H1: Historische en cross-culturele perspectieven op seksualiteit 7
1.1 Wat is seksualiteit? 7
1.2 Seks(e) 7
1.2.1 Etymologie 7
1.2.2 Definitie 8
1.3 Seksualiteit 8
1.3.1 Etymologie 8
1.3.2 Seksualiteit: definitie(s) 8
1.3.3 Seks gedefinieerd door 10
1.3.3.1 De moraal (religieuze betekenis) 10
1.3.3.2 Psychiaters 10
1.3.3.3 De wet 11
1.3.3.4 Het maatschappelijk gezondheids-debat 11
1.3.3.5 De media 11
1.3.4 Seks als ‘menselijk en natuurlijk’ gedrag 12
1.3.5 Seksualiteit is relationeel 12
1.3.6 Seksualiteit heeft te maken met identiteit 13
1.3.6.1 Seksuele identiteit 13
1.3.6.2 Genderidentiteit 13
1.3.7 Besluit 14
1.3.8 Cross cultureel perspectief 15
1.3.8.1 Inis Beag - seksueel repressieve en naïeve cultuur 17
1.3.8.2 Mangaia - seksueel permissieve cultuur 17
1.3.8.3 Mehinaku - seksueel angstige maar permissieve cultuur 18
1.4 Gender 19
1.4.1 Gender - cross cultureel perspectief 19
1.4.2 Gender - dimensioneel 20
1.4.3 Genderontwikkeling 20
H2: Seksuele ontwikkeling en levensloop - psychologie 22
2.1 Overzicht 22
2.2 Seksuele ontwikkeling 22
2.2.1 Verschillende deelgebieden 22
2.2.2 Theoretische modellen 23
2.2.2.1 Model van Bancroft, 2009 23
2.2.2.2 Model van Rademakers, 2000 24
2.3 Seksualiteit in de kindertijd 24
2.3.1 Baby (0 - 1 jaar) 25
2.3.2 Peuter (1 - 3 jaar) 26
2.3.3 Kleuter (3 - 6 jaar) 27
2.3.4 Lagere schoolkind (6 - 12 jaar) 27
2.4 Seksualiteit in de jeugd (12 - 25 jaar) 28
1
, 2.4.1 Inleiding 28
2.4.2 Pubers en jongeren moeten een seksueel parcours doorlopen 28
2.4.3 Seksueel relatiepatroon 30
2.4.4 Gemiddeld aantal sekspartners doorheen het leven 30
2.5 Seksualiteit in de volwassenheid 30
2.5.1 Definitieve relationele binding 30
2.5.2 Menstruatie 31
2.5.3 Zwangerschap 31
2.5.4 Frequentie seksueel contact 32
2.5.4.1 Seksueel contact 32
2.5.4.2 Masturbatie 33
2.5.4.3 Orgasmefrequentie 33
2.5.4.4 Heteroseksuelen 33
2.5.5 Seksuele homeostase 33
2.5.6 Seks buiten de relatie 34
2.5.7 Tevredenheid over seksleven in duurzame relaties 34
2.6 Seksualiteit en ouderen 34
2.6.1 Maatschappelijke veranderingen 34
2.6.1.1 Veranderingen in de populatie 34
2.6.1.2 Verandering in attitude t.a.v. seksualiteit 35
2.6.1.3 Veranderingen in de ervaring van ouder worden 35
2.6.1.4 Age-ism 35
2.6.2 Even stilstaan 35
2.6.3 Mythes rond ouderen en seksualiteit 35
2.6.4 Enkele feiten en cijfers over seksualiteit bij ouderen 36
2.6.4.1 Feiten en cijfers 36
2.6.4.2 Wat vinden ouderen zelf? 36
2.6.4.3 Leeftijd en seks 37
2.6.5 Ouderen en seksualiteit: klinisch perspectief 38
2.6.5.1 Probleemgebieden 38
2.6.5.2 Probleemreacties 38
2.6.6 Woonzorgcentra 39
H3: Seksuele anatomie en fysiologie - biologie 40
3.1 Inleiding 40
3.2 Seksuele anatomie 40
3.2.1 Vrouwelijke seksuele anatomie 41
3.2.1.1 Vrouwelijke externe geslachtsorganen (vulva) 41
3.2.1.2 Vrouwelijke interne geslachtsorganen 42
3.2.2 Mannelijke seksuele anatomie 43
3.3 Seksuele fysiologie 45
3.3.1 Seksuele respons 45
3.3.2 Vrouwelijke seksuele fysiologie 45
2
, 3.3.2.1 Clitoris 45
