Samenvatting Gesprekstechnieken 1 I PXL | 2025/26

SV GESPREKSTECHNIEKEN 1  HEREXAMEN

INHOUD

 Communicatiemodel
 Axioma’s
 Waarnemen & interpreteren
 Non-verbaal gedrag – luisteren
 Samenvatten & parafraseren
 Vragen stellen & concretiseren

1. COMMUNICATIEMODEL

1.1 ZENDER & ONTVANGER




Zender Boodschap coderen: gedachten, gevoelens, ervaringen… omzetten in woorden,
gebaren, beelden…

Ontvanger Boodschap decoderen: de ontvanger geeft betekenis aan wat hij/zij ziet/hoort 
interpreteert de boodschap

Boodschap ‘wat de zender wil overbrengen aan de ander’: inhoud van de boodschap + de
manier = belangrijk!

Feedback ‘hoe de ontvanger de boodschap begrepen heeft’: d.m.v. woorden, lichaamstaal…

Kanaal Weg waarlangs een boodschap doorgegeven wordt

Medium Datgene dat de zender met de ontvanger verbindt (van A naar B)


VOORBEELDEN
Boodschap: het verlangen om een koekje te krijgen
Gecodeerde boodschap: -met een smachtende blik naar de schaal met koekjes kijken- aan een
tafelgenoot vragen of hij de schaal met koekjes wil doorgeven

Boodschap: gevoel van verdriet

1

, Gecodeerde boodschap: wenen, droevig kijken, zeggen: “ik voel me triest vandaag.”


1.2 REFERENTIEKADER

Referentiekader = gekleurde bril

 Door eigen kennis, ervaringen, vooroordelen, overtuigingen, achtergrond, opvoeding…
 Gekleurd door zich op de situatie + kijk op de relatie met de ander
 Andere betekenissen

Denk eraan dat de ander zijn/haar gekleurde bril draagt. Anders wordt de communicatie lastig

1.3 DE SITUATIE & RUIS
Situatie Ruis
 Plaats = op verschillende niveaus in het
 Cultuur communicatieschema kan er een verstoring
 Wanneer + duur optreden  ruis
 Met wie
 Met welke omstaanders


VERSCHIL INTERNE & EXTERNE RUIS
Interne ruis Externe ruis
= miscommunicatie tussen zender & ontvanger = komt van buiten het communicatieproces


1.4 OEFENING COMMUNICATIEMODEL

Plaats volgende situatie in het communicatiemodel: Je zal als opvoeder aan de ouders van Stef
vertellen dat hij de laatste tijd wat neerslachtig is. Hij lijkt minder plezier te maken dan enkele weken
geleden. Je denkt dat het feit dat de ouders minder vaak op bezoek komen wel eens een oorzaak zou
kunnen zijn voor de gemoedstoestand van Stef.

 Zender, ontvanger, kanaal, boodschap, situatie?
 Welke feedback kan je als medewerker verwachten?
 Welke ruis kan er mogelijks optreden?
 Hoe kan het referentiekader (gekleurde bril) van de ouders & van de opvoeder (jezelf) van
invloed zijn op het overbrengen van de boodschap?

Zender:
 De opvoeder die de boodschap wil overbrengen aan de ouders van Stef
Ontvanger:
 De ouders van Stef die de boodschap ontvangen van de opvoeder
Kanaal:
 Mondelinge communicatie (gesprek)
Boodschap:
 Stef vertoont de laatste tijd tekenen van neerslachtigheid & lijkt minder plezier te hebben De
opvoeder vermoedt dat de verminderde frequentie van bezoeken van de ouders een
mogelijke oorzaak kan zijn
Situatie:
 Het gesprek tussen de ouders & de opvoeder van Stef in de opvang
Feedback die medewerkers kunnen verwachten:
 De ouders kunnen bezorgd, verrast, defensief of begripvol reageren afhankelijk van hun

