Deel I – Inleiding
• Benoemd contract
- Contract dat aan specifieke wettelijke regeling is onderworpen
- Ratio:
• Creatie van wettelijk ‘fall back’-regime: voor geval partijen in contract geen
grondige regeling hebben uitgewerkt
• Bescherming zwakkere contractpartijen dwingende wetsbepalingen
- Regime:
• Relevante specifieke wettelijke regels
• Gemene verbintenissen- en contractenrecht
- Subsidiair (5.13 BW): verbintenissen- & contractenrecht (met art. 5.71 BW): gemeen
contractenrecht
• Onbenoemd contract/sui generis
- Contract dat niet aan specifieke regeling is onderworpen
- Regime:
• Contract zelf
• Gemene verbintenissen- & gemeen contractenrecht (met art. 5.71 BW)
• Regels benoemd contract per analogie
• Gemengd contract (5.67 BW)
- Contract dat typische kenmerken van 2/meer benoemde contracten vertoont
- 3 kwalificatietheorieën
• Cumulatietheorie: regels van alle benoemde contracten worden naast elkaar
toegepast op verschillende onderdelen
• Absorptietheorie: één van aanwezige contracttypes is overheersend
• Sui generis-theorie: beschouwt gemengd contract als volwaardig onbenoemd
contract & daarom enkel regime onbenoemde contracten van toepassing
Bescherming zwakke contractpartij
• Uitgangspunt contractenrecht: wilsautonomie (cf. 5.3 en 5.14 BW) en sociale welvaartmij
• Consumentenrecht sensu lato (B2C-relatie)
- dwingend recht
1
, - gemeenrechtelijke bescherming (zorgvuldigheidsnorm: goede trouw, contractuele en
precontractuele infoplicht; gekwalificeerde benadeling/misbruik omstandigheden 5.37 BW
enz.)
• Consumentenrecht sensu stricto
- Bv WER, consumentenkoop
- Afdwingbaarheidsparadox
Deel 2 Overeenkomst overdracht eigendom: KOOP
Hoofdstuk 1. Begrip ‘koop’
1. Begripsomschrijving en (objectieve) essentiële bestanddelen
• Gemeenrechtelijk begrip koop: art. 1582 oud BW brengt eigendomsoverdracht goed niet in
rekening (objectief essentieel bestanddeel)
o zaak: zowel roerende als onroerende & lichamelijke als onlichamelijke goederen
• Afwijkend begrip ‘koop’ in bijzonder regimes: koop omdat in die regimes mede contracten die
volgens gemeen recht als aanneming zouden worden beschouwd
o Boek VI WER: aangepaste definitie koopovereenkomst (art. I.8, 33° WER) gaat enkel
om lichamelijke roerende zaken (art. I.1, 6° WER)
• 2 (objectief) essentiële bestanddelen:
o Overdracht van eigendomsrecht van goed
o Betaling van prijs in geld
o Bij ontbreken van één van bestanddelen: geen koop maar ander onbenoemd contract
o Subjectief essentiële bestanddelen enkel determinerend voor totstandkoming contract
maar niet voor kwalificatie
1. Eigendomsoverdracht van goed
- Goed (vs. dienst): is onderscheid tussen koop en aanneming in contractenrecht -> quid als
gemengd contract met zowel componenten van koop en aanneming?
