INHOUDSOPGAVE
H1: WAT IS ECONOMIE? OBJECT, DOEL EN METHODE VAN DE ECONOMISCHE
WETENSCHAP ............................................................................................................... 3
HET FUNDAMENTEEL ECONOMISCH PROBLEEM: VEELVULDIGE BEHOEFTEN VERSUS SCHAARSE MIDDELEN . 3
HET ECONOMISCH PROBLEEM: BEHOEFTEN VERSUS SCHAARSE MIDDELEN ...............................................3
KEUZES EN OPPORTUNITEITSKOSTEN ...............................................................................................4
DEFINITIE ECONOMIE (NIET VRAGEN) ...............................................................................................4
MICRO- EN MACRO-ECOMONIE ......................................................................................................4
PRODUCTIEPROCES ........................................................................................................... 4
PRODUCTIEFACTOREN .................................................................................................................5
PRODUCTIEFUNCTIE ....................................................................................................................5
DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDEN VAN EEN LAND: DE CURVE VAN DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDEN ............. 6
CENTRALE PLANNING VERSUS HET MARKTMECHANISME ............................................................... 7
METHODOLOGISCHE ASPECTEN VAN ECONOMISCHE ANALYSE ....................................................... 8
H2: HET MARKTMECHANISME ........................................................................................ 8
INLEIDING ....................................................................................................................... 8
DE MARKT .................................................................................................................................8
VERSCHILLENDE MARKTVORMEN ....................................................................................................9
VIER (STRENGE) VOORWAARDEN VOOR ZUIVERE MEDEDINGING/ PERFECTE MEDEDINGING ..........................9
DE MARKTVRAAG ............................................................................................................... 9
VRAAGFUNCTIE ..........................................................................................................................9
PARTIËLE VRAAGFUNCTIE ............................................................................................................ 11
VRAAGCURVE ........................................................................................................................... 11
HET MARKTAANBOD ......................................................................................................... 12
AANBODFUNCTIE ...................................................................................................................... 13
AANBODCURVE ........................................................................................................................ 13
HET MARKTEVENWICHT ..................................................................................................... 14
HET BEGRIP “MARKTEVENWICHT” ................................................................................................. 14
GRAFISCHE VOORSTELLING ......................................................................................................... 14
ALGEBRAÏSCHE ANALYSE VAN HET MARKTEVENWICHT........................................................................ 15
TOEPASSINGEN ........................................................................................................................ 16
DE PRIJSELASTICITEIT VAN VRAAG EN AANBOD ......................................................................... 17
PRIJSELASTICITEIT VAN DE VRAAG .................................................................................................. 17
DE PRIJSELASTICITEIT VAN HET AANBOD .......................................................................................... 20
ANDERE ELASTICTEITEN VAN VRAAG EN AANBOD ...................................................................... 22
INKOMENSELASTICITEIT VAN DE VRAAG........................................................................................... 22
ELASTICITEITEN: FRISDRANKEN EN HEROÏNE .................................................................................... 23
DE MARKT EN OVERHEIDSINTERVENTIES................................................................................. 23
