Inhoudsopgave
INLEIDING...................................................................................................................................................... 2
1. Waarom een vak ‘buitenlandse rechtsstelsels’?..............................................................................................2
2. Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsels.............................................................................................3
FRANS RECHT................................................................................................................................................. 3
1. Historische context...........................................................................................................................................3
2. Rechtsbronnen..................................................................................................................................................6
2.1. Overzicht van de rechtsbronnen...............................................................................................................7
2.2. Hiërachie der normen.............................................................................................................................11
3. Staatsstructuur en instellingen.......................................................................................................................13
3.1 Staatsstructuur en instellingen – gerechtelijke organisatie.....................................................................14
4. Gastcollege Michaël Mallien..........................................................................................................................18
4.1. De wetgevende macht............................................................................................................................18
.......................................................................................................................................................................18
4.2. De uitvoerende macht............................................................................................................................23
4.3 De herziening van de Grondwet..............................................................................................................29
5. Caput selectum: laïcité...................................................................................................................................31
DUITS RECHT................................................................................................................................................ 36
1. Inleiding..........................................................................................................................................................36
2. Historische context.........................................................................................................................................37
3. Rechtsbronnen................................................................................................................................................42
3.1. Centrale thema’s.....................................................................................................................................42
3.2. Overzicht van de rechtsbronnen.............................................................................................................45
3.3. Hiërarchie der normen...........................................................................................................................48
4. Staatsstructuur en instellingen.......................................................................................................................50
5. Capita selecta: Duitsland en het leger............................................................................................................56
5.1. Duitsland en het leger.............................................................................................................................56
ANGLO-AMERIKAANS RECHT........................................................................................................................ 58
1. Inleiding..........................................................................................................................................................58
2. Verenigd Koninkrijk.........................................................................................................................................60
2.1. Historische context.................................................................................................................................60
2.2. Rechtsbronnen........................................................................................................................................63
2.3. Staatsstructuur en instellingen...............................................................................................................69
2.4. Caput selectum – rechterlijke rechtsvinding..........................................................................................74
3. Verenigde Staten............................................................................................................................................76
3.1. Historische context.................................................................................................................................76
3.2. Rechtsbronnen........................................................................................................................................78
3.3. Staatsstructuur en instellingen...............................................................................................................82
3.4. Capita selecta – scheiding der machten.................................................................................................88
INTRODUCTIE CHINEES RECHT...................................................................................................................... 93
1. Inleiding..........................................................................................................................................................93
2. Geschiedenis van het Chinese recht...............................................................................................................93
1
, 3. Rechtsfilosofieën in het oude China...............................................................................................................93
4. Het moderne Chinese rechtssysteem.............................................................................................................94
5. De digitale wet van China..............................................................................................................................95
6. Zorgen over digitale mensenrechten..............................................................................................................95
INTRODUCTIE NEDERLANDS RECHT.............................................................................................................. 96
1. Inleiding..........................................................................................................................................................96
1.1. Wetgevende/uitvoerende macht...........................................................................................................96
1.2. Rechterlijke macht..................................................................................................................................98
2. Privaatrecht....................................................................................................................................................99
2.1. Prof. Mr. Eduard Maurits Meijers............................................................................................................99
2.2. Prof. Mr. Wouter Snijders......................................................................................................................100
2.3. Open stelsel..........................................................................................................................................101
INLEIDING
1. Waarom een vak ‘buitenlandse rechtsstelsels’?
- Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
2
, - Context internationalisering en toenemende mobiliteit
Belang van Europees recht: wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht
o België is hoofdstad van de EU
Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model)
Toepassing buitenlands recht (bv. IPR): bepaalt welk recht van toepassing is
- Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen
Creatieve oplossingen en inspiratie zoeken
Bewust zijn van de relativiteit van het recht
- Rechtsvergelijkend onderzoek
- Inzicht in de wereld en de actualiteit
2. Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsels
- Focus op 3 rechtsstelsels
Frans recht
Duits recht
Anglo-Amerikaans recht (VK /VS)
- Waarom?
