Personen -en familierecht
PERSONENRECHT
• Onderdeel Burgerlijk Recht
• Bepaalt in het algemeen wie een persoon is, welke zijn rechten en plichten
zijn als enkeling/individu
• Regelt de bescherming van personen
SAMENGEVAT: het regelt in welke mate personen mogen deelnemen aan het
rechtsverkeer
Welke rechter is bevoegd voor collocatie (= opgenomen moeten worden door
psychische redenen) = vrederechter
FAMILIERECHT
• Onderdeel Burgerlijk Recht
• Regelt het statuut van verhoudingen enerzijds gebaseerd op afstamming
en anderzijds op levensgemeenschap tussen volwassenen
• Verticale en horizontale familiale relaties
Personen- en Familierecht: vindplaats?
• Burgerlijk Wetboek (Personenrecht vind je vooraan)
• “BOEK 1 PERSONEN” (art. 3 tot art. 502 oud BW)
• Afzonderlijke wetgeving vb. bescherming personen met een psychiatrische
aandoening (wet 26.06.1990), jeugdbescherming (wet 8.04.1965), rechten
van de patiënt (wet 22.08.2002), …
bescherming personen met een psychiatrische aandoening : Aangepast
omdat mensen met een verslavingsproblematiek hieronder vielen – nu
gesplitst
• Relatievermogensrecht (vermogensrechtelijke gevolgen die ontstaan als 2
mensen een duurzame relatie aangaan)
• Internationaal recht speelt ook belangrijke rol
• EVRM (Rome, 4.11.1950) artikel 8 (Recht op eerbiediging van het
privé-,familie- en gezinsleven)
• IVBPR (10.12.1968) (verenigde naties)
• IVRK (20.11.1989) (verenigde naties) EVRM : opgesteld door
• Handvest van de Grondrechten van de EU de raad van Europa
ook bindend voor het
nationaal rechtsstelsel
(vaak vergeten)
1
, Arrest Marckx/België :
EXAMENVRAAG
Belang van de Rechtspraak
• Leemten in de wet opvullen
• EHRM : arrest Marckx/België d.d. 13.06.1979 (de Belgische wetgeving
over de natuurlijke kinderen maakt op 3 punten een schending uit van het
EVRM)
• GwH: Hoven en Rechtbanken kunnen préjudiciële vragen stellen, wetten
toetsen aan sommige bepalingen van de Gw, o.a. art 10
(gelijkheidsbeginsel) en art. 11 (discriminatieverbod)
Raakvlakken met andere rechtsvakken
• Huwelijksvermogensrecht (zie artt. 212-224 oud B.W. en 2.3.1 tot 2.3.88
B.W.) < Familiaal vermogensrecht < Relatievermogensrecht
• Het Erfrecht: “erfrechtelijke overgang van de goederen binnen de familie” (
Boek IV B.W. nalatenschappen, schenkingen en testamenten)
• Het Gerechtelijk Privaatrecht:
- Familierechtbank binnen de Rechtbank van Eerste Aanleg
één dossier één Rechter (opgericht door wet 30.07.2013)
- bemiddelen via KMS
- hoorrecht (art 1004/1 Ger.W. zoals gewijzigd door de Wet van
28.03.2024)
- Oprichting familierechtbank (2013) = familie situaties (komt terug in
dezelfde rechtbank maar niet dezelfde rechter)
- Voor 2013 – bevoegdheid heel versnipperd
- KMS = kamer voor minnelijke schikking (bemiddeling zonder
rechter)
• Het strafrecht:
- “familieverlating”, art. 391bis Sw (Misdrijf van
familieverlating)
- “kindermisbruik”
- Onderhoudsverplichtingen
• Het fiscaal recht en het sociaalzekerheidsrecht : “ de familiale
verhoudingen”
alleenstaand / gehuwd / feitelijk samenwonend / …
Samenhang tussen Personenrecht en Familierecht
Naamrecht:
• Personenrecht ( naam is element van de staat van een persoon)
• Familierecht (verwerving van de naam via afstamming, adoptie)
Jeugd(beschermings)recht:
• Een element van het Personenbeschermingsrecht: belang van het kind
2
, • Gedeeltelijk ook Familierecht: opvoeding behoort in het gezin te
geschieden
Deel I. Personenrecht
Titel I. Persoonlijkheid
Hoofdstuk I. De persoon
BEGRIP PERSONEN
= elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten
• Deze eigenschap heet rechtsbekwaamheid
SOORTEN PERSONEN
• Natuurlijke personen
- De natuurlijke persoon: alleen mensen zijn personen (dieren niet
genieten wél een zekere bescherming)
- Elke mens heeft rechten en plichten
- Kan goederen kopen, mag huwen, kan erven, mag schenken …
- Alleen de levende mens is een persoon (embryo, lijk, foetus hebben
geen rechtspersoonlijkheid wel bijzondere rechtsbescherming)
- Zijn allen rechtsbekwaam en principieel in gelijke mate (art. 10 Gw. en
art. 4 oud BW)
► Er kan geen beslag gelegd worden op de’ handelswaarde’ van een mens
► Hoe zit het met de verkoop van een voetbalspeler?