INDIRECTE PRIJSINTERVENTIES: INDIRECTE BELASTINGEN EN SUSIDIES .................................................. 23
1
,DIRECTE PRIJSREGLEMENTERING: MINIMUM – EN MAXIMUMPRIJZEN ...................................................... 25
BESLUIT ........................................................................................................................ 27
H3: PRODUCTIE EN KOSTEN VAN BEDRIJVEN OP KORTE EN OP LANGE TERMIJN .............. 28
INLEIDING ..................................................................................................................... 28
PROCUDTIE EN KOSTEN: ENKELE INLEIDENDE BEGRIPPPEN ......................................................... 28
DE COBB-DOUGLAS PRODUCTIEFUNCTIE ....................................................................................... 29
PRODUCTIEFUNCTIE .................................................................................................................. 30
EFFICIËNNTE IN PRODUCTIE......................................................................................................... 30
TECHNOLOGISCHE VOORUITGANG................................................................................................ 30
PRODUCTIEKOSTEN: (IR)RELEVANTE KOSTEN ................................................................................... 31
HET GEBRAG VAN DE PRODUCENT OP LANGE TERMIJN: DE OPTIMALE KEUZE VAN INPUTS IN DE PRODUCTIE 32
SCHAALOPBRENGSTEN: TOENEMEND, AFNEMEND OF CONSTANT ......................................................... 36
HET KEUZEPROBLEEM VAN DE PRODUCENT: PRODUCTIE TYEGEN MINIMALE KOSTEN ................................. 37
PRODUCTIE EN KOSTEN OP KORTE TERMIJN ............................................................................. 40
FIGUUR 18: SAMENHANG TSS DE PRODUCTIEFUNCTIE IN KORTE EN LANGE PERIODE ................................. 41
MARGINAAL EN GEMIDDELD PRODUCT ........................................................................................... 41
HET KOSTENVERLOOP IN KORTE PERIODE ....................................................................................... 42
GEMIDDELDE EN MARGINALE KOSTEN ............................................................................................ 43
SAMENHANG TUSSEN DE KORTE EN DE LANGE TERMIJNKOSTEN ..................................................... 45
BESLUIT ........................................................................................................................ 45
H4: PRIJSVORMING ONDER VERSCHILLENDE MARKTSTRUCTUREN ................................ 46
INLEIDING ..................................................................................................................... 46
CRITERIA VOOR ONDERSCHEIDEN VAN VERSCHILLENDE MARKVORMEN ........................................... 46
WELKE MARKTVORMEN? ............................................................................................................. 47
SPECIALE MARKTVORMEN ............................................................................................................ 47
WINSTMAXIMEREND GEDRAG (DOEL BEDRIJF) .......................................................................... 48
ZUIVERE MEDEDINGING ..................................................................................................... 48
INTUÏTIE VAN DE P = MK(X) REGEL ................................................................................................. 49
WINSTMAXIMALISATIE BIJ ZUIVERE MEDEDINGING .............................................................................. 49
AANBODFUNCTIE VAN ONDERNEMEING OP KORTE TERMIJN ................................................................. 50
DE AANBODFUNCTIE VAN ONDERNEMING OP LANGE TERMIJN .............................................................. 52
AFLEIDING VAN MARKTAANBOD .................................................................................................... 52
LANGE-TERMIJN EVENWICHT IN COMPETITIEVE MARKT ........................................................................ 52
TOETREDING TOT DE MARKT BIJ ZUIVERE MEDEDINGING ...................................................................... 54
LT EVENWICHT VAN ONDERNEMING BIJ ZUIVERE LMEDEDINGING .......................................................... 54
ONDERNEMING LIJDT VERLIE........................................................................................................ 54
MONOPOLIE ................................................................................................................... 55
