Thema 1: Voortplanting en ontwikkeling bij de mens
Hoofdstuk 1. Voortplanting en ontwikkeling bij de mens
1. Bouw en functie van het voortplantingsstelsel
🔹 Mannelijk stelsel:
• Testes (teelballen):
o Produceren spermacellen en testosteron.
o Spermatogenese vindt plaats in zaadbuisjes.
• Bijbal: opslag en rijping van zaadcellen.
• Zaadleider: vervoert zaadcellen naar de urinebuis.
• Kliertjes:
o Zaadblaasjes: produceren energierijk zaadvocht.
o Prostaat: neutraliseert zuren in vagina.
o Cowperklieren: reinigen urinebuis voorafgaand aan ejaculatie.
• Penis: orgaan voor copulatie, bevat zwellichamen.
🔹 Vrouwelijk stelsel:
• Ovaria (eierstokken): produceren eicellen + hormonen (oestrogeen en
progesteron).
• Eileiders (oviducten): bevruchting vindt hier plaats.
• Uterus (baarmoeder): gespierd orgaan, endometrium voor innesteling.
• Cervix (baarmoederhals): slijmprop als barrière.
• Vagina: verbindingskanaal naar buitenwereld.
• Vulva: uitwendige delen: schaamlippen, clitoris.
2. Gametogenese
Spermatogenese (vanaf puberteit, continu):
1. Spermatogonium (2n) → mitose → primaire spermatocyt (2n).
2. Eerste meiotische deling → secundaire spermatocyt (n).
3. Tweede meiotische deling → spermatiden (n).
4. Rijping → spermatozoïden met kop (acrosoom), middenstuk (mitochondriën), en
staart (flagel).
Oögenese (reeds gestart bij geboorte, cyclisch):
1. Oögonia (2n) → primaire oöcyt (2n) in profase I tot puberteit.
2. Bij ovulatie: voltooiing eerste meiose → secundaire oöcyt + poollichaampje.
3. Meiose II enkel bij bevruchting voltooid → eicel + tweede poollichaampje.
, ⏱️ 3. Menstruatiecyclus in 4 fasen (gemiddeld 28 dagen)
🩸 1. Menstruatiefase (dag 1–5)
• Start van de cyclus = eerste dag van de menstruatie.
• Bloedverlies: afstoting van het endometrium (baarmoederslijmvlies).
• Oestrogeen- en progesteronspiegels zijn laag, waardoor het endometrium
afbrokkelt.
• Hypothalamus detecteert hormoondaling → start FSH-secretie.
Fase 2. Folliculaire fase (dag 1–13, overlapt met menstruatie)
• FSH stimuleert de rijping van follikels in ovaria.
• Follikels produceren oestrogeen, dat het endometrium opnieuw doet opbouwen.
• Rond dag 12: sterk stijgende oestrogeenspiegel → positieve feedback → LH-
piek.
• Follikel wordt dominant → klaar voor ovulatie.
🌕 Ovulatiefase (rond dag 14)
• LH-piek veroorzaakt de eisprong: rijpe follikel barst open → secundaire oöcyt
komt vrij.
• Oöcyt wordt opgevangen door de eileider (ampulla) waar bevruchting kan
plaatsvinden.
• Levensduur eicel: max. 24u, spermacellen: tot 5 dagen.
Fase 3. Luteale fase (dag 15–28)
• Gele lichaam (corpus luteum) vormt uit opengebarsten follikel.
• Produceert veel progesteron + beetje oestrogeen → verdere rijping van het
endometrium.
• Bij bevruchting: embryo produceert hCG, gele lichaam blijft actief.
• Geen bevruchting: corpus luteum sterft af → progesteron daalt → nieuw
bloedverlies = start volgende cyclus.
4. Bevruchting, zwangerschap en ontwikkeling
1. Bevruchting:
• Gebeurt in de ampulla van de eileider.
• Spermatozoïde dringt eicel binnen → zygote (2n).
• Corticale reactie voorkomt polyspermie.
2. Vroege ontwikkeling:
• Zygote → klievingsdelingen → morula → blastocyst.
• Blastocyst nestelt zich in endometrium in (dag 6-7).
