MATERIEEL RECHT VAN DE EUROPESE UNIE
INHOUD
hoofdstuk 1. inleiding ...........................................................................................................................5
afdeling 1. Wat is een ‘interne markt’? ...............................................................................................5
afdeling 2. Wat is “ons” materieel recht van de EU? ............................................................................5
afdeling 3 relevantie voor andere rechtsdomeinen .............................................................................6
§1. Privaatrecht.............................................................................................................................6
§2. Strafrecht ................................................................................................................................6
§3. Publiek recht ...........................................................................................................................6
§4. Economisch recht....................................................................................................................6
§5. Fiscaal recht ...........................................................................................................................6
§6. Sociaal recht ...........................................................................................................................7
§7. Internationaal en Europees recht ..............................................................................................7
hoofdstuk 2. De interne markt ..............................................................................................................7
afdeling 1. Historiek ..........................................................................................................................7
§1. Na woII....................................................................................................................................7
§2. Founding fathers van de Europese eenmaking ...........................................................................7
§3. Eerste concrete resultaat .........................................................................................................8
§4. Idee achter de interne markt .....................................................................................................8
afdeling 2. Definitie ...........................................................................................................................8
afdeling 3. Handelsrelatie .................................................................................................................8
§1. Handel en handelsrestricties ....................................................................................................8
§2. WTO (World Trade Organization) ...............................................................................................8
§3. Basisbeginsel van WTO = non-discriminatie ..............................................................................9
§4. Politieke en praktische uitdagingen ...........................................................................................9
afdeling 4. Vrijhandel ........................................................................................................................9
§1. Vrijhandelszone .......................................................................................................................9
§2. Douane-unie ......................................................................................................................... 10
§3. Interne markt ......................................................................................................................... 11
§4. EMU ...................................................................................................................................... 11
afdeling 5. Belang van interne markt ................................................................................................ 11
§1. Economisch .......................................................................................................................... 12
§2. Geopolitiek............................................................................................................................ 14
§3. Juridisch................................................................................................................................ 14
§4. Maatschappelijk .................................................................................................................... 14
1
, afdeling 6. recap ............................................................................................................................. 15
hoofdstuk 3. Vrij verkeer van goederen ................................................................................................ 16
afdeling 1. Actualiteit ...................................................................................................................... 16
afdeling 2. De interne markt ............................................................................................................ 16
afdeling 3. goederen ....................................................................................................................... 16
§1. Vertrekpunt: art. 28, lid 1 VWEU .............................................................................................. 16
§2. Vrij verkeer van goederen: overzicht ........................................................................................ 17
§3. Analyse in drie stappen .......................................................................................................... 17
§4. stap 1 Toepassingsgebied ...................................................................................................... 18
§5. Tarifaire belemmeringen (betalingen) ...................................................................................... 23
§6. Non-tarifaire belemmeringen ................................................................................................. 33
hoofdstuk 4. vrijheid van vestiging en vrij verkeer van diensten .............................................................. 50
afdeling 1. Actua: ........................................................................................................................... 50
afdeling 2. concepten ..................................................................................................................... 50
afdeling 3. toepassingsgebied vestiging en diensten ......................................................................... 51
§1. personen ............................................................................................................................... 51
§2. onderdaan van een LS ........................................................................................................... 51
§3. geen ondergeschikt verband ................................................................................................... 51
§4. economische activiteit ........................................................................................................... 51
§5. gedraging van een Lidstaat ..................................................................................................... 51
§6. grensoverschrijdend element ................................................................................................. 52
§7.carve-outs ............................................................................................................................. 55
afdeling 4. vestiging vs diensten ...................................................................................................... 56
afdeling 5. Dienstenrichtlijn ............................................................................................................ 56
§1. Context ................................................................................................................................. 56
§2. carve-outs ............................................................................................................................. 57
§3. definities (art 4)...................................................................................................................... 57
§4. Puur interne situaties? ........................................................................................................... 58
§5. vestiging ................................................................................................................................ 59
§6. diensten ................................................................................................................................ 62
§7. recap .................................................................................................................................... 63
§8. recente toepassing – C-824/24 Commissie v. België ................................................................ 63
afdeling 6. Primair recht .................................................................................................................. 66
§1. Toepassingsgebied ................................................................................................................ 66
§2. Belemmeringen ..................................................................................................................... 68
§3. Rechtvaardiging ..................................................................................................................... 70
§4. samengestelde diensten ........................................................................................................ 73
2
, 7. Recap diensten & vestiging .......................................................................................................... 77