Vergelijkbaarheid van het recht
Invloed
o Frans recht
Europa: België, Luxemburg, Nederland, Spanje…
Latijns-Amerika
Afrika
Midden-Oosten
o Duits recht
Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland
Japan, China
Brazilië
o Anglo-Amerikaans recht
Engeland:
Britse Commonwealth: VS, Canada, Australië
Andere landen: Ierland, Israël
VS eigen rechtsontwikkeling:
Grondwet: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
Economisch recht: wereldwijd
FRANS RECHT
1. Historische context
Onderdeel van het (West-)Romeinse rijk
- Initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen
- Nadien quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
3
, 212 n.c.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse burgerrechten aan alle vrije inwoners
van het Romeinse Rijk vroeger alleen voor de A burgers, nu voor zowel A als B
476: val van het West-Romeinse rijk
- Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht: Frankrijk van nu valt in 2 delen:
Noorden: Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door het Bourgondische,
Frankische en Normandische gewoonterecht
= pays de droit coutumier (gewoonterecht)
o Personele toepassing van het recht: geen eenvormig recht meer, recht dat op je
van toepassing is hangt af van welke stam je behoorde
o Voornamelijk mondelinge overlevering, soms opgetekend in teksten
Zuiden: traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
= pays de droit écrit (geschreven recht)
o Lokale koningen verzamelen de geldende Romeinse regels en geven deze
opnieuw uit in wetboeken
o Migratie en gemengde huwelijken bemoeilijken de personele toepassing van het
recht
8e-18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
- 8e-9e eeuw: Karel De Grote herenigde het Frankische (d.i. het West-Romeinse) rijk
Dit ging goed zolang Karel De Grote zelf de heerser was over het rijk en in leven was. Hij
overlijdt en hij had 3 zonen die elks vonden dat zij de troonopvolgers moesten zijn. Dit
leidt tot een burgeroorlog en deze wordt beëindigd door het Verdrag van Verdun
- 843: Verdrag van Verdun
Verdeling van het Frankische rijk onder de drie zonen van Lodewijk I, de zoon van Karel
De Grote
Dit verdrag legt de conture vast van nu nog grote rijke (rechts/machts gebieden) in West-
Europa
o Spanning tussen Frankrijk en Duitsland is hier onstaan
Creatie van het West-Frankische rijk, de voorlopen van Frankrijk
- 9e-16e eeuw: feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (‘ancien régime’)
Feodaliteit: leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden, in ruil voor loyaliteit
en militaire steun aan leenheer
o Leenheren waren de meest machtigste om dat moment
Recht blijft lang zeer verbrokkeld (pays de droit coutumier vs. pays de droit écrit)
o Koning had lange tijde zwakke positie, met weinig legislatieve bevoegdheden,
wat verbrokkeling versterkte
o Ondersteuning gewoonterecht door Franse Koningen. Bewuste strategie om
afstand te nemen van de Duitse keizers, die steunden op het Romeinse recht
Beperkte eenmaking van rechtspraak door de koninklijke rechtbanken (vanaf 13 e eeuw)
o Er waren conflicten tussen mensen en dat was niet menselijk dat dat per stam op
een verschillende manier werd opgelost dus daarom de koninklijke rechtbanken
die namens de Koning recht spraken maar wel met de lokale regels van
toepassing
o Grote invloed van het Parlement de Paris: belangrijkste Franse rechtbank
4
INLEIDING...................................................................................................................................................... 2
1. Waarom een vak ‘buitenlandse rechtsstelsels’?..............................................................................................2
2. Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsels.............................................................................................3
FRANS RECHT................................................................................................................................................. 3
1. Historische context...........................................................................................................................................3
2. Rechtsbronnen..................................................................................................................................................6
2.1. Overzicht van de rechtsbronnen...............................................................................................................7
2.2. Hiërachie der normen.............................................................................................................................11
3. Staatsstructuur en instellingen.......................................................................................................................13
3.1 Staatsstructuur en instellingen – gerechtelijke organisatie.....................................................................14
4. Gastcollege Michaël Mallien..........................................................................................................................18
4.1. De wetgevende macht............................................................................................................................18
.......................................................................................................................................................................18
4.2. De uitvoerende macht............................................................................................................................23
4.3 De herziening van de Grondwet..............................................................................................................29
5. Caput selectum: laïcité...................................................................................................................................31
DUITS RECHT................................................................................................................................................ 36
1. Inleiding..........................................................................................................................................................36
2. Historische context.........................................................................................................................................37
3. Rechtsbronnen................................................................................................................................................42
3.1. Centrale thema’s.....................................................................................................................................42
3.2. Overzicht van de rechtsbronnen.............................................................................................................45
3.3. Hiërarchie der normen...........................................................................................................................48
4. Staatsstructuur en instellingen.......................................................................................................................50
5. Capita selecta: Duitsland en het leger............................................................................................................56
5.1. Duitsland en het leger.............................................................................................................................56
ANGLO-AMERIKAANS RECHT........................................................................................................................ 58
1. Inleiding..........................................................................................................................................................58
2. Verenigd Koninkrijk.........................................................................................................................................60
2.1. Historische context.................................................................................................................................60
2.2. Rechtsbronnen........................................................................................................................................63
2.3. Staatsstructuur en instellingen...............................................................................................................69
2.4. Caput selectum – rechterlijke rechtsvinding..........................................................................................74
3. Verenigde Staten............................................................................................................................................76
3.1. Historische context.................................................................................................................................76
3.2. Rechtsbronnen........................................................................................................................................78
3.3. Staatsstructuur en instellingen...............................................................................................................82
3.4. Capita selecta – scheiding der machten.................................................................................................88
INTRODUCTIE CHINEES RECHT...................................................................................................................... 93
1. Inleiding..........................................................................................................................................................93
2. Geschiedenis van het Chinese recht...............................................................................................................93
1
, 3. Rechtsfilosofieën in het oude China...............................................................................................................93
4. Het moderne Chinese rechtssysteem.............................................................................................................94
5. De digitale wet van China..............................................................................................................................95
6. Zorgen over digitale mensenrechten..............................................................................................................95
INTRODUCTIE NEDERLANDS RECHT.............................................................................................................. 96
1. Inleiding..........................................................................................................................................................96
1.1. Wetgevende/uitvoerende macht...........................................................................................................96
1.2. Rechterlijke macht..................................................................................................................................98
2. Privaatrecht....................................................................................................................................................99
2.1. Prof. Mr. Eduard Maurits Meijers............................................................................................................99
2.2. Prof. Mr. Wouter Snijders......................................................................................................................100
2.3. Open stelsel..........................................................................................................................................101
