Samenvatting Gedragsverandering | Mondzorg | Arteveldehogeschool | 2025/26

THEMA 1: ONTWIKKELING
Gedragsontwikkeling en ontwikkelingsinvloeden


Gedragsontwikkeling onder de loep

Meten, verklaren en voorspellen van gedragsontwikkeling

Evaluatie van gedragsontwikkeling

 Observatie (gestandaardiseerd, participerend)
 Screening met algemene ontwikkelingstesten
 Di erentiaal- of fijndiagnose met specifieke testen
 Dynamische diagnostiek (dynamic assessment of leertesten via aanbieden van extra hulp)
 Narratieve diagnostiek (beschrijvingen ipv scores)

Samenhangende gedragsaspecten samen meten en in grafiek uitzetten verhoogt inzicht

Beoordeling tov gemiddelde ontwikkeling geeft inzicht in mogelijke afwijking

Opletten met culturele bril bij beoordelen van “gepast/gemakkelijk” of “ongepast/moeilijk” gedrag



Ontwikkelstand van een kind: gemeten met ontwikkelingstesten

 Bv .Bayley ontwikkelingsschaal (BOS) = algemene test in NL taalgebied

Grove metingen (bv om na te gaan of er een ernstige achterstand is screeningsinstrument gebruiken

 Denver ontwikkelingsscreeningstest (DOS)
 Screening valt negatief uit  onderzoek uitvoeren voor fijndiagnose, met specifieke instrumenten zoals
o MacArthur observatielijst voor communicatieve ontwikkeling
o ABV Movement test



Ontwikkeling verklaren door te verwijzen naar …

 Oorzaken van buitenaf (extra stimulering versnelt bijvoorbeeld de taalontwikkeling in de peutertijd)
 Biologische oorzaken (hormonale wisselingen in puberteit kunnen oorzaak zijn van agressief gedrag)
 Distale gebeurtenissen die veraf liggen in de tijd (Bv. In de vroege kindertijd)
 Oorzaken in proximale gebeurtenissen (recente of nabije)

 Men kan zich richten op een bepaalde vorm van oorzaken, of ervan uitgaan dat vele verschillende zaken op
een complexe manier samenhangen

,Onderzoeksdesigns in de ontwikkelingspsychologie

 Transversaal/cross-sectioneel
o Groepen van verschillende leeftijden tegelijkertijd bestuderen
o Men verkrijgt dan op iedere leeftijd een doorsnede van de gemiddelde afwijking op dat moment
 Longitudinaal
o Een groep over een langere periode opvolgen op verschillende leeftijden
o Lastiger
o Het duurt langer eer men de overzichtsresultaten heeft
o Deelnemers kunnen uitvallen
o Er is bij hen een mogelijk cumulatief teste ect dat de invloed van ontwikkeling kan doorkruisen
(ze leren uit een test als deze verschillende keren wordt afgenomen, waardoor ze op latere
leeftijd dan ook logischerwijs hierop beter presteren)
o Soms moeilijk uit te maken of een ontwikkeling plaatsvindt door de biologische rijping of
doordat maatschappelijke of contextuele veranderingen een invloed hebben gehad op
testprestaties (Bv. Bepaalde periode meer LO op school of leerrijke tv-programma’s voor
kleuters geproduceerd)
o Time-lag methode: verschillende cohorten (groepen volgens geboortejaar) in het
onderzoeksdesign opnemen, het onderzoek meerdere keren doen
 Bv test afnemen bij kinderen als ze 5 (in 2020) en 10 jaar (2025) zijn en doet dezelfde
metingen ook bij kinderen die in 2025 5jaar oud zijn en vervolgens in 2023 10 jaar
worden
 Op deze manier controle houden op invloeden van maatschappelijk-historische aard