• Te leveren/vervaardigen + grondstoffen = gemengde overeenkomst (als er nog dienst
nodig is en als degene die dienst levert ook goed levert)
Specificiteitscriterium: hoe specifieker het goed hoe meer dienstencomponent
doorweegt (stel koopt nieuwe wagen, hebt lange optielijst m.b.t. soort stoelen etc. dus
kan wagen sterk op maat maken wat primeert er? Het goed of dienst – het is wel
degelijk koop: het gaat hier om standaardkeuzes, het goed primeert dus)
(kwalificatie koop afwijkend: consumentenkoop: 1649bis §3 oud BW + WER)
• Diensten worden geleverd n.a.v. koop = gemengde overeenkomst -> economisch
criterium: wat determineert er: de koop of de plaatsing? (er moet geval per geval
gekeken worden naar wat primeert) (bv. iemand komt oven vervangen en koopt
wisselstuk: accessoire koop want hoort bijeen) (bv. koopt kleren waaraan iets moet
2
, aangepast worden zoals verkorten van broek: koop met ondergeschikte dienst want is
apart onderdeel)
(afwijkend: consumentenkoop: 1649ter §4 oud BW + WER)
- Dit bestanddeel veronderstelt dat:
• koopcontract goed moet betreffen <-> doel contract ligt in prestatie van dienst door ene
contractpartij ten behoeve van andere: aanneming
• verkoper eigendomsrecht goed aan koper moet overdragen & niet ander recht contract tot
vestiging van zakelijk recht
• verkoper over gekochte goed beschikkingsbevoegd moet zijn
- Eigendomsoverdracht kan niet voorwerp van opschortende voorwaarde uitmaken (wel van
ontbindende)
Ogenblik eigendomsoverdracht
- geschiedt in principe consensueel (art. 1583 oud BW + art. 5.79 jo art. 3.14, §2; lid 2 BW) zonder
enige formaliteiten dare-verbintenis van verkoper
- gevallen van uitgestelde eigendomsoverdracht
• Consensuele eigendomsoverdracht behoort niet to wezen van koop: hoeft niet noodzakelijk
plaats te hebben op ogenblik sluiten contract
• Verkoop van soortgoed (genus): is goed dat t.a.v. hoeveelheid & hoedanigheid is bepaald (art.
3.44, lid 3 BW) – specificatie goed is vereist vooraleer eigendomsoverdracht kan geschieden
(art. 3.14, §2, lid 3 BW) – is gevolg van zakenrechtelijk specialiteitsbeginsel (art. 3.8 BW)
• Verkoop toekomstig goed: eigendom gaat pas over als goed in werkelijkheid bestaat ( bv. nog
te bouwen onroerend goed) – is gevolg van zakenrechtelijk specialiteitsbeginsel
• Beding van eigendomsvoorbehoud: partijen kunnen in koopcontract bedingen dat
eigendomsoverdracht zal plaatsvinden op later tijdstip dan ogenblik sluiten contract ( bv.
daadwerkelijke levering goed, betaling prijs)
o Voordeel verkoper: zolang koper geen eigenaar mag die niet over goed beschikken
o Risico verkoper: risico verlies goed door vreemde oorzaak blijft tot aan
eigendomsoverdracht voor verkoper <-> partijen kunnen bedingen dat risico voor
koper zal zijn
- Belang van bepalen juist tijdstip van eigendomsoverdracht
• Risico: gaat samen over met eigendom goed (art. 1624 oud BW jo art. 5.80, lid 1 & 5.100, lid
3 BW)
o Art. 1138, lid 2 oud BW: res perit domino: als eigendom vernietigd/beschadigd door
overmacht draagt eigenaar risico & schade
o Stel verkochte goed gaat teniet door bv. brand na blikseminslag na
eigendomsoverdracht koper dient prijs te betalen zelfs al is goed niet geleverd
o Partijen kunnen anders bedingen
o Uitzondering art. VI.44 WER: voor contracten waarbij verkoper-onderneming
verkochte lichamelijke roerend goed opstuurt naar koper-consument, gaat risico van
verlies/beschadiging pas over op consument zodra hij goed fysiek in bezit heeft
3
, gekregen – van dwingend recht – enkel van toepassing op lichamelijk roerende
goederen
• Faillissement:
o Faillissement verkoper: bij eigendomsoverdracht kan koper goed uit boedel opeisen,
indien geen eigendomsoverdracht art. 3.36 BW