hoofdstuk 5. Beroepskwalificaties ...................................................................................................... 80
afdeling 1. Waarover gaat dit ........................................................................................................... 80
afdeling 2. Rechtsbronnen .............................................................................................................. 80
§1. artikel 53 VWEU ..................................................................................................................... 80
§2. verdrag.................................................................................................................................. 80
§3. Secundair recht ..................................................................................................................... 83
hoofdstuk 6. vrij verkeer van advocaten ............................................................................................... 86
afdeling 1. Verwijzing specifieke regelgeving in hor. RL ...................................................................... 86
afdeling 2. Verticale richtlijnen ........................................................................................................ 86
§1. Richtlijn 77/249/EEG → advocaten-diensten ........................................................................... 86
§2. Richtlijn 98/5/EG → Advocaten – vestiging............................................................................... 87
afdeling 3. Vrij verkeer van stagiair - advocaten ................................................................................ 87
§1. Peśla [2009] .......................................................................................................................... 87
§2. Plavec [2025] ......................................................................................................................... 88
§3. Advocaten recap ................................................................................................................... 88
hoofdstuk 7. Vrij verkeer van werknemers ............................................................................................ 93
Afdeling 1. actualiteit ...................................................................................................................... 93
Afdeling 2. context .......................................................................................................................... 94
§1. Vrij verkeer van personen ....................................................................................................... 94
§2. VVW-statistieken ................................................................................................................... 94
§3. Rechtsbronnen ...................................................................................................................... 95
§4. Extra omkadering ................................................................................................................... 96
Afdeling 3. toepassingsgebied ......................................................................................................... 96
§1. Voorwaarden VVW ................................................................................................................. 96
§2 “werknemer” .......................................................................................................................... 96
§3. grensoverschrijdend element ................................................................................................. 99
§4. carve-out voor overheidsdiensten ........................................................................................... 99
§5. gedrag van een LS? .............................................................................................................. 101
§6. ruime horizontale werking .................................................................................................... 102
afdeling 4. Verordening (EU) nr. 492/2011 ...................................................................................... 102
§1. bepalingen .......................................................................................................................... 102
§2. Algemene bepaling .............................................................................................................. 103
§3. recap .................................................................................................................................. 106
afdeling 5. Richtlijn 2014/54/EU .................................................................................................... 107
Afdeling 6. Artikel 45 VWEU ........................................................................................................... 107
§1. Belemmeringen - theorie ...................................................................................................... 107
3
, §2. Rechtvaardiging – theorie ..................................................................................................... 108
§3. Belemmeringen en rechtvaardiging – rechtspraak .................................................................. 109
Afdeling 7. Recap ......................................................................................................................... 111
Hoofdstuk 8. Vrij verkeer van kapitaal en betalingen ........................................................................... 112
Afdeling 1. historische context VVK en VVB .................................................................................... 112
§1.vrij verkeer van kapitaal ......................................................................................................... 112
§2. vrij verkeer van betalingen .................................................................................................... 115
§3. Historische context VVK en VVB recap .................................................................................. 117
Afdeling 2. toepassingsgebied ....................................................................................................... 118
§1. ‘kapitaal’ ............................................................................................................................. 118
§2. ‘betalingen’ ......................................................................................................................... 119
§3. Territoriale rijkwijdte ............................................................................................................ 119
§4. Bijkomende beperkingen derdelandswerking ........................................................................ 119
afdeling 3. Vrij verkeer van kapitaal ................................................................................................ 120
§1. Restricties en rechtvaardiging .............................................................................................. 120
§2. Verhouding met andere vrijheden ......................................................................................... 125
§3. Recap ................................................................................................................................. 128
Hoofdstuk 9. Harmonisatie ............................................................................................................... 130
afdeling 1. Categorieën harmonisatie-instrumenten ....................................................................... 131
§1. Methodiek ........................................................................................................................... 131
§2. doel .................................................................................................................................... 132
afdeling 2. Interactie verdrag-harmoniatie ...................................................................................... 140
Hoofdstuk 10. Burgerschap van de EU............................................................................................... 141
Afdeling 1. Context ....................................................................................................................... 142
afdeling 2. Toepassingsgebied ...................................................................................................... 143
§1. personeel toepassingsgebied (unieburger) ............................................................................ 143
§2. Grensoverschrijdend element .............................................................................................. 146
§3. Gedraging van een LS ........................................................................................................... 148
§4. Werknemers vs burgerschap ................................................................................................ 148
Afdeling 3. Burgerschapsrichtlijn – context & toepassingsgebied ..................................................... 148
afdeling 4. burgerschapsrichtlijn – verblijfsrechten ......................................................................... 150
§1. 0-3 maanden ....................................................................................................................... 151
§2. 3 maanden – 5 jaar ............................................................................................................... 152
§3. Duurzaam verblijfsrecht ....................................................................................................... 153
§4. Algemene beperkingen......................................................................................................... 154
Afdeling 5. Expansionistische lezing van de begindagen .................................................................. 155
Sociale bijstand “vs” EU Burgerschap ..................................................................................... 155