2

, eigen perceptie & ervaringen
Mogelijke ruis:
 Misverstanden kunnen ontstaan als de ouders de boodschap anders interpreteren dan
bedoeld. Er kunnen ook externe factoren zijn zoals lawaai in de omgeving
Referentiekader & invloed op boodschap:
 Het referentiekader van de opvoeder kan gekleurd zijn door observaties, ervaringen &
kennis over Stef zijn gedrag, dit kan de manier waarop de boodschap geformuleerd wordt
beïnvloeden
 Het referentiekader van de ouders kan van invloed zijn op hoe ze de boodschap ontvangen.
Als ze bv. al bezorgd waren over Stef, kan de info anders worden geïnterpreteerd dan
wannneer ze zich niet bewust waren van mogelijke problemen
 Culturen & persoonlijke verschillen in interpretatie kunnen ook leiden tot verschillende
percepties van de boodschap


2. AXIOMA’S

2.1 AXIOMA 1: HET IS ONMOGELIJK OM NIET TE COMMUNICEREN

Basisstelling uit de communicatietheorie: Je hebt in een interactie steeds invloed op anderen; tevens
wordt jijzelf ook steeds beïnvloed door deze anderen. Men moet er zich steeds van bewust zijn!

Ieder gedrag = een vorm van communicatie. Omdacht er niet zoiets bestaat als antigedrag = het
onmogelijk om niet te communiceren




Bedoelingenempathie:

 Juiste interpretatie, aanvoelen van wat de ander wil zeggen (bedoelt)

Zender:

 Correcte zelfexpressie
 Letten op het effect van je gedrag op de ander
 Rekening houden met de context of situatie

Ontvanger:

 Empathie tonen

BESLUIT

3

,  Belangrijk dat men zich begrepen voelt
 Indien niet: trachten meer invloed uit te oefenen door nadrukkelijker gedrag te stellen
o Bv. aandachtopeisend gedrag kind
 Beïnvloeding = steeds wederzijds
o Afstand kunnen nemen (zowel fysiek als emotioneel) = noodzakelijk


2.2 AXIOMA 2: MENSEN BEÏNVLOEDEN ELKAAR ZOWEL VERBAAL ALS NON-
VERBAAL

2 VORMEN VAN COMMUNICATIE

 Digitaal: cijfers, letters, tekens  verbaal (afspraken!)
o Voorbeelden: vork, 24
 Analoog: lichaamstaal, gebaren, intonatie, mimiek…  non-verbaal
o Voorbeelden: duim opsteken, Vlaams gebarentaal (VGT), SMOG (spreken met
ondersteuning van gebaren)

BELANGRIJKE ASPECTEN

 Westerse cultuur = verbale cultuur
o Jonge kinderen, personen met een verstandelijke beperking  eerder analoge
boodschappen (SMOG-gebaren)
 Analoge taal = meerduidig
o Lichaamstaal = voor interpretatie vatbaar
 Ook digitale taal = veelzijdig & complex
o Als je twijfelt aan de betekenis van de boodschap?  zeg wat je ziet + leg de focus
terug bij de ander
 Analoge beïnvloeding = nooit uit te schakelen (axioma 1)

CONGRUENTIE

Belang congruentie (WAT je zegt & HOE) & feedback

 Wat = digitale
 Hoe = analoge

 Effectieve communicatie: overeenkomst/congruentie tussen het verbale & non-verbale

2.3 AXIOMA 3: ELKE COMMUNICATIE BEZIT EEN INHOUDS- & EEN
BETREKKINGSASPECT

INHOUD & BETREKKING

2 ladingen in elke boodschap:

 Inhoudsniveau
o WAT er gezegd wordt
 Betrekkingsniveau
o Betrekkings- (of relatie) aspect zegt iets over HOE je wil dat anderen met je omgaan
 Relatieaspect (betrekkingsniveau)


4