Eigendomsoverdracht & verhouding tot derden
- Verkoop andermans goed: verkoper is geen eigenaar van goed aansprakelijkheid verkoper
tegenover koper & ev. nietigheid koop
• Beschikkingsbeginsel: je moet beschikken over goed om dat te kunnen overdragen anders
heeft overdracht geen uitvoering
• Anticipatieve vrijwaring voor uitwinning: kan ontbinding vragen als je wordt uitgewonnen
maar omdat dit omslachtig is kan je nietigheid vragen o.g.v. art. 1599 oud BW
• Relatieve nietigheid
- Enkel koper kan dit vragen (ongeacht te goeder trouw of te kwader trouw – dit
laatste enkel relevant voor BCA schadevergoeding: enkel als te goeder trouw)
<-> geen risico op uitwinning (meer): geen nietigheid meer mogelijk te vorderen ( bv. 2
gehuwde partners zijn eigenaar van goed en 1 partner verkoopt dit goed, koper betaalt niet en
dagvaarden elks koper tot betaling dan kan nietigheid niet gevraagd worden)
• Art. 1599 oud BW niet van toepassing:
- Onbevoegde vertegenwoordiging (wil huis verhuren en schakelt makelaar in die huis
verkoopt: probleem in vertegenwoordiging), sterkmaking (ik maak mij sterk dat eigenaar
goed zal verkopen) (belofte dat derde bepaalde handeling zal stellen)
- Verkoop van soortgoederen (ik verkoop 1 ton grind maar ik heb die nog niet, geen
probleem want grind moet enkel beschikbaar zijn bij leveren )
• Wel van toepassing, bv:
- Vergissing: per ongeluk stuk perceel van buur mee verkopen
- Verkoop onverdeeld goed (let op declaratieve verdeling): oudere dame heeft woning
samen met neef en verkoopt die woning maar neef: dit is deels verkoop van
andermans goed dit is verkoop van andermans goed maar tast niet gehele koop
aan
- Dubbele verkoop onroerende goederen (3.30 BW) = achtereenvolgende verkoop aan 2 kopers
• In principe primeert oudste recht: 1e koper kan eigendomsrecht aan 2e koper
tegenwerpen (3.4 BW)
• Maar regels van onroerende publiciteit kunnen zorgen dat principe geen toepassing
vindt: diegene die te goeder trouw als eerste concurrent recht zélf tegenwerpbaar heeft
gemaakt door authentieke akte of overschrijving op Kantoor Rechtszekerheid gaat voor
• Beschermt enkel derden te goeder trouw met concurrent recht (3.22 BW)
4
• Benoemd contract
- Contract dat aan specifieke wettelijke regeling is onderworpen
- Ratio:
• Creatie van wettelijk ‘fall back’-regime: voor geval partijen in contract geen
grondige regeling hebben uitgewerkt
• Bescherming zwakkere contractpartijen dwingende wetsbepalingen
- Regime:
• Relevante specifieke wettelijke regels
• Gemene verbintenissen- en contractenrecht
- Subsidiair (5.13 BW): verbintenissen- & contractenrecht (met art. 5.71 BW): gemeen
contractenrecht
• Onbenoemd contract/sui generis
- Contract dat niet aan specifieke regeling is onderworpen
- Regime:
• Contract zelf
• Gemene verbintenissen- & gemeen contractenrecht (met art. 5.71 BW)
• Regels benoemd contract per analogie
• Gemengd contract (5.67 BW)
- Contract dat typische kenmerken van 2/meer benoemde contracten vertoont
- 3 kwalificatietheorieën
• Cumulatietheorie: regels van alle benoemde contracten worden naast elkaar
toegepast op verschillende onderdelen
• Absorptietheorie: één van aanwezige contracttypes is overheersend
• Sui generis-theorie: beschouwt gemengd contract als volwaardig onbenoemd
contract & daarom enkel regime onbenoemde contracten van toepassing
Bescherming zwakke contractpartij
• Uitgangspunt contractenrecht: wilsautonomie (cf. 5.3 en 5.14 BW) en sociale welvaartmij
• Consumentenrecht sensu lato (B2C-relatie)
- dwingend recht
1
, - gemeenrechtelijke bescherming (zorgvuldigheidsnorm: goede trouw, contractuele en
precontractuele infoplicht; gekwalificeerde benadeling/misbruik omstandigheden 5.37 BW
enz.)
