Volledige samenvatting bijzondere contracten - prof. Carette

Deel I – Inleiding
• Benoemd contract

- Contract dat aan specifieke wettelijke regeling is onderworpen

- Ratio:

• Creatie van wettelijk ‘fall back’-regime: voor geval partijen in contract geen
grondige regeling hebben uitgewerkt

• Bescherming zwakkere contractpartijen  dwingende wetsbepalingen

- Regime:

• Relevante specifieke wettelijke regels

• Gemene verbintenissen- en contractenrecht

- Subsidiair (5.13 BW): verbintenissen- & contractenrecht (met art. 5.71 BW): gemeen
contractenrecht

• Onbenoemd contract/sui generis

- Contract dat niet aan specifieke regeling is onderworpen

- Regime:

• Contract zelf

• Gemene verbintenissen- & gemeen contractenrecht (met art. 5.71 BW)

• Regels benoemd contract per analogie

• Gemengd contract (5.67 BW)

- Contract dat typische kenmerken van 2/meer benoemde contracten vertoont

- 3 kwalificatietheorieën

• Cumulatietheorie: regels van alle benoemde contracten worden naast elkaar
toegepast op verschillende onderdelen

• Absorptietheorie: één van aanwezige contracttypes is overheersend

• Sui generis-theorie: beschouwt gemengd contract als volwaardig onbenoemd
contract & daarom enkel regime onbenoemde contracten van toepassing



Bescherming zwakke contractpartij

• Uitgangspunt contractenrecht: wilsautonomie (cf. 5.3 en 5.14 BW) en sociale welvaart

• Consumentenrecht sensu lato (B2C-relatie)

- dwingend recht



1

, - gemeenrechtelijke bescherming (zorgvuldigheidsnorm: goede trouw, contractuele en
precontractuele infoplicht; gekwalificeerde benadeling/misbruik omstandigheden 5.37 BW
enz.)

• Consumentenrecht sensu stricto

- Bv WER, consumentenkoop

- Afdwingbaarheidsparadox



Deel 2 Overeenkomst overdracht eigendom: KOOP
Hoofdstuk 1. Begrip ‘koop’
1. Begripsomschrijving en (objectieve) essentiële bestanddelen
• Gemeenrechtelijk begrip koop: art. 1582 oud BW brengt eigendomsoverdracht goed niet in
rekening (objectief essentieel bestanddeel)
o zaak: zowel roerende als onroerende & lichamelijke als onlichamelijke goederen
• Afwijkend begrip ‘koop’ in bijzonder regimes: koop omdat in die regimes mede contracten die
volgens gemeen recht als aanneming zouden worden beschouwd
o Boek VI WER: aangepaste definitie koopovereenkomst (art. I.8, 33° WER)  gaat enkel
om lichamelijke roerende zaken (art. I.1, 6° WER)
• 2 (objectief) essentiële bestanddelen:
o Overdracht van eigendomsrecht van goed
o Betaling van prijs in geld
o Bij ontbreken van één van bestanddelen: geen koop maar ander onbenoemd contract
o Subjectief essentiële bestanddelen enkel determinerend voor totstandkoming contract
maar niet voor kwalificatie



1. Eigendomsoverdracht van goed
- Goed (vs. dienst): is onderscheid tussen koop en aanneming in contractenrecht -> quid als
gemengd contract met zowel componenten van koop en aanneming?

• Te leveren/vervaardigen + grondstoffen = gemengde overeenkomst (als er nog dienst
nodig is en als degene die dienst levert ook goed levert)

 Specificiteitscriterium: hoe specifieker het goed hoe meer dienstencomponent
doorweegt (stel koopt nieuwe wagen, hebt lange optielijst m.b.t. soort stoelen etc. dus
kan wagen sterk op maat maken  wat primeert er? Het goed of dienst – het is wel
degelijk koop: het gaat hier om standaardkeuzes, het goed primeert dus)

(kwalificatie koop afwijkend: consumentenkoop: 1649bis §3 oud BW + WER)

• Diensten worden geleverd n.a.v. koop = gemengde overeenkomst -> economisch
criterium: wat determineert er: de koop of de plaatsing? (er moet geval per geval
gekeken worden naar wat primeert) (bv. iemand komt oven vervangen en koopt
wisselstuk: accessoire koop want hoort bijeen) (bv. koopt kleren waaraan iets moet

2

, aangepast worden zoals verkorten van broek: koop met ondergeschikte dienst want is
apart onderdeel)

(afwijkend: consumentenkoop: 1649ter §4 oud BW + WER)



- Dit bestanddeel veronderstelt dat:

• koopcontract goed moet betreffen <-> doel contract ligt in prestatie van dienst door ene
contractpartij ten behoeve van andere: aanneming

• verkoper eigendomsrecht goed aan koper moet overdragen & niet ander recht contract tot
vestiging van zakelijk recht

• verkoper over gekochte goed beschikkingsbevoegd moet zijn

- Eigendomsoverdracht kan niet voorwerp van opschortende voorwaarde uitmaken (wel van
ontbindende)