VERLOOP VAN TOTALE, GEMIDDELDE & MARGINALE OPBRENGST VOOR MONOPOLIST ................................ 56
BEREKENING MARGINALE & GEMIDDELDE ONTVANGSTEN ................................................................... 56
MONOPOLIEPRIJS, GEMIDDELDE & MARGINALE OPBRENGST, PRIJSELASTICITEIT VAN VRAAG ........................ 57
2
,WINSMAXIMERENDE OUTPUTKEUZE VAN MONOPOLIST ....................................................................... 58
MARKTMACHT & PRIJSZETTING ...................................................................................................... 58
OLIGOPOLIE (ENKEL INLEIDING) ........................................................................................... 59
MONOPOLISTISCHE CONCURRENTIE (ENKEL INLEIDING) ............................................................. 59
H5: MARKTIMPERFECTIES EN DE ROL VAN DE OVERGHEID ............................................. 60
INLEIDING ..................................................................................................................... 60
HOE WELVAART METEN? ............................................................................................................. 60
WELVAARTIMPLICATIES VAN DE WERKING VAN DE VRIJE MARKT ..................................................... 60
CONSUMENTENSURPLUS ............................................................................................................ 60
PRODUCENTENSURPLUS ............................................................................................................. 61
EFFICIËNTE VAN DE VRIJE MARKT ................................................................................................... 62
OORZAKEN VAN MARKFALING EN DE ROL VAN OVERHEID ............................................................. 63
MONOPOLIE ............................................................................................................................. 63
ZUIVERE EN QUASI-PUBLIEKE GOEDEREN ........................................................................................ 65
EXTERNE EFFECTEN ................................................................................................................... 67
MARKT EN OVERHEID: COMPLEMENTAIRE ROLLEN ..................................................................... 70
H1: WAT IS ECONOMIE? OBJECT, DOEL EN METHODE VAN DE ECONOMISCHE
WETENSCHAP
HET FUNDAMENTEEL ECONOMISCH PROBLEEM: VEELVULDIGE BEHOEFTEN
VERSUS SCHAARSE MIDDELEN
- Probleem = dat we de juiste keuzen moeten maken
o Veelvuldige behoeften
o Beperkte middelen = geld, budget, tijd
→ Hoe geld en tijd best besteden om zo goed mogelijk die behoeften te bevredigen
o Voorbeeld:
▪ Bedrijven → zoveel mogelijk winst maken
▪ Overheid: hoe gaan ze het belastinggeld zo goed mogelijk besteden?
• Zoveel mogelijk de behoeftes van de burgers te bevredigen
HET ECONOMISCH PROBLEEM: BEHOEFTEN VERSUS SCHAARSE MIDDELEN
- Economische goederen
o Nuttig
▪ Behoefte geheel & gedeeltelijk opvangen, hetzij op directe/indirecte wijze
o Schaars (vs. « vrij ») → niet onbeperkt aanwezig
o Alternatief aanwendbaar → voor verschillende dingen gebruiken
o Zowel materieel als immaterieel
▪ Materieel: tomaat, boek etc
▪ Immaterieel: kappersbezoek, restaurant gaan
3
, KEUZES EN OPPORTUNITEITSKOSTEN
- Wie kiest geeft iets anders op:
→ opportuniteitskost
= de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door deze keuze te maken
- Opportuniteitskost studeren?
o Alternatieven zijn bv reizen en werken
o Kosten afwegen tegen de baten/ voordelen van je keuze
- Opportuniteitskost avondje cinema?
DEFINITIE ECONOMIE (NIET VRAGEN)
- ‘… een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse middelen’.
(Tibor Scitovsky (1910-2002))
dit beheer van de beschikbare middelen behelst:
o Allocatie (toewijzing) van middelen: wat, hoeveel en hoe produceren
o Verdeling (distributie): voor wie produceren
o Nastreven van de volledige aanwending: stabilisatieprobleem.
▪ Geen verspilling willen
MICRO- EN MACRO-ECOMONIE
Micro-economie Marco-economie
Gaat na hoe individuen en bedrijven (individuele Bekijkt het geaggregeerde niveau en bestudeert
economische agenten) beslissingen nemen. vraagstukken die de economie als geheel
beïnvloeden
Heeft dus vnl betrekking op allocatie- en Heeft dus vnl betrekking op het
distributieprobleem stabilisatieprobleem,
Klimaatbeleid: Klimaatbeleid:
Hoe veranderen consumenten hun gedrag? Wat zijn de budgettaire gevolgen van ons
klimaatbeleid?
Hoe veranderen producenten hun gedrag?