Beperking subjectieve rechten
• Wet of Rechter ontneemt of ontzegt aan enkele personen een beperkt
aantal subjectieve rechten
• Beperking rechtsbekwaamheid
Beperking rechtsbekwaamheid
• Vreemdelingen hebben niet alle politieke rechten (stemrecht,
bekleden van een politiek mandaat)
• Bepaalde door wet opgesomde personen in relatie tot bepaalde
andere personen (lees art. 4.142 BW en art. 215 oud BW
echtgeno(o)t(e) kan de gezinswoning niet verkopen)
• Door rechter (lees art. 4.6 BW onwaardigheid om te erven) en art.
32 Jeugdbeschermingswet ontzetting uit ouderlijk gezag)
3
, • Vreemdeling = (vreemdelingenwet / verblijfswet van 1980) art 1: al
wie niet het bewijs levert van de Belgische nationaliteit (hebben een
aantal rechten niet)
EXAMEN Art 215: bescherming van de gezinswoning
• Rechtspersonen
BEGRIP
• Een groepering van mensen of rechtspersonen die drager zijn als
groepering van rechten en plichten
Gevolg: rechtspersonen kunnen, los van de samenstellende
natuurlijke personen, aan het rechtsverkeer deelnemen zoals een
mens, als dragers van subjectieve rechten en plichten
Vb.: verenigingen (vzw’s), vennootschappen
Ontstaan en beëindiging van de persoonlijkheid van de natuurlijke
persoon
Ontstaan
• Vangt aan met de geboorte
- Levend: vanaf 24 weken (6 maanden), een doodgeboren kind
verwerft geen persoonlijkheid
- Levensvatbaar: dus niet in de onmogelijkheid verkeren om te
overleven (bv extreme vroeggeboorte niet)
• Een verwekt kind: kan al titularis zijn van bepaalde rechten en plichten
voor de geboorte in zoverre het later levend en levensvatbaar geboren
wordt. (vb kind van Wouter Weylandt. ‘Infans conceptus pro iam nato
habetur quotiens de commodo eius agitur’) = Elk verwekt kind word als
geboren beschouwd als telkens als het in zijn voordeel is.
• Vermoeden van verwekking: 300 tot 180e dag voor geboorte
Beëindiging
• Eindigt met overlijden
• Bij euthanasie wordt geacht natuurlijke dood gestorven te zijn voor wat
betreft uitvoering overeenkomst waarbij hij partij was
(vb.levensverzekering)
• Verdacht overlijden? (Mogelijk dient gerechtsarts ingeschakeld te worden)
• Faillietverklaring is mogelijk 6 maanden na overlijden
• Wet voorziet geen definitie van ogenblik van dood. ( wanneer alle functies
nodig voor handhaving menselijk leven “volledig” en “onomkeerbaar”
uitgevallen zijn)
• Orgaanuitneming ‘ex mortuo’: het overlijden van de donor moet worden
vastgesteld door een college van drie geneesheren
4
PERSONENRECHT
• Onderdeel Burgerlijk Recht
• Bepaalt in het algemeen wie een persoon is, welke zijn rechten en plichten
zijn als enkeling/individu
• Regelt de bescherming van personen
SAMENGEVAT: het regelt in welke mate personen mogen deelnemen aan het
rechtsverkeer
Welke rechter is bevoegd voor collocatie (= opgenomen moeten worden door
psychische redenen) = vrederechter
FAMILIERECHT
• Onderdeel Burgerlijk Recht
• Regelt het statuut van verhoudingen enerzijds gebaseerd op afstamming
en anderzijds op levensgemeenschap tussen volwassenen
• Verticale en horizontale familiale relaties
Personen- en Familierecht: vindplaats?
