Inleiding tot het privaatrecht
DEEL 1: SITUERING VAN HET PRIVAATRECHT
HOOFDSTUK 1: PUBLIEKRECHT VS PRIVAATRECHT
Definitie recht: geheel van gedragsregels die strekken tot het ordenen van samenleven van mensen
en die kunnen worden afgedwongen door (toedoen van) de overheid
Classificatie van recht
- Summa divisio voor indeling van de rechtsdomeinen geldt als hoofdonderscheid/summa
divisio het verschil tussen publiek en privaatrecht.
a) Publiek recht
Regelt het staatsgezag, beoogt in de eerste plaats het algemeen belang
Regelt het handelen van de overheid:
o Werking van de overheid en de verhouding tussen de overheidsorganen
Voorbeeld -> de onderverdeling tussen verschillende machten.
o Verhouding tussen overheid en burger (= natuurlijke personen en private
rechtspersonen)
Voorbeeld -> nieuwe weg die moet worden aangelegd. Overheid moet dat
regelen maar moet aannemer zoeken die dat wilt doen en hierbij is dan een
contract nodig.
b) Privaat recht:
Regelt onderlinge verhouding tussen burgers (en tussen burgers en overheid indien
de overheid niet als een overheid handelt) Voorbeeld -> overheid sluit een
verzekeringscontract
Beoogt private belangen
Regelt
o Regels over huwelijk erfrecht afstamming
o Contracten tussen particulieren
Voorbeelden
o Het huwelijk
o Mag ik contract sluiten? Wat zijn de gevolgen van een contract waar je spijt
van hebt?
o Wie is aansprakelijk voor schade van een ongeval waar je slachtoffer van
bent?
o Buurman die tuinomheining zet
Gemengde rechtsdomeinen
- Domeinen die zowel publiekrechtelijke en privaatrechtelijke component
Voorbeeld -> fiscaal recht, socialezekerheidsrecht en economisch recht
,HOOFDSTUK 2: PRIVAATRECHT
Synoniem: wordt vaak gezegd burgerlijk recht/civiel recht maar dit klopt niet, burgerlijk recht is een
onderdeel van het privaatrecht
Algemene onderverdeling privaatrecht:
a) Materieel privaatrecht
Inhoudelijke rechtsregels
- Burgerlijk/civiel recht/gemeen privaatrecht
Geheel van rechtsregels dat de onderlinge verhoudingen tussen private personen In
het algemeen regelt.
Vormt de gemeenschappelijke basis of onderbouwen het privaatrecht.
Algemene regels die telkens van toepassing zijn behalve als er andere specifieke
regels zijn geschreven (gemeen privaatrecht – default regime)
- Bijzonder privaatrecht (deels gemengde rechtstakken)
Geheel van bijzondere regels die van het gemeen privaatrecht afwijken en die van
toepassing zijn in bijzondere verhoudingen.
Regelt de verhoudingen tussen burgers in bijzondere relaties.
3 bijzondere regimes In het privaatrecht:
o Ondernemingsrecht: bijzonder private recht van toepassing op bepaalde
persoon namelijk ondernemers. Omvat ook het ondernemings- verzekerings-
genootschaps-intellectuele eigendomsrecht en transportrecht.
o Sociaal recht
Arbeidsrecht: regels met betrekking tot de verhoudingen tussen
(privé) werkgever en werknemer (arbeidscontract). Veel
arbeidscontracten zijn met onbepaalde duur maar daarvoor zijn er in
arbeidsrecht veel wetten die beschermend zijn voor de werknemer
zodat die bv wel zijn contract kan opzeggen. Meer de werknemer
beschermen dan in het gemeen privaatrecht.
Socialezekerheidsrecht: regelt sociale uitkering en de financiering
ervan. Voorbeeld -> werkloosheid, pensioen
o Economisch recht: regelt economische verhoudingen op de markt
(gemengde rechtstak) Voorbeeld -> consumentenrecht
b) Gerechtelijk privaatrecht/procesrecht
- Terecht wanneer je een privaatrechtelijk probleem hebt, afdwingen van materiële rechten;
met publiekrechtelijke component.