Wat zijn de gevolgen op de werkgelegenheid
PRODUCTIEPROCES
- Productie: alle activiteiten
o Waardoor goederen en diensten tot stand worden gebracht
▪ Economische goederen
• Consumptiegoederen = rechtstreeks door consumenten worden
gekocht, zowel gebruikt worden voor 1 keer of langer (auto)
• Kapitaalgoederen = gebruikt om andere goederen te produceren
o en op gepaste tijd en plaats ter beschikking worden gesteld van consumenten
o door inzet van schaarse middelen
4
H1: WAT IS ECONOMIE? OBJECT, DOEL EN METHODE VAN DE ECONOMISCHE
WETENSCHAP ............................................................................................................... 3
HET FUNDAMENTEEL ECONOMISCH PROBLEEM: VEELVULDIGE BEHOEFTEN VERSUS SCHAARSE MIDDELEN . 3
HET ECONOMISCH PROBLEEM: BEHOEFTEN VERSUS SCHAARSE MIDDELEN ...............................................3
KEUZES EN OPPORTUNITEITSKOSTEN ...............................................................................................4
DEFINITIE ECONOMIE (NIET VRAGEN) ...............................................................................................4
MICRO- EN MACRO-ECOMONIE ......................................................................................................4
PRODUCTIEPROCES ........................................................................................................... 4
PRODUCTIEFACTOREN .................................................................................................................5
PRODUCTIEFUNCTIE ....................................................................................................................5
DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDEN VAN EEN LAND: DE CURVE VAN DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDEN ............. 6
CENTRALE PLANNING VERSUS HET MARKTMECHANISME ............................................................... 7
METHODOLOGISCHE ASPECTEN VAN ECONOMISCHE ANALYSE ....................................................... 8
H2: HET MARKTMECHANISME ........................................................................................ 8
INLEIDING ....................................................................................................................... 8
DE MARKT .................................................................................................................................8
VERSCHILLENDE MARKTVORMEN ....................................................................................................9
VIER (STRENGE) VOORWAARDEN VOOR ZUIVERE MEDEDINGING/ PERFECTE MEDEDINGING ..........................9
DE MARKTVRAAG ............................................................................................................... 9
VRAAGFUNCTIE ..........................................................................................................................9
PARTIËLE VRAAGFUNCTIE ............................................................................................................ 11
VRAAGCURVE ........................................................................................................................... 11
HET MARKTAANBOD ......................................................................................................... 12
AANBODFUNCTIE ...................................................................................................................... 13
AANBODCURVE ........................................................................................................................ 13
HET MARKTEVENWICHT ..................................................................................................... 14
HET BEGRIP “MARKTEVENWICHT” ................................................................................................. 14
GRAFISCHE VOORSTELLING ......................................................................................................... 14
ALGEBRAÏSCHE ANALYSE VAN HET MARKTEVENWICHT........................................................................ 15
TOEPASSINGEN ........................................................................................................................ 16
DE PRIJSELASTICITEIT VAN VRAAG EN AANBOD ......................................................................... 17
PRIJSELASTICITEIT VAN DE VRAAG .................................................................................................. 17
DE PRIJSELASTICITEIT VAN HET AANBOD .......................................................................................... 20
ANDERE ELASTICTEITEN VAN VRAAG EN AANBOD ...................................................................... 22
INKOMENSELASTICITEIT VAN DE VRAAG........................................................................................... 22