• Burgerlijk Wetboek (Personenrecht vind je vooraan)
• “BOEK 1 PERSONEN” (art. 3 tot art. 502 oud BW)
• Afzonderlijke wetgeving vb. bescherming personen met een psychiatrische
aandoening (wet 26.06.1990), jeugdbescherming (wet 8.04.1965), rechten
van de patiënt (wet 22.08.2002), …
bescherming personen met een psychiatrische aandoening : Aangepast
omdat mensen met een verslavingsproblematiek hieronder vielen – nu
gesplitst
• Relatievermogensrecht (vermogensrechtelijke gevolgen die ontstaan als 2
mensen een duurzame relatie aangaan)
• Internationaal recht speelt ook belangrijke rol
• EVRM (Rome, 4.11.1950) artikel 8 (Recht op eerbiediging van het
privé-,familie- en gezinsleven)
• IVBPR (10.12.1968) (verenigde naties)
• IVRK (20.11.1989) (verenigde naties) EVRM : opgesteld door
• Handvest van de Grondrechten van de EU de raad van Europa
ook bindend voor het
nationaal rechtsstelsel
(vaak vergeten)
1
, Arrest Marckx/België :
EXAMENVRAAG
Belang van de Rechtspraak
• Leemten in de wet opvullen
• EHRM : arrest Marckx/België d.d. 13.06.1979 (de Belgische wetgeving
over de natuurlijke kinderen maakt op 3 punten een schending uit van het
EVRM)
• GwH: Hoven en Rechtbanken kunnen préjudiciële vragen stellen, wetten
toetsen aan sommige bepalingen van de Gw, o.a. art 10
(gelijkheidsbeginsel) en art. 11 (discriminatieverbod)
Raakvlakken met andere rechtsvakken
• Huwelijksvermogensrecht (zie artt. 212-224 oud B.W. en 2.3.1 tot 2.3.88
B.W.) < Familiaal vermogensrecht < Relatievermogensrecht
• Het Erfrecht: “erfrechtelijke overgang van de goederen binnen de familie” (
Boek IV B.W. nalatenschappen, schenkingen en testamenten)
• Het Gerechtelijk Privaatrecht:
- Familierechtbank binnen de Rechtbank van Eerste Aanleg
één dossier één Rechter (opgericht door wet 30.07.2013)
- bemiddelen via KMS
- hoorrecht (art 1004/1 Ger.W. zoals gewijzigd door de Wet van
28.03.2024)
- Oprichting familierechtbank (2013) = familie situaties (komt terug in
dezelfde rechtbank maar niet dezelfde rechter)
- Voor 2013 – bevoegdheid heel versnipperd
- KMS = kamer voor minnelijke schikking (bemiddeling zonder
rechter)
• Het strafrecht:
- “familieverlating”, art. 391bis Sw (Misdrijf van
familieverlating)
- “kindermisbruik”
- Onderhoudsverplichtingen
• Het fiscaal recht en het sociaalzekerheidsrecht : “ de familiale
verhoudingen”
alleenstaand / gehuwd / feitelijk samenwonend / …
Samenhang tussen Personenrecht en Familierecht
Naamrecht:
• Personenrecht ( naam is element van de staat van een persoon)
• Familierecht (verwerving van de naam via afstamming, adoptie)
Jeugd(beschermings)recht:
• Een element van het Personenbeschermingsrecht: belang van het kind
2
, • Gedeeltelijk ook Familierecht: opvoeding behoort in het gezin te
geschieden
Deel I. Personenrecht
Titel I. Persoonlijkheid
Hoofdstuk I. De persoon
BEGRIP PERSONEN
= elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten
• Deze eigenschap heet rechtsbekwaamheid
SOORTEN PERSONEN
• Natuurlijke personen
- De natuurlijke persoon: alleen mensen zijn personen (dieren niet
genieten wél een zekere bescherming)
- Elke mens heeft rechten en plichten
- Kan goederen kopen, mag huwen, kan erven, mag schenken …
- Alleen de levende mens is een persoon (embryo, lijk, foetus hebben
geen rechtspersoonlijkheid wel bijzondere rechtsbescherming)
- Zijn allen rechtsbekwaam en principieel in gelijke mate (art. 10 Gw. en
art. 4 oud BW)
► Er kan geen beslag gelegd worden op de’ handelswaarde’ van een mens
► Hoe zit het met de verkoop van een voetbalspeler?