INLEIDING
1. Waarom een vak ‘buitenlandse rechtsstelsels’?
- Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
2
, - Context internationalisering en toenemende mobiliteit
Belang van Europees recht: wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht
o België is hoofdstad van de EU
Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model)
Toepassing buitenlands recht (bv. IPR): bepaalt welk recht van toepassing is
- Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen
Creatieve oplossingen en inspiratie zoeken
Bewust zijn van de relativiteit van het recht
- Rechtsvergelijkend onderzoek
- Inzicht in de wereld en de actualiteit
2. Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsels
- Focus op 3 rechtsstelsels
Frans recht
Duits recht
Anglo-Amerikaans recht (VK /VS)
- Waarom?
Vergelijkbaarheid van het recht
Invloed
o Frans recht
Europa: België, Luxemburg, Nederland, Spanje…
Latijns-Amerika
Afrika
Midden-Oosten
o Duits recht
Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland
Japan, China
Brazilië
o Anglo-Amerikaans recht
Engeland:
Britse Commonwealth: VS, Canada, Australië
Andere landen: Ierland, Israël
VS eigen rechtsontwikkeling:
Grondwet: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
Economisch recht: wereldwijd
FRANS RECHT
1. Historische context
Onderdeel van het (West-)Romeinse rijk
- Initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen
- Nadien quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
3
, 212 n.c.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse burgerrechten aan alle vrije inwoners
van het Romeinse Rijk vroeger alleen voor de A burgers, nu voor zowel A als B
476: val van het West-Romeinse rijk
- Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht: Frankrijk van nu valt in 2 delen:
Noorden: Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door het Bourgondische,
Frankische en Normandische gewoonterecht
= pays de droit coutumier (gewoonterecht)
o Personele toepassing van het recht: geen eenvormig recht meer, recht dat op je
van toepassing is hangt af van welke stam je behoorde
o Voornamelijk mondelinge overlevering, soms opgetekend in teksten
Zuiden: traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
= pays de droit écrit (geschreven recht)
o Lokale koningen verzamelen de geldende Romeinse regels en geven deze
opnieuw uit in wetboeken
o Migratie en gemengde huwelijken bemoeilijken de personele toepassing van het
recht
8e-18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
- 8e-9e eeuw: Karel De Grote herenigde het Frankische (d.i. het West-Romeinse) rijk
Dit ging goed zolang Karel De Grote zelf de heerser was over het rijk en in leven was. Hij
overlijdt en hij had 3 zonen die elks vonden dat zij de troonopvolgers moesten zijn. Dit
leidt tot een burgeroorlog en deze wordt beëindigd door het Verdrag van Verdun
- 843: Verdrag van Verdun
Verdeling van het Frankische rijk onder de drie zonen van Lodewijk I, de zoon van Karel
De Grote
Dit verdrag legt de conture vast van nu nog grote rijke (rechts/machts gebieden) in West-
Europa
o Spanning tussen Frankrijk en Duitsland is hier onstaan
Creatie van het West-Frankische rijk, de voorlopen van Frankrijk
- 9e-16e eeuw: feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (‘ancien régime’)
Feodaliteit: leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden, in ruil voor loyaliteit
en militaire steun aan leenheer
o Leenheren waren de meest machtigste om dat moment
Recht blijft lang zeer verbrokkeld (pays de droit coutumier vs. pays de droit écrit)
o Koning had lange tijde zwakke positie, met weinig legislatieve bevoegdheden,
wat verbrokkeling versterkte
o Ondersteuning gewoonterecht door Franse Koningen. Bewuste strategie om
afstand te nemen van de Duitse keizers, die steunden op het Romeinse recht
Beperkte eenmaking van rechtspraak door de koninklijke rechtbanken (vanaf 13 e eeuw)
o Er waren conflicten tussen mensen en dat was niet menselijk dat dat per stam op
een verschillende manier werd opgelost dus daarom de koninklijke rechtbanken
die namens de Koning recht spraken maar wel met de lokale regels van
toepassing
o Grote invloed van het Parlement de Paris: belangrijkste Franse rechtbank
4