ELASTICITEITEN: FRISDRANKEN EN HEROÏNE .................................................................................... 23
DE MARKT EN OVERHEIDSINTERVENTIES................................................................................. 23
INDIRECTE PRIJSINTERVENTIES: INDIRECTE BELASTINGEN EN SUSIDIES .................................................. 23
1
,DIRECTE PRIJSREGLEMENTERING: MINIMUM – EN MAXIMUMPRIJZEN ...................................................... 25
BESLUIT ........................................................................................................................ 27
H3: PRODUCTIE EN KOSTEN VAN BEDRIJVEN OP KORTE EN OP LANGE TERMIJN .............. 28
INLEIDING ..................................................................................................................... 28
PROCUDTIE EN KOSTEN: ENKELE INLEIDENDE BEGRIPPPEN ......................................................... 28
DE COBB-DOUGLAS PRODUCTIEFUNCTIE ....................................................................................... 29
PRODUCTIEFUNCTIE .................................................................................................................. 30
EFFICIËNNTE IN PRODUCTIE......................................................................................................... 30
TECHNOLOGISCHE VOORUITGANG................................................................................................ 30
PRODUCTIEKOSTEN: (IR)RELEVANTE KOSTEN ................................................................................... 31
HET GEBRAG VAN DE PRODUCENT OP LANGE TERMIJN: DE OPTIMALE KEUZE VAN INPUTS IN DE PRODUCTIE 32
SCHAALOPBRENGSTEN: TOENEMEND, AFNEMEND OF CONSTANT ......................................................... 36
HET KEUZEPROBLEEM VAN DE PRODUCENT: PRODUCTIE TYEGEN MINIMALE KOSTEN ................................. 37
PRODUCTIE EN KOSTEN OP KORTE TERMIJN ............................................................................. 40
FIGUUR 18: SAMENHANG TSS DE PRODUCTIEFUNCTIE IN KORTE EN LANGE PERIODE ................................. 41
MARGINAAL EN GEMIDDELD PRODUCT ........................................................................................... 41
HET KOSTENVERLOOP IN KORTE PERIODE ....................................................................................... 42
GEMIDDELDE EN MARGINALE KOSTEN ............................................................................................ 43
SAMENHANG TUSSEN DE KORTE EN DE LANGE TERMIJNKOSTEN ..................................................... 45
BESLUIT ........................................................................................................................ 45
H4: PRIJSVORMING ONDER VERSCHILLENDE MARKTSTRUCTUREN ................................ 46
INLEIDING ..................................................................................................................... 46
CRITERIA VOOR ONDERSCHEIDEN VAN VERSCHILLENDE MARKVORMEN ........................................... 46
WELKE MARKTVORMEN? ............................................................................................................. 47
SPECIALE MARKTVORMEN ............................................................................................................ 47
WINSTMAXIMEREND GEDRAG (DOEL BEDRIJF) .......................................................................... 48
ZUIVERE MEDEDINGING ..................................................................................................... 48
INTUÏTIE VAN DE P = MK(X) REGEL ................................................................................................. 49
WINSTMAXIMALISATIE BIJ ZUIVERE MEDEDINGING .............................................................................. 49
AANBODFUNCTIE VAN ONDERNEMEING OP KORTE TERMIJN ................................................................. 50
DE AANBODFUNCTIE VAN ONDERNEMING OP LANGE TERMIJN .............................................................. 52
AFLEIDING VAN MARKTAANBOD .................................................................................................... 52
LANGE-TERMIJN EVENWICHT IN COMPETITIEVE MARKT ........................................................................ 52
TOETREDING TOT DE MARKT BIJ ZUIVERE MEDEDINGING ...................................................................... 54
LT EVENWICHT VAN ONDERNEMING BIJ ZUIVERE LMEDEDINGING .......................................................... 54
ONDERNEMING LIJDT VERLIE........................................................................................................ 54
MONOPOLIE ................................................................................................................... 55
VERLOOP VAN TOTALE, GEMIDDELDE & MARGINALE OPBRENGST VOOR MONOPOLIST ................................ 56