• Consumentenrecht sensu stricto
- Bv WER, consumentenkoop
- Afdwingbaarheidsparadox
Deel 2 Overeenkomst overdracht eigendom: KOOP
Hoofdstuk 1. Begrip ‘koop’
1. Begripsomschrijving en (objectieve) essentiële bestanddelen
• Gemeenrechtelijk begrip koop: art. 1582 oud BW brengt eigendomsoverdracht goed niet in
rekening (objectief essentieel bestanddeel)
o zaak: zowel roerende als onroerende & lichamelijke als onlichamelijke goederen
• Afwijkend begrip ‘koop’ in bijzonder regimes: koop omdat in die regimes mede contracten die
volgens gemeen recht als aanneming zouden worden beschouwd
o Boek VI WER: aangepaste definitie koopovereenkomst (art. I.8, 33° WER) gaat enkel
om lichamelijke roerende zaken (art. I.1, 6° WER)
• 2 (objectief) essentiële bestanddelen:
o Overdracht van eigendomsrecht van goed
o Betaling van prijs in geld
o Bij ontbreken van één van bestanddelen: geen koop maar ander onbenoemd contract
o Subjectief essentiële bestanddelen enkel determinerend voor totstandkoming contract
maar niet voor kwalificatie
1. Eigendomsoverdracht van goed
- Goed (vs. dienst): is onderscheid tussen koop en aanneming in contractenrecht -> quid als
gemengd contract met zowel componenten van koop en aanneming?
• Te leveren/vervaardigen + grondstoffen = gemengde overeenkomst (als er nog dienst
nodig is en als degene die dienst levert ook goed levert)
Specificiteitscriterium: hoe specifieker het goed hoe meer dienstencomponent
doorweegt (stel koopt nieuwe wagen, hebt lange optielijst m.b.t. soort stoelen etc. dus
kan wagen sterk op maat maken wat primeert er? Het goed of dienst – het is wel
degelijk koop: het gaat hier om standaardkeuzes, het goed primeert dus)
(kwalificatie koop afwijkend: consumentenkoop: 1649bis §3 oud BW + WER)
• Diensten worden geleverd n.a.v. koop = gemengde overeenkomst -> economisch
criterium: wat determineert er: de koop of de plaatsing? (er moet geval per geval
gekeken worden naar wat primeert) (bv. iemand komt oven vervangen en koopt
wisselstuk: accessoire koop want hoort bijeen) (bv. koopt kleren waaraan iets moet
2
, aangepast worden zoals verkorten van broek: koop met ondergeschikte dienst want is
apart onderdeel)
(afwijkend: consumentenkoop: 1649ter §4 oud BW + WER)
- Dit bestanddeel veronderstelt dat:
• koopcontract goed moet betreffen <-> doel contract ligt in prestatie van dienst door ene
contractpartij ten behoeve van andere: aanneming
• verkoper eigendomsrecht goed aan koper moet overdragen & niet ander recht contract tot
vestiging van zakelijk recht
• verkoper over gekochte goed beschikkingsbevoegd moet zijn
- Eigendomsoverdracht kan niet voorwerp van opschortende voorwaarde uitmaken (wel van
ontbindende)
Ogenblik eigendomsoverdracht
- geschiedt in principe consensueel (art. 1583 oud BW + art. 5.79 jo art. 3.14, §2; lid 2 BW) zonder
enige formaliteiten dare-verbintenis van verkoper
- gevallen van uitgestelde eigendomsoverdracht
• Consensuele eigendomsoverdracht behoort niet to wezen van koop: hoeft niet noodzakelijk
plaats te hebben op ogenblik sluiten contract
• Verkoop van soortgoed (genus): is goed dat t.a.v. hoeveelheid & hoedanigheid is bepaald (art.