- Het procesrecht in burgerlijke zaken en heeft duidelijke publiekrechtelijke component
inrichting van de rechterlijke macht en dus inrichting van openbare dienst.
- Voorbeeld -> buurman heeft een tuinomheining gezet een halve meter op uw terrein en als
de buurman niet reageert op je vraag om het te verwijderen kan je je op de rechter bevinden
en welke rechter en hoe kom je tot bij die rechter?
Opzet opleidingsonderdeel hoofdzakelijk burgerlijk recht dus gemeen privaatrecht
- Relevantie:
In het algemeen van toepassing als er geen bijzonder regimes gelden
Zelfs van toepassing in bijzondere regimes als die bijzondere regimes voor bepaalde
aspecten geen bijzondere regels voorzien= gemeenrechtelijke werking
Voorbeeld -> minderjarige mag geen contract want handelingsonbekwaam
bijzonder privaatrecht voorziet niet dat minderjarige geen contract mogen sluiten
, - Als je algemene regel hebt en een bijzondere regel dan geldt de bijzondere regel
Maar als de bijzondere niet alles regelt of er geen is dan geldt de algemene regel wel
Op sommige gevallen zijn ze beide van toepassing
HOOFDSTUK 3: DE RECHTSBRONNEN VAN HET BURGERLIJK RECHT
Wetgeving – de wet – burgerlijk wetboek
- Oud burgerlijk wetboek – Nieuw burgerlijk wetboek
OBW
o Tot stand door Napoleon na Franse Revolutie in 1804 streefde uniforme
codificatie van Franse recht na.
o Code Napoléon of Code Civil
o Gedeeltelijk van kracht nu
o Door belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen in 19de eeuw is BW
gewijzigd en aangevuld.
o Wijzigingen: domein van familierecht en familiaal vermogensrecht
domeinen van maatschappij en maatschappelijke opvattingen.
Wijzigingen geïnspireerd door groeiende idee van gelijkheid
(manvrouwverhoudingen)
o Aanvullingen: groeiende idee van bescherming in burgerlijk recht (invoering
huurrecht)
o Door wijzigingen en aanpassingen werd OBW onherkenbaar en lappendeken
van regels die niet op elkaar waren afgestemd
De wetgever heeft onder impuls van minister van justitie Koen Geens het burgerlijk
recht hervormt. Hervorming was integraal nog niet afgerond maar belangrijke delen
van burgerlijk recht zijn gemoderniseerd en ingekanteld in NBW
NBW: aantal bijzondere wetten terug minder maken, terug nauwkeuriger, wordt
dikker
OBW wordt steeds beperkter en dunner
Codex P347: nieuw burgerlijk wetboek
- Bijzondere wetgeving
Voorbeelden
o Wet over namen en voornamen
o Wetboek van Belgische Nationaliteit
Lappendeken van bijzondere en afwijkende wetgeving bracht toegankelijkheid,
overzichtelijkheid van privaatrecht MAAR ook afbreuk aan consistentie van materie.
Bij hervorming burgerlijk recht wil wetgever bijzondere wetgeving in kantelen in BW.
Regels van burgerlijk recht centraliseren in 1 wet BW
Verhinder niet dat bijzondere wetgeving blijft bestaan om zeer specifieke
rechtsverhoudingen te regelen.
Voorbeeld -> Wetboek economisch recht en verzekeringswet
- Decreten – regionalisering van het privaatrecht
Door defederalisering van Belgische staatsorde zijn ook delen van privaatrecht
geregionaliseerd
België heeft federaal, gewestelijk en provinciaal niveau.
Dus in Waals en Vlaams gewest zijn er andere regels maar het burgerlijk recht geldt
nog op federaal niveau; sommige zijn wel geregionaliseerd (vooral huurregels)
, Voorbeeld -> regionalisering van bijzondere huurregimes: huur van woningen,
handelshuur en pacht.