BEREKENING MARGINALE & GEMIDDELDE ONTVANGSTEN ................................................................... 56
MONOPOLIEPRIJS, GEMIDDELDE & MARGINALE OPBRENGST, PRIJSELASTICITEIT VAN VRAAG ........................ 57
2
,WINSMAXIMERENDE OUTPUTKEUZE VAN MONOPOLIST ....................................................................... 58
MARKTMACHT & PRIJSZETTING ...................................................................................................... 58
OLIGOPOLIE (ENKEL INLEIDING) ........................................................................................... 59
MONOPOLISTISCHE CONCURRENTIE (ENKEL INLEIDING) ............................................................. 59
H5: MARKTIMPERFECTIES EN DE ROL VAN DE OVERGHEID ............................................. 60
INLEIDING ..................................................................................................................... 60
HOE WELVAART METEN? ............................................................................................................. 60
WELVAARTIMPLICATIES VAN DE WERKING VAN DE VRIJE MARKT ..................................................... 60
CONSUMENTENSURPLUS ............................................................................................................ 60
PRODUCENTENSURPLUS ............................................................................................................. 61
EFFICIËNTE VAN DE VRIJE MARKT ................................................................................................... 62
OORZAKEN VAN MARKFALING EN DE ROL VAN OVERHEID ............................................................. 63
MONOPOLIE ............................................................................................................................. 63
ZUIVERE EN QUASI-PUBLIEKE GOEDEREN ........................................................................................ 65
EXTERNE EFFECTEN ................................................................................................................... 67
MARKT EN OVERHEID: COMPLEMENTAIRE ROLLEN ..................................................................... 70
H1: WAT IS ECONOMIE? OBJECT, DOEL EN METHODE VAN DE ECONOMISCHE
WETENSCHAP
HET FUNDAMENTEEL ECONOMISCH PROBLEEM: VEELVULDIGE BEHOEFTEN
VERSUS SCHAARSE MIDDELEN
- Probleem = dat we de juiste keuzen moeten maken
o Veelvuldige behoeften
o Beperkte middelen = geld, budget, tijd
→ Hoe geld en tijd best besteden om zo goed mogelijk die behoeften te bevredigen
o Voorbeeld:
▪ Bedrijven → zoveel mogelijk winst maken
▪ Overheid: hoe gaan ze het belastinggeld zo goed mogelijk besteden?
• Zoveel mogelijk de behoeftes van de burgers te bevredigen
HET ECONOMISCH PROBLEEM: BEHOEFTEN VERSUS SCHAARSE MIDDELEN
- Economische goederen
o Nuttig
▪ Behoefte geheel & gedeeltelijk opvangen, hetzij op directe/indirecte wijze
o Schaars (vs. « vrij ») → niet onbeperkt aanwezig
o Alternatief aanwendbaar → voor verschillende dingen gebruiken
o Zowel materieel als immaterieel
▪ Materieel: tomaat, boek etc
▪ Immaterieel: kappersbezoek, restaurant gaan
3
, KEUZES EN OPPORTUNITEITSKOSTEN
- Wie kiest geeft iets anders op:
→ opportuniteitskost
= de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door deze keuze te maken
- Opportuniteitskost studeren?
o Alternatieven zijn bv reizen en werken
o Kosten afwegen tegen de baten/ voordelen van je keuze
- Opportuniteitskost avondje cinema?
DEFINITIE ECONOMIE (NIET VRAGEN)
- ‘… een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse middelen’.
(Tibor Scitovsky (1910-2002))
dit beheer van de beschikbare middelen behelst:
o Allocatie (toewijzing) van middelen: wat, hoeveel en hoe produceren
o Verdeling (distributie): voor wie produceren
o Nastreven van de volledige aanwending: stabilisatieprobleem.
▪ Geen verspilling willen
MICRO- EN MACRO-ECOMONIE
Micro-economie Marco-economie
Gaat na hoe individuen en bedrijven (individuele Bekijkt het geaggregeerde niveau en bestudeert
economische agenten) beslissingen nemen. vraagstukken die de economie als geheel
beïnvloeden
Heeft dus vnl betrekking op allocatie- en Heeft dus vnl betrekking op het
distributieprobleem stabilisatieprobleem,
Klimaatbeleid: Klimaatbeleid:
Hoe veranderen consumenten hun gedrag? Wat zijn de budgettaire gevolgen van ons
klimaatbeleid?
Hoe veranderen producenten hun gedrag?
Wat zijn de gevolgen op de werkgelegenheid
PRODUCTIEPROCES
- Productie: alle activiteiten
o Waardoor goederen en diensten tot stand worden gebracht
▪ Economische goederen
• Consumptiegoederen = rechtstreeks door consumenten worden
gekocht, zowel gebruikt worden voor 1 keer of langer (auto)
• Kapitaalgoederen = gebruikt om andere goederen te produceren
o en op gepaste tijd en plaats ter beschikking worden gesteld van consumenten
o door inzet van schaarse middelen
4