3.3.2.2 Vagina 45
3.3.2.3 Langzaam is beter 46
3.3.2.4 De Grafenberg (G) plek 46
3.3.2.5 Vrouwelijke ejaculatie 46
3.3.3 Mannelijke seksuele fysiologie 47
3.3.3.1 Verschillende soorten van erectie 47
3.3.3.2 Drie belangrijke kenmerken van een erectie 47
3.3.3.3 De vier E's van mannelijke seksuele opwinding 48
3.3.3.4 Ejaculatie ≠ Orgasme 48
H4: Theoretische benadering 49
4.1 Inleiding 49
4.2 Theorieën 49
4.2.1 Waarom theorieën? 49
4.2.2 Relatie tussen theorie en onderzoek 49
4.2.2.1 Ontologie, epistemologie en methodologie 50
4.2.2.2 Essentialistisch vs sociaal Constructionistisch 50
4.3 Theorieën over seksualiteit 51
4.3.1 Evolutionaire perspectieven op seksualiteit 51
4.3.1.1 Divine creation vs natuurlijke selectie 51
4.3.1.2 Waarom hebben we seks? 51
4.3.1.3 Seksuele selectie 52
4.3.1.4 Parental Investment Theory 52
4.3.1.5 Mating strategies 53
4.3.1.6 Kritiek op evolutionaire theorieën 53
4.3.2 Psychoanalytische theorie 53
4.3.3 Psychologische theorieën 53
4.3.3.1 Learning theory 53
4.3.3.2 Gender schema theory 54
4.3.4 Critical theories 54
4.3.4.1 Feminist theories 54
4.3.4.2 Queer theory 54
4.3.5 Sociological theories 54
4.3.5.1 The Influence of Society 54
4.3.5.2 Script theory 55
4.4 Hoe verklaren we deze verschillen? 55
4.4.1 Inleiding 55
4.4.2 Dual Control Model of Sexual Response (Brancroft en Jannsen, 2000) 55
H5: Normale en abnormale seksualiteit - socio-cultureel 57
5.1 Inleiding 57
5.2 Normaal vs. abnormaal 58
5.2.1 Definities 58
3
, 5.2.2 Wat is abnormale seksualiteit? 58
5.3 Classificatie 59
5.3.1 Seksueel geweld, parafilie en hyperseksulatiteit 59
5.3.2 Twee hoofdvisies om de grens te trekken 61
5.3.2.1 Parafilie is een psychiatrische stoornis 61
5.3.2.2 Parafilie is normale variatie 64
5.3.2.3 Conclusie 65
5.4 Prevalentie 65
5.5 Etiologie 66
5.5.1 Verklaring parafilie 66
5.5.2 Theorieën om parafilie begrijpen 67
5.5.2.1 Psychologische theorieen 67
5.5.2.2 Biologische theorieën 69
5.5.2.3 Conclusie 69
5.6 Therapie 70
5.7 Conclusie 70
H6: Strafrecht en seksualiteitsbeleving 71
6.1 Situatie in België 71
6.1.1 Seksueel geweld in Belgie 71
6.1.2 Seksueel grensoverschrijdend gedrag in België 72
6.2 Juridische uitgangspunten 73
6.2.1 Recht op bescherming tegen ongewenste seksualiteitsbeleving in België 73
6.2.2 Toestemming 74
6.2.2.1 Definitie - art. 417/5 §1 Sw 74
6.2.2.2 Definitie - art. 417/5 §2, 3 en 4 Sw 76
6.2.2.3 Beperkingen minderjarigen - art. 417/6 Sw 76
H7: Medisch geassisteerde voortplanting en ethiek - socio-cultureel 78
7.1 Inleiding 78
7.2 We willen een kind 78
7.2.1 Wat kan? 80
7.2.2 Wat mag? 80
7.2.2.1 Liberaal beeld 80
7.2.2.2 Grote toegankelijkheid 81
7.2.2.3 Vermijden van meerlingen 81
7.2.3 Mag alles wat kan? 81
7.3 Wetgeving medisch begeleide voortplanting 82
7.4 De leeftijdsillusie: ‘Later kan ik altijd nog behandelen’ 83
7.4.1 Maatschappelijke factoren waarom vrouwen later moeder worden 83
7.4.2 Onwetendheid over vruchtbaarheid 83
7.4.3 Onbedoeld neveneffect van de grote medische vooruitgang 84