4
INHOUD
hoofdstuk 1. inleiding ...........................................................................................................................5
afdeling 1. Wat is een ‘interne markt’? ...............................................................................................5
afdeling 2. Wat is “ons” materieel recht van de EU? ............................................................................5
afdeling 3 relevantie voor andere rechtsdomeinen .............................................................................6
§1. Privaatrecht.............................................................................................................................6
§2. Strafrecht ................................................................................................................................6
§3. Publiek recht ...........................................................................................................................6
§4. Economisch recht....................................................................................................................6
§5. Fiscaal recht ...........................................................................................................................6
§6. Sociaal recht ...........................................................................................................................7
§7. Internationaal en Europees recht ..............................................................................................7
hoofdstuk 2. De interne markt ..............................................................................................................7
afdeling 1. Historiek ..........................................................................................................................7
§1. Na woII....................................................................................................................................7
§2. Founding fathers van de Europese eenmaking ...........................................................................7
§3. Eerste concrete resultaat .........................................................................................................8
§4. Idee achter de interne markt .....................................................................................................8
afdeling 2. Definitie ...........................................................................................................................8
afdeling 3. Handelsrelatie .................................................................................................................8
§1. Handel en handelsrestricties ....................................................................................................8
§2. WTO (World Trade Organization) ...............................................................................................8
§3. Basisbeginsel van WTO = non-discriminatie ..............................................................................9
§4. Politieke en praktische uitdagingen ...........................................................................................9
afdeling 4. Vrijhandel ........................................................................................................................9
§1. Vrijhandelszone .......................................................................................................................9
§2. Douane-unie ......................................................................................................................... 10
§3. Interne markt ......................................................................................................................... 11
§4. EMU ...................................................................................................................................... 11
afdeling 5. Belang van interne markt ................................................................................................ 11
§1. Economisch .......................................................................................................................... 12
§2. Geopolitiek............................................................................................................................ 14
§3. Juridisch................................................................................................................................ 14
§4. Maatschappelijk .................................................................................................................... 14
1
, afdeling 6. recap ............................................................................................................................. 15
hoofdstuk 3. Vrij verkeer van goederen ................................................................................................ 16
afdeling 1. Actualiteit ...................................................................................................................... 16
afdeling 2. De interne markt ............................................................................................................ 16
afdeling 3. goederen ....................................................................................................................... 16
§1. Vertrekpunt: art. 28, lid 1 VWEU .............................................................................................. 16
§2. Vrij verkeer van goederen: overzicht ........................................................................................ 17
§3. Analyse in drie stappen .......................................................................................................... 17
§4. stap 1 Toepassingsgebied ...................................................................................................... 18
§5. Tarifaire belemmeringen (betalingen) ...................................................................................... 23
§6. Non-tarifaire belemmeringen ................................................................................................. 33
hoofdstuk 4. vrijheid van vestiging en vrij verkeer van diensten .............................................................. 50
afdeling 1. Actua: ........................................................................................................................... 50
afdeling 2. concepten ..................................................................................................................... 50
afdeling 3. toepassingsgebied vestiging en diensten ......................................................................... 51
§1. personen ............................................................................................................................... 51
§2. onderdaan van een LS ........................................................................................................... 51
§3. geen ondergeschikt verband ................................................................................................... 51
§4. economische activiteit ........................................................................................................... 51
§5. gedraging van een Lidstaat ..................................................................................................... 51
§6. grensoverschrijdend element ................................................................................................. 52
§7.carve-outs ............................................................................................................................. 55
afdeling 4. vestiging vs diensten ...................................................................................................... 56
afdeling 5. Dienstenrichtlijn ............................................................................................................ 56
§1. Context ................................................................................................................................. 56
§2. carve-outs ............................................................................................................................. 57
§3. definities (art 4)...................................................................................................................... 57
§4. Puur interne situaties? ........................................................................................................... 58
§5. vestiging ................................................................................................................................ 59
§6. diensten ................................................................................................................................ 62
§7. recap .................................................................................................................................... 63
§8. recente toepassing – C-824/24 Commissie v. België ................................................................ 63
afdeling 6. Primair recht .................................................................................................................. 66
§1. Toepassingsgebied ................................................................................................................ 66
§2. Belemmeringen ..................................................................................................................... 68
§3. Rechtvaardiging ..................................................................................................................... 70
§4. samengestelde diensten ........................................................................................................ 73
2
, 7. Recap diensten & vestiging .......................................................................................................... 77