3.44, lid 3 BW) – specificatie goed is vereist vooraleer eigendomsoverdracht kan geschieden
(art. 3.14, §2, lid 3 BW) – is gevolg van zakenrechtelijk specialiteitsbeginsel (art. 3.8 BW)
• Verkoop toekomstig goed: eigendom gaat pas over als goed in werkelijkheid bestaat ( bv. nog
te bouwen onroerend goed) – is gevolg van zakenrechtelijk specialiteitsbeginsel
• Beding van eigendomsvoorbehoud: partijen kunnen in koopcontract bedingen dat
eigendomsoverdracht zal plaatsvinden op later tijdstip dan ogenblik sluiten contract ( bv.
daadwerkelijke levering goed, betaling prijs)
o Voordeel verkoper: zolang koper geen eigenaar mag die niet over goed beschikken
o Risico verkoper: risico verlies goed door vreemde oorzaak blijft tot aan
eigendomsoverdracht voor verkoper <-> partijen kunnen bedingen dat risico voor
koper zal zijn
- Belang van bepalen juist tijdstip van eigendomsoverdracht
• Risico: gaat samen over met eigendom goed (art. 1624 oud BW jo art. 5.80, lid 1 & 5.100, lid
3 BW)
o Art. 1138, lid 2 oud BW: res perit domino: als eigendom vernietigd/beschadigd door
overmacht draagt eigenaar risico & schade
o Stel verkochte goed gaat teniet door bv. brand na blikseminslag na
eigendomsoverdracht koper dient prijs te betalen zelfs al is goed niet geleverd
o Partijen kunnen anders bedingen
o Uitzondering art. VI.44 WER: voor contracten waarbij verkoper-onderneming
verkochte lichamelijke roerend goed opstuurt naar koper-consument, gaat risico van
verlies/beschadiging pas over op consument zodra hij goed fysiek in bezit heeft
3
, gekregen – van dwingend recht – enkel van toepassing op lichamelijk roerende
goederen
• Faillissement:
o Faillissement verkoper: bij eigendomsoverdracht kan koper goed uit boedel opeisen,
indien geen eigendomsoverdracht art. 3.36 BW
Eigendomsoverdracht & verhouding tot derden
- Verkoop andermans goed: verkoper is geen eigenaar van goed aansprakelijkheid verkoper
tegenover koper & ev. nietigheid koop
• Beschikkingsbeginsel: je moet beschikken over goed om dat te kunnen overdragen anders
heeft overdracht geen uitvoering
• Anticipatieve vrijwaring voor uitwinning: kan ontbinding vragen als je wordt uitgewonnen
maar omdat dit omslachtig is kan je nietigheid vragen o.g.v. art. 1599 oud BW
• Relatieve nietigheid
- Enkel koper kan dit vragen (ongeacht te goeder trouw of te kwader trouw – dit
laatste enkel relevant voor BCA schadevergoeding: enkel als te goeder trouw)
<-> geen risico op uitwinning (meer): geen nietigheid meer mogelijk te vorderen ( bv. 2
gehuwde partners zijn eigenaar van goed en 1 partner verkoopt dit goed, koper betaalt niet en
dagvaarden elks koper tot betaling dan kan nietigheid niet gevraagd worden)
• Art. 1599 oud BW niet van toepassing:
- Onbevoegde vertegenwoordiging (wil huis verhuren en schakelt makelaar in die huis
verkoopt: probleem in vertegenwoordiging), sterkmaking (ik maak mij sterk dat eigenaar
goed zal verkopen) (belofte dat derde bepaalde handeling zal stellen)
- Verkoop van soortgoederen (ik verkoop 1 ton grind maar ik heb die nog niet, geen
probleem want grind moet enkel beschikbaar zijn bij leveren )
• Wel van toepassing, bv:
- Vergissing: per ongeluk stuk perceel van buur mee verkopen
- Verkoop onverdeeld goed (let op declaratieve verdeling): oudere dame heeft woning
samen met neef en verkoopt die woning maar neef: dit is deels verkoop van
andermans goed dit is verkoop van andermans goed maar tast niet gehele koop
aan
- Dubbele verkoop onroerende goederen (3.30 BW) = achtereenvolgende verkoop aan 2 kopers
• In principe primeert oudste recht: 1e koper kan eigendomsrecht aan 2e koper
tegenwerpen (3.4 BW)
• Maar regels van onroerende publiciteit kunnen zorgen dat principe geen toepassing
vindt: diegene die te goeder trouw als eerste concurrent recht zélf tegenwerpbaar heeft
gemaakt door authentieke akte of overschrijving op Kantoor Rechtszekerheid gaat voor
• Beschermt enkel derden te goeder trouw met concurrent recht (3.22 BW)
4