7.5 IVF 84
7.5.1 Kostprijs 84
4
1.1 Wat is seksualiteit? 7
1.2 Seks(e) 7
1.2.1 Etymologie 7
1.2.2 Definitie 8
1.3 Seksualiteit 8
1.3.1 Etymologie 8
1.3.2 Seksualiteit: definitie(s) 8
1.3.3 Seks gedefinieerd door 10
1.3.3.1 De moraal (religieuze betekenis) 10
1.3.3.2 Psychiaters 10
1.3.3.3 De wet 11
1.3.3.4 Het maatschappelijk gezondheids-debat 11
1.3.3.5 De media 11
1.3.4 Seks als ‘menselijk en natuurlijk’ gedrag 12
1.3.5 Seksualiteit is relationeel 12
1.3.6 Seksualiteit heeft te maken met identiteit 13
1.3.6.1 Seksuele identiteit 13
1.3.6.2 Genderidentiteit 13
1.3.7 Besluit 14
1.3.8 Cross cultureel perspectief 15
1.3.8.1 Inis Beag - seksueel repressieve en naïeve cultuur 17
1.3.8.2 Mangaia - seksueel permissieve cultuur 17
1.3.8.3 Mehinaku - seksueel angstige maar permissieve cultuur 18
1.4 Gender 19
1.4.1 Gender - cross cultureel perspectief 19
1.4.2 Gender - dimensioneel 20
1.4.3 Genderontwikkeling 20
H2: Seksuele ontwikkeling en levensloop - psychologie 22
2.1 Overzicht 22
2.2 Seksuele ontwikkeling 22
2.2.1 Verschillende deelgebieden 22
2.2.2 Theoretische modellen 23
2.2.2.1 Model van Bancroft, 2009 23
2.2.2.2 Model van Rademakers, 2000 24
2.3 Seksualiteit in de kindertijd 24
2.3.1 Baby (0 - 1 jaar) 25
2.3.2 Peuter (1 - 3 jaar) 26
2.3.3 Kleuter (3 - 6 jaar) 27
2.3.4 Lagere schoolkind (6 - 12 jaar) 27
2.4 Seksualiteit in de jeugd (12 - 25 jaar) 28
1
, 2.4.1 Inleiding 28
2.4.2 Pubers en jongeren moeten een seksueel parcours doorlopen 28
2.4.3 Seksueel relatiepatroon 30
2.4.4 Gemiddeld aantal sekspartners doorheen het leven 30
2.5 Seksualiteit in de volwassenheid 30
2.5.1 Definitieve relationele binding 30
2.5.2 Menstruatie 31
2.5.3 Zwangerschap 31
2.5.4 Frequentie seksueel contact 32
2.5.4.1 Seksueel contact 32
2.5.4.2 Masturbatie 33
2.5.4.3 Orgasmefrequentie 33
2.5.4.4 Heteroseksuelen 33
2.5.5 Seksuele homeostase 33
2.5.6 Seks buiten de relatie 34
2.5.7 Tevredenheid over seksleven in duurzame relaties 34
2.6 Seksualiteit en ouderen 34
2.6.1 Maatschappelijke veranderingen 34
2.6.1.1 Veranderingen in de populatie 34
2.6.1.2 Verandering in attitude t.a.v. seksualiteit 35
2.6.1.3 Veranderingen in de ervaring van ouder worden 35
2.6.1.4 Age-ism 35
2.6.2 Even stilstaan 35
2.6.3 Mythes rond ouderen en seksualiteit 35
2.6.4 Enkele feiten en cijfers over seksualiteit bij ouderen 36
2.6.4.1 Feiten en cijfers 36
2.6.4.2 Wat vinden ouderen zelf? 36
2.6.4.3 Leeftijd en seks 37
2.6.5 Ouderen en seksualiteit: klinisch perspectief 38
2.6.5.1 Probleemgebieden 38
2.6.5.2 Probleemreacties 38
2.6.6 Woonzorgcentra 39
H3: Seksuele anatomie en fysiologie - biologie 40
3.1 Inleiding 40
3.2 Seksuele anatomie 40
3.2.1 Vrouwelijke seksuele anatomie 41
3.2.1.1 Vrouwelijke externe geslachtsorganen (vulva) 41
3.2.1.2 Vrouwelijke interne geslachtsorganen 42
3.2.2 Mannelijke seksuele anatomie 43
3.3 Seksuele fysiologie 45
3.3.1 Seksuele respons 45
3.3.2 Vrouwelijke seksuele fysiologie 45
2
, 3.3.2.1 Clitoris 45
3.3.2.2 Vagina 45
3.3.2.3 Langzaam is beter 46
