% als we over toeval spreken. Hieruit besloot Bem dat mensen de
1
,toekomst kunnen voorspellen.
Heranalyses: Bem zijn bevindingen waren op een misleidende manier
voorgesteld en toonde op geen enkele manier aan dat het mogelijk was
om in de toekomst te kijken.
Freud en psychologie
Wetenschappelijk psychologie is onbekend bij een groot publiek. De
meeste mensen noemen Freud en Jung als bekende psychologen, maar zij
waren geneesheren, geen psychologen.
De theorieën van Freud en Jung worden argwanend bekeken door
psychologen. Freuds methoden van onderzoek, het afleiden van
wetmatigheden uit klinische gevalsstudies, is niet representatief voor de
gangbare psychologische onderzoeksmethoden.
Stanovich noemt de associatie van psychologie met de psychoanalyse,
‘het freudprobleem’.
Een beknopt historisch overzicht
1879: Wilhelm Wundt opende aan ULeipzig het eerste labo voor
experimentele psychologie.
Wetenschappelijke psychologie
o Wortels: Filosofie en fysiologie/neurologie
Geesteswetenschappelijke onderzoeksmethoden
(verklaring staat centraal) en Positief-wetenschappelijke
onderzoek (predictie staat centraal) worden gebruikt
In de filosofische traditie wordt psychologie geassocieerd met de studie
van de geest of de psyche. In de Filosofische tradities zijn 2 strekkingen te
onderscheiden:
1. Rationalisme
De ratio is het enige toelaatbare criterium voor geldige kennis en dat
veelal een dualistische visie aanhield (lichaam en geest hebben
gescheiden identiteiten).
2. Associationisme of Angelsaksische traditie van empirisme
Geldige kennis kan enkel verkregen worden via onbevooroordeelde
zintuiglijke kennis.
De laatste traditie heeft vooral de weg vrijgemaakt voor de
wetenschappelijke psychologie, gebaseerd op systematisch onderzoek.
Door ontwikkelingen in de fysiologie en neurologie werd steeds duidelijker
dat mentale processen samenhangen met de werking van de hersenen.
2
,Daardoor verloor het idee van het cartesiaanse bewustzijn als een niet-
materiële, losstaande substantie aan kracht, en ontstond er een gunstig
klimaat voor het ontstaan van de wetenschappelijke psychologie.
Wetensch. Psych. heeft een korte geschiedenis. Het onderwerp is veel
verandert:
Eerste wetenschappelijke psychologen
o Het bewustzijn is het principale object van de psychologie
Rond eeuwenwissel naar de 20e eeuw
o Focus verandert voor sommigen naar het bestuderen van het
onbewuste
Na WOII
o Psychologie wordt beschouwd als een gedragswetenschap, die
enkel objectief waarneembaar gedrag mocht bestuderen
Behavioristische periode …-1960
o Het behaviorisme vanuit Amerika, hierin werd de psychologie
gereduceerd tot het achterhalen van verbanden tussen
stimulus en reactie, en waarbij de studie van mentale
processen als onwetensch. wordt beschouwd
o Focus ligt op het bestuderen van diergedrag en er werd vanuit
gegaan, dat menselijk gedrag niet fundamenteel verschilt van
het gedrag van dieren, hooguit met een grotere complexiteit,
maar dat dezelfde principes gelden
Eind jaren 1960: Opkomst van de computers
o Informatieverwerkingsmogelijkheden van mensen staan nu
centraal veel psychologisch onderzoek, dit noemt de
‘cognitieve psychologie’
o Door de vooruitgang in de biomedische wetenschappen is er
een nieuwe tendens aanwezig om de studie van het gedrag en
mentale processen in nauwer verband te zien met de
neurowetenschappen
Methodologische eisen voor wetenschappelijk onderzoek
Er zijn 3 belangrijke kenmerken van het soort wetenschappelijke kennis
dat hier aan bod komen:
1. Systematisch empirisme
2. Verifieerbare kennis
3
, 3. Toetsbare theorieën en uitspraken
Van kennis tot wetenschappelijke wet
Theorie Geeft een relatie tussen een set van concepten weer, die
gebruikt worden om data of gegevens te verklaren en
predicties te maken over resultaten van een empirische
studie
Hypothese Een specifieke predictie afgeleid van een theorie,
toegepast in de context van een concreet onderzoek
Als de data de hypothese tegenspreekt, dan moet er een nieuwe theorie
ontwikkeld worden die de data wel kan verklaren. Door aanpassingen van
een theorie komt men dichter bij de werkelijkheid.
Wanneer we een relatie tussen verschillende variabelen frequent kunnen
confirmeren, spreken we van een ‘wetenschappelijke wet’. Een wet is
uiterst bruikbaar in de praktijk, maar voor verder wetenschappelijk
onderzoek is het oninteressant. Wetensch. activiteiten speelt zich immers
voornamelijk af op de grenzen van het kennisbestand.
Onderzoeksmethoden
Kunnen op verschillende manieren ingedeeld worden:
Eerste indeling steunt op onderzoek tussen positief wetensch. en
geesteswetensch. onderzoeksmethoden.
We maken vooral gebruik van 2 soorten onderzoeksmethoden
o Descriptief en experimenteel
Naturalistische observaties
Een observatiestudie buiten het laboratorium, in de natuurlijke
situatie.
Een observatie vormt meestal de eerste stap in de richting van een
gecontroleerd onderzoek
NADEEL: mensen/dieren veranderen hun gedrag wanneer ze bewust
zijn, dat ze geobserveerd worden
Gevalstudies
1 persoon of 1 vb van een fenomeen wordt in detail onderzocht
Bv. Freud; een bepaalde patiënt wordt een 10-100 x behandeld
o Er worden vragen gesteld bij de evidentie van dit soort
onderzoeken
NADEEL: evidentie is niet goed
4