Hoofdstuk 1. Voortplanting en ontwikkeling bij de mens
1. Bouw en functie van het voortplantingsstelsel
🔹 Mannelijk stelsel:
• Testes (teelballen):
o Produceren spermacellen en testosteron.
o Spermatogenese vindt plaats in zaadbuisjes.
• Bijbal: opslag en rijping van zaadcellen.
• Zaadleider: vervoert zaadcellen naar de urinebuis.
• Kliertjes:
o Zaadblaasjes: produceren energierijk zaadvocht.
o Prostaat: neutraliseert zuren in vagina.
o Cowperklieren: reinigen urinebuis voorafgaand aan ejaculatie.
• Penis: orgaan voor copulatie, bevat zwellichamen.
🔹 Vrouwelijk stelsel:
• Ovaria (eierstokken): produceren eicellen + hormonen (oestrogeen en
progesteron).
• Eileiders (oviducten): bevruchting vindt hier plaats.
• Uterus (baarmoeder): gespierd orgaan, endometrium voor innesteling.
• Cervix (baarmoederhals): slijmprop als barrière.
• Vagina: verbindingskanaal naar buitenwereld.
• Vulva: uitwendige delen: schaamlippen, clitoris.
2. Gametogenese
Spermatogenese (vanaf puberteit, continu):
1. Spermatogonium (2n) → mitose → primaire spermatocyt (2n).
2. Eerste meiotische deling → secundaire spermatocyt (n).
3. Tweede meiotische deling → spermatiden (n).
4. Rijping → spermatozoïden met kop (acrosoom), middenstuk (mitochondriën), en
staart (flagel).
Oögenese (reeds gestart bij geboorte, cyclisch):
1. Oögonia (2n) → primaire oöcyt (2n) in profase I tot puberteit.
2. Bij ovulatie: voltooiing eerste meiose → secundaire oöcyt + poollichaampje.
3. Meiose II enkel bij bevruchting voltooid → eicel + tweede poollichaampje.
, ⏱️ 3. Menstruatiecyclus in 4 fasen (gemiddeld 28 dagen)
🩸 1. Menstruatiefase (dag 1–5)
• Start van de cyclus = eerste dag van de menstruatie.
• Bloedverlies: afstoting van het endometrium (baarmoederslijmvlies).
• Oestrogeen- en progesteronspiegels zijn laag, waardoor het endometrium
afbrokkelt.
• Hypothalamus detecteert hormoondaling → start FSH-secretie.
Fase 2. Folliculaire fase (dag 1–13, overlapt met menstruatie)
• FSH stimuleert de rijping van follikels in ovaria.
• Follikels produceren oestrogeen, dat het endometrium opnieuw doet opbouwen.
• Rond dag 12: sterk stijgende oestrogeenspiegel → positieve feedback → LH-
piek.
• Follikel wordt dominant → klaar voor ovulatie.
🌕 Ovulatiefase (rond dag 14)
• LH-piek veroorzaakt de eisprong: rijpe follikel barst open → secundaire oöcyt
komt vrij.
• Oöcyt wordt opgevangen door de eileider (ampulla) waar bevruchting kan
plaatsvinden.
• Levensduur eicel: max. 24u, spermacellen: tot 5 dagen.
Fase 3. Luteale fase (dag 15–28)
• Gele lichaam (corpus luteum) vormt uit opengebarsten follikel.
• Produceert veel progesteron + beetje oestrogeen → verdere rijping van het
endometrium.
• Bij bevruchting: embryo produceert hCG, gele lichaam blijft actief.
• Geen bevruchting: corpus luteum sterft af → progesteron daalt → nieuw
bloedverlies = start volgende cyclus.
4. Bevruchting, zwangerschap en ontwikkeling
1. Bevruchting:
• Gebeurt in de ampulla van de eileider.
• Spermatozoïde dringt eicel binnen → zygote (2n).
• Corticale reactie voorkomt polyspermie.
2. Vroege ontwikkeling:
• Zygote → klievingsdelingen → morula → blastocyst.
• Blastocyst nestelt zich in endometrium in (dag 6-7).