hoofdstuk 5. Beroepskwalificaties ...................................................................................................... 80
afdeling 1. Waarover gaat dit ........................................................................................................... 80
afdeling 2. Rechtsbronnen .............................................................................................................. 80
§1. artikel 53 VWEU ..................................................................................................................... 80
§2. verdrag.................................................................................................................................. 80
§3. Secundair recht ..................................................................................................................... 83
hoofdstuk 6. vrij verkeer van advocaten ............................................................................................... 86
afdeling 1. Verwijzing specifieke regelgeving in hor. RL ...................................................................... 86
afdeling 2. Verticale richtlijnen ........................................................................................................ 86
§1. Richtlijn 77/249/EEG → advocaten-diensten ........................................................................... 86
§2. Richtlijn 98/5/EG → Advocaten – vestiging............................................................................... 87
afdeling 3. Vrij verkeer van stagiair - advocaten ................................................................................ 87
§1. Peśla [2009] .......................................................................................................................... 87
§2. Plavec [2025] ......................................................................................................................... 88
§3. Advocaten recap ................................................................................................................... 88
hoofdstuk 7. Vrij verkeer van werknemers ............................................................................................ 93
Afdeling 1. actualiteit ...................................................................................................................... 93
Afdeling 2. context .......................................................................................................................... 94
§1. Vrij verkeer van personen ....................................................................................................... 94
§2. VVW-statistieken ................................................................................................................... 94
§3. Rechtsbronnen ...................................................................................................................... 95
§4. Extra omkadering ................................................................................................................... 96
Afdeling 3. toepassingsgebied ......................................................................................................... 96
§1. Voorwaarden VVW ................................................................................................................. 96
§2 “werknemer” .......................................................................................................................... 96
§3. grensoverschrijdend element ................................................................................................. 99
§4. carve-out voor overheidsdiensten ........................................................................................... 99
§5. gedrag van een LS? .............................................................................................................. 101
§6. ruime horizontale werking .................................................................................................... 102
afdeling 4. Verordening (EU) nr. 492/2011 ...................................................................................... 102
§1. bepalingen .......................................................................................................................... 102
§2. Algemene bepaling .............................................................................................................. 103
§3. recap .................................................................................................................................. 106
afdeling 5. Richtlijn 2014/54/EU .................................................................................................... 107
Afdeling 6. Artikel 45 VWEU ........................................................................................................... 107
§1. Belemmeringen - theorie ...................................................................................................... 107
3
, §2. Rechtvaardiging – theorie ..................................................................................................... 108
§3. Belemmeringen en rechtvaardiging – rechtspraak .................................................................. 109
Afdeling 7. Recap ......................................................................................................................... 111
Hoofdstuk 8. Vrij verkeer van kapitaal en betalingen ........................................................................... 112
Afdeling 1. historische context VVK en VVB .................................................................................... 112
§1.vrij verkeer van kapitaal ......................................................................................................... 112
§2. vrij verkeer van betalingen .................................................................................................... 115
§3. Historische context VVK en VVB recap .................................................................................. 117
Afdeling 2. toepassingsgebied ....................................................................................................... 118
§1. ‘kapitaal’ ............................................................................................................................. 118
§2. ‘betalingen’ ......................................................................................................................... 119
§3. Territoriale rijkwijdte ............................................................................................................ 119
§4. Bijkomende beperkingen derdelandswerking ........................................................................ 119
afdeling 3. Vrij verkeer van kapitaal ................................................................................................ 120
§1. Restricties en rechtvaardiging .............................................................................................. 120
§2. Verhouding met andere vrijheden ......................................................................................... 125
§3. Recap ................................................................................................................................. 128
Hoofdstuk 9. Harmonisatie ............................................................................................................... 130
afdeling 1. Categorieën harmonisatie-instrumenten ....................................................................... 131
§1. Methodiek ........................................................................................................................... 131
§2. doel .................................................................................................................................... 132
afdeling 2. Interactie verdrag-harmoniatie ...................................................................................... 140
Hoofdstuk 10. Burgerschap van de EU............................................................................................... 141
Afdeling 1. Context ....................................................................................................................... 142
afdeling 2. Toepassingsgebied ...................................................................................................... 143
§1. personeel toepassingsgebied (unieburger) ............................................................................ 143
§2. Grensoverschrijdend element .............................................................................................. 146
§3. Gedraging van een LS ........................................................................................................... 148
§4. Werknemers vs burgerschap ................................................................................................ 148
Afdeling 3. Burgerschapsrichtlijn – context & toepassingsgebied ..................................................... 148
afdeling 4. burgerschapsrichtlijn – verblijfsrechten ......................................................................... 150
§1. 0-3 maanden ....................................................................................................................... 151
§2. 3 maanden – 5 jaar ............................................................................................................... 152
§3. Duurzaam verblijfsrecht ....................................................................................................... 153
§4. Algemene beperkingen......................................................................................................... 154
Afdeling 5. Expansionistische lezing van de begindagen .................................................................. 155
Sociale bijstand “vs” EU Burgerschap ..................................................................................... 155
4