Beperking subjectieve rechten
• Wet of Rechter ontneemt of ontzegt aan enkele personen een beperkt
aantal subjectieve rechten
• Beperking rechtsbekwaamheid
Beperking rechtsbekwaamheid
• Vreemdelingen hebben niet alle politieke rechten (stemrecht,
bekleden van een politiek mandaat)
• Bepaalde door wet opgesomde personen in relatie tot bepaalde
andere personen (lees art. 4.142 BW en art. 215 oud BW
echtgeno(o)t(e) kan de gezinswoning niet verkopen)
• Door rechter (lees art. 4.6 BW onwaardigheid om te erven) en art.
32 Jeugdbeschermingswet ontzetting uit ouderlijk gezag)
3
, • Vreemdeling = (vreemdelingenwet / verblijfswet van 1980) art 1: al
wie niet het bewijs levert van de Belgische nationaliteit (hebben een
aantal rechten niet)
EXAMEN Art 215: bescherming van de gezinswoning
• Rechtspersonen
BEGRIP
• Een groepering van mensen of rechtspersonen die drager zijn als
groepering van rechten en plichten
Gevolg: rechtspersonen kunnen, los van de samenstellende
natuurlijke personen, aan het rechtsverkeer deelnemen zoals een
mens, als dragers van subjectieve rechten en plichten
Vb.: verenigingen (vzw’s), vennootschappen
Ontstaan en beëindiging van de persoonlijkheid van de natuurlijke
persoon
Ontstaan
• Vangt aan met de geboorte
- Levend: vanaf 24 weken (6 maanden), een doodgeboren kind
verwerft geen persoonlijkheid
- Levensvatbaar: dus niet in de onmogelijkheid verkeren om te
overleven (bv extreme vroeggeboorte niet)
• Een verwekt kind: kan al titularis zijn van bepaalde rechten en plichten
voor de geboorte in zoverre het later levend en levensvatbaar geboren
wordt. (vb kind van Wouter Weylandt. ‘Infans conceptus pro iam nato
habetur quotiens de commodo eius agitur’) = Elk verwekt kind word als
geboren beschouwd als telkens als het in zijn voordeel is.
• Vermoeden van verwekking: 300 tot 180e dag voor geboorte
Beëindiging
• Eindigt met overlijden
• Bij euthanasie wordt geacht natuurlijke dood gestorven te zijn voor wat
betreft uitvoering overeenkomst waarbij hij partij was
(vb.levensverzekering)
• Verdacht overlijden? (Mogelijk dient gerechtsarts ingeschakeld te worden)
• Faillietverklaring is mogelijk 6 maanden na overlijden
• Wet voorziet geen definitie van ogenblik van dood. ( wanneer alle functies
nodig voor handhaving menselijk leven “volledig” en “onomkeerbaar”
uitgevallen zijn)
• Orgaanuitneming ‘ex mortuo’: het overlijden van de donor moet worden
vastgesteld door een college van drie geneesheren
4