3.3.2.4 De Grafenberg (G) plek 46
3.3.2.5 Vrouwelijke ejaculatie 46
3.3.3 Mannelijke seksuele fysiologie 47
3.3.3.1 Verschillende soorten van erectie 47
3.3.3.2 Drie belangrijke kenmerken van een erectie 47
3.3.3.3 De vier E's van mannelijke seksuele opwinding 48
3.3.3.4 Ejaculatie ≠ Orgasme 48
H4: Theoretische benadering 49
4.1 Inleiding 49
4.2 Theorieën 49
4.2.1 Waarom theorieën? 49
4.2.2 Relatie tussen theorie en onderzoek 49
4.2.2.1 Ontologie, epistemologie en methodologie 50
4.2.2.2 Essentialistisch vs sociaal Constructionistisch 50
4.3 Theorieën over seksualiteit 51
4.3.1 Evolutionaire perspectieven op seksualiteit 51
4.3.1.1 Divine creation vs natuurlijke selectie 51
4.3.1.2 Waarom hebben we seks? 51
4.3.1.3 Seksuele selectie 52
4.3.1.4 Parental Investment Theory 52
4.3.1.5 Mating strategies 53
4.3.1.6 Kritiek op evolutionaire theorieën 53
4.3.2 Psychoanalytische theorie 53
4.3.3 Psychologische theorieën 53
4.3.3.1 Learning theory 53
4.3.3.2 Gender schema theory 54
4.3.4 Critical theories 54
4.3.4.1 Feminist theories 54
4.3.4.2 Queer theory 54
4.3.5 Sociological theories 54
4.3.5.1 The Influence of Society 54
4.3.5.2 Script theory 55
4.4 Hoe verklaren we deze verschillen? 55
4.4.1 Inleiding 55
4.4.2 Dual Control Model of Sexual Response (Brancroft en Jannsen, 2000) 55
H5: Normale en abnormale seksualiteit - socio-cultureel 57
5.1 Inleiding 57
5.2 Normaal vs. abnormaal 58
5.2.1 Definities 58
3
, 5.2.2 Wat is abnormale seksualiteit? 58
5.3 Classificatie 59
5.3.1 Seksueel geweld, parafilie en hyperseksulatiteit 59
5.3.2 Twee hoofdvisies om de grens te trekken 61
5.3.2.1 Parafilie is een psychiatrische stoornis 61
5.3.2.2 Parafilie is normale variatie 64
5.3.2.3 Conclusie 65
5.4 Prevalentie 65
5.5 Etiologie 66
5.5.1 Verklaring parafilie 66
5.5.2 Theorieën om parafilie begrijpen 67
5.5.2.1 Psychologische theorieen 67
5.5.2.2 Biologische theorieën 69
5.5.2.3 Conclusie 69
5.6 Therapie 70
5.7 Conclusie 70
H6: Strafrecht en seksualiteitsbeleving 71
6.1 Situatie in België 71
6.1.1 Seksueel geweld in Belgie 71
6.1.2 Seksueel grensoverschrijdend gedrag in België 72
6.2 Juridische uitgangspunten 73
6.2.1 Recht op bescherming tegen ongewenste seksualiteitsbeleving in België 73
6.2.2 Toestemming 74
6.2.2.1 Definitie - art. 417/5 §1 Sw 74
6.2.2.2 Definitie - art. 417/5 §2, 3 en 4 Sw 76
6.2.2.3 Beperkingen minderjarigen - art. 417/6 Sw 76
H7: Medisch geassisteerde voortplanting en ethiek - socio-cultureel 78
7.1 Inleiding 78
7.2 We willen een kind 78
7.2.1 Wat kan? 80
7.2.2 Wat mag? 80
7.2.2.1 Liberaal beeld 80
7.2.2.2 Grote toegankelijkheid 81
7.2.2.3 Vermijden van meerlingen 81
7.2.3 Mag alles wat kan? 81
7.3 Wetgeving medisch begeleide voortplanting 82
7.4 De leeftijdsillusie: ‘Later kan ik altijd nog behandelen’ 83
7.4.1 Maatschappelijke factoren waarom vrouwen later moeder worden 83
7.4.2 Onwetendheid over vruchtbaarheid 83
7.4.3 Onbedoeld neveneffect van de grote medische vooruitgang 84
7.5 IVF 84
7.5.1 Kostprijs 84
4