Ogenblik eigendomsoverdracht

- geschiedt in principe consensueel (art. 1583 oud BW + art. 5.79 jo art. 3.14, §2; lid 2 BW) zonder
enige formaliteiten  dare-verbintenis van verkoper
- gevallen van uitgestelde eigendomsoverdracht
• Consensuele eigendomsoverdracht behoort niet to wezen van koop: hoeft niet noodzakelijk
plaats te hebben op ogenblik sluiten contract
• Verkoop van soortgoed (genus): is goed dat t.a.v. hoeveelheid & hoedanigheid is bepaald (art.
3.44, lid 3 BW) – specificatie goed is vereist vooraleer eigendomsoverdracht kan geschieden
(art. 3.14, §2, lid 3 BW) – is gevolg van zakenrechtelijk specialiteitsbeginsel (art. 3.8 BW)
• Verkoop toekomstig goed: eigendom gaat pas over als goed in werkelijkheid bestaat ( bv. nog
te bouwen onroerend goed) – is gevolg van zakenrechtelijk specialiteitsbeginsel
• Beding van eigendomsvoorbehoud: partijen kunnen in koopcontract bedingen dat
eigendomsoverdracht zal plaatsvinden op later tijdstip dan ogenblik sluiten contract ( bv.
daadwerkelijke levering goed, betaling prijs)
o Voordeel verkoper: zolang koper geen eigenaar mag die niet over goed beschikken
o Risico verkoper: risico verlies goed door vreemde oorzaak blijft tot aan
eigendomsoverdracht voor verkoper <-> partijen kunnen bedingen dat risico voor
koper zal zijn
- Belang van bepalen juist tijdstip van eigendomsoverdracht
• Risico: gaat samen over met eigendom goed (art. 1624 oud BW jo art. 5.80, lid 1 & 5.100, lid
3 BW)
o Art. 1138, lid 2 oud BW: res perit domino: als eigendom vernietigd/beschadigd door
overmacht draagt eigenaar risico & schade
o Stel verkochte goed gaat teniet door bv. brand na blikseminslag na
eigendomsoverdracht  koper dient prijs te betalen zelfs al is goed niet geleverd
o Partijen kunnen anders bedingen
o Uitzondering art. VI.44 WER: voor contracten waarbij verkoper-onderneming
verkochte lichamelijke roerend goed opstuurt naar koper-consument, gaat risico van
verlies/beschadiging pas over op consument zodra hij goed fysiek in bezit heeft

3

, gekregen – van dwingend recht – enkel van toepassing op lichamelijk roerende
goederen
• Faillissement:
o Faillissement verkoper: bij eigendomsoverdracht kan koper goed uit boedel opeisen,
indien geen eigendomsoverdracht art. 3.36 BW



Eigendomsoverdracht & verhouding tot derden

- Verkoop andermans goed: verkoper is geen eigenaar van goed  aansprakelijkheid verkoper
tegenover koper & ev. nietigheid koop

• Beschikkingsbeginsel: je moet beschikken over goed om dat te kunnen overdragen anders
heeft overdracht geen uitvoering

• Anticipatieve vrijwaring voor uitwinning: kan ontbinding vragen als je wordt uitgewonnen
maar omdat dit omslachtig is kan je nietigheid vragen o.g.v. art. 1599 oud BW

• Relatieve nietigheid

- Enkel koper kan dit vragen (ongeacht te goeder trouw of te kwader trouw – dit
laatste enkel relevant voor BCA schadevergoeding: enkel als te goeder trouw)

<-> geen risico op uitwinning (meer): geen nietigheid meer mogelijk te vorderen ( bv. 2
gehuwde partners zijn eigenaar van goed en 1 partner verkoopt dit goed, koper betaalt niet en
dagvaarden elks koper tot betaling  dan kan nietigheid niet gevraagd worden)

• Art. 1599 oud BW niet van toepassing:

- Onbevoegde vertegenwoordiging (wil huis verhuren en schakelt makelaar in die huis
verkoopt: probleem in vertegenwoordiging), sterkmaking (ik maak mij sterk dat eigenaar
goed zal verkopen) (belofte dat derde bepaalde handeling zal stellen)

- Verkoop van soortgoederen (ik verkoop 1 ton grind maar ik heb die nog niet, geen
probleem want grind moet enkel beschikbaar zijn bij leveren )

• Wel van toepassing, bv:

- Vergissing: per ongeluk stuk perceel van buur mee verkopen

- Verkoop onverdeeld goed (let op declaratieve verdeling): oudere dame heeft woning
samen met neef en verkoopt die woning maar neef: dit is deels verkoop van
andermans goed  dit is verkoop van andermans goed maar tast niet gehele koop
aan

- Dubbele verkoop onroerende goederen (3.30 BW) = achtereenvolgende verkoop aan 2 kopers

• In principe primeert oudste recht: 1e koper kan eigendomsrecht aan 2e koper
tegenwerpen (3.4 BW)

• Maar regels van onroerende publiciteit kunnen zorgen dat principe geen toepassing
vindt: diegene die te goeder trouw als eerste concurrent recht zélf tegenwerpbaar heeft
gemaakt door authentieke akte of overschrijving op Kantoor Rechtszekerheid gaat voor

• Beschermt enkel derden te goeder trouw met concurrent recht (3.22 BW)

4