Persoonlijkheidseigenschappen bij kinderen en in hun volwassenheid

 Prestatiegerichteid en sekse-stereotiep gedrag bij jongens bleken goed overeen te komen met hun
gedrag als volwassene
 Agressiviteit bij meisjes bleek minder voorspelbaar op basis van dezelfde gedragsdimensies
 Eigenschappen dienen bekeken te worden al gebonden aan bepaalde situaties, en veranderlijk over de
leeftijd

,De predictiekloof in de voorspelling van intelligentie

 Grafiek: verband tussen intelligentie gemeten op de leeftijd van 18 jaar en de leeftijd die op de
horizontale as is weergegeven
 De voorspelbaarheid van intelligentie is sterk afhankelijk van de leeftijd waarop wordt gemeten
 Op 6 jaar al een goede predictie mogelijk van de intelligentiescores op de leeftijd van 18jaar
 Voorspelbaarheid neemt toe naarmate men de meting dichter bij de leeftijd van 18 jaar doet
 Onder de leeftijd van 3 jaar zijn de resultaten van ontwikkelingstesten weinig voorspellend
 Onder de leeftijd van 1 of 2 jaar zijn deze zelfs helemaal niet voorspellend en is er zelfs licht negatief
verband = predictiekloof (oorzaak: baby’s testen kan niet verbaal gebeuren, enkel motorisch, er kan ook
een invloed zijn van prematuriteit bij de geboorte, dit kan een paar jaar de testing beïnvloeden)




Het trechtermodel van vroege ontwikkeling

 Trechter of rivierbedding
 In de babyperiode overheersen de biologische rijpingsprocessen, waardoor alle kinderen op gelijke
manier en op eenzelfde tempo ontwikkelen (=kanalisatie)
 Kinderen die even van hun koers afwijken, kunnen vrij snel in de normale kanalen terugkomen door de
grote ontwikkelingsplasticiteit en de rijpingsbepaaldheid (voorgesteld door diepe groeven in begin van
de trechter)
 Vanaf 3 jaar (einde 2de levensjaar) worden de individuele verschillen/kernmerken duidelijker
 Kinderen ontwikkelen dan hun eigen kenmerken
 De kenmerken worden steeds duidelijker naarmate de leeftijd stijgt
 Het wordt makkelijker om een bepaalde weg in de slaan, want de groeven worden minder diep




Bepaalde indexen kunnen wel een bepaalde mate van mentale ontwikkeling voorspellen, ook overheen de
barrière van 2 jaar!!!

, Habituatiesnelheid en cognitieve informatieverwerking bij baby’s als voorspeller van mentale beperking

 Kind krijgt eenzelfde beeld (prikkel) verschillende keren na elkaar te zien interesse/aandacht zal
gradueel afnemen
 Als aangehouden aandacht voor dit beeld sterk is afgenomen  kleine wijziging aanbrengen in beeld
 Sommige merken dit goed op en vertonen een hernieuwde interesse via hun oriëntatiereactie
 Beeld wordt terug meerdere keren getoond  interesse zal snel afnemen
 Het afnemen van de aandacht betekent dat het kind de informatie van dit beeld voldoende heeft
opgeslagen en aan dit beeld ‘gewoon’ is geworden of gehabitueerd
 Kinderen die snel habitueren en die daarbij nog snel nieuwe prikkels opmerken, zijn e iciënte
informatieverwerkers
 De habituatiesnelheid bij baby’s levert goede voorspelling van mogelijke mentale achterstand
 Baby’s die slecht scoren op meting van habituatiesnelheid: groter risico om later ook een verstandelijke
achterstand te vertonen
o Ze kijken langer naar de herhaalde beelden ookal bevatten deze steeds dezelfde info
o Als ze de kleine veranderingen niet opmerken  extra bewezen factor
 Best om test verschillende keren uit te voeren met verschillende soorten beelden



DUS

Patronen van habituatie aan prikkels die meerdere malen na elkaar worden getoond en van hernieuwende
aandacht voor nieuwe prikkels blijken latere mentale achterstand goed te kunnen voorspellen



Ouder zit bij kind tijdens de test  slimme hans e ect: onbewust signalen uitsturen op en ander