- Andere bronnen burgerlijk recht
a) Algemene rechtsbeginselen
De fundamentele beginselen van het recht afgeleid uit de grondslagen van het
rechtssysteem. Buiten de wettelijke toepassingen erkend en hebben kracht van wet
ongeacht of ze uitdrukkelijk in de wetgeving zijn opgenomen.
Algemene principe dat zo vanzelfsprekend zijn/evident waarvoor het burgerlijk recht
vindt dat er geen wet van moet zijn (in boek 1 staan er wel zo dus zijn eigenlijk geen
algemene rechtsbeginselen maar blijven wel even belangrijk)
Voorbeeld -> verbod op fraude (fraus omnia corrumpit)
Bepaalde zijn tijdens recente hervorming van verbintenissenrecht gecodificeerd.
Voorbeeld -> verbod op machtsmisbruik.
b) Gewoonte:
Gewoonterechtelijke regel die voortvloeit uit het bestendig gebruik en het bindend
karakter steun vindt in de algemene overtuiging.
c) Rechtspraak en rechtsleer
Rechtspraak ontwikkelt een vorm van regels. In de wet hebben we een algemene
bepaling en deze moeten we toepassen in veel verschillenden casussen. Soms is dat
minder evident en de rechtspraak ontwikkelt subsysteem op de manier waarop een
regel werkt. Leegtes die er nog zijn gaan invullen.
o Door modernisering juridisch-prevenieer: regels uit de rechtspraak krijgen
nu een plaats in het wetboek. Zo wordt de rechtspraak minder belangrijke
bron voor recht maar het recht gaat opnieuw verder evalueren. Recht is de
maatschappelijke ontwikkelingen een stapje later.
Rechtsleer: intellectuele dat iets over regels schrijven, commentaren op de wetgeving
d) Internationale of supranationale verdragen
Regels van Belgisch burgerlijk wetboek enkel toegepast op en in België maar ook het
privaatrecht wordt beïnvloed door internationale en supranationale verdragen. Deze
hebben richtlijnen voor het burgerlijk recht.
Voorbeeld -> Europees verdrag voor de Rechten van de Mens staan er bepalingen die
gevolgen kunnen hebben voor privaatrechtelijke regels. Hierin staat bv in dat het
gezins- en familieleven beschermd is. Dit leidde in België tot het wegwerken van
discriminaties in ons burgerlijk wetboek (België) discriminaties tussen mannen en
vrouw...
DEEL 1: SITUERING VAN HET PRIVAATRECHT
HOOFDSTUK 1: PUBLIEKRECHT VS PRIVAATRECHT
Definitie recht: geheel van gedragsregels die strekken tot het ordenen van samenleven van mensen
en die kunnen worden afgedwongen door (toedoen van) de overheid
Classificatie van recht
- Summa divisio voor indeling van de rechtsdomeinen geldt als hoofdonderscheid/summa
divisio het verschil tussen publiek en privaatrecht.
a) Publiek recht
Regelt het staatsgezag, beoogt in de eerste plaats het algemeen belang
Regelt het handelen van de overheid:
o Werking van de overheid en de verhouding tussen de overheidsorganen
Voorbeeld -> de onderverdeling tussen verschillende machten.
o Verhouding tussen overheid en burger (= natuurlijke personen en private
rechtspersonen)
Voorbeeld -> nieuwe weg die moet worden aangelegd. Overheid moet dat
regelen maar moet aannemer zoeken die dat wilt doen en hierbij is dan een
contract nodig.
b) Privaat recht:
Regelt onderlinge verhouding tussen burgers (en tussen burgers en overheid indien
de overheid niet als een overheid handelt) Voorbeeld -> overheid sluit een
verzekeringscontract
Beoogt private belangen
Regelt
o Regels over huwelijk erfrecht afstamming
o Contracten tussen particulieren
Voorbeelden
o Het huwelijk
o Mag ik contract sluiten? Wat zijn de gevolgen van een contract waar je spijt
van hebt?
o Wie is aansprakelijk voor schade van een ongeval waar je slachtoffer van
bent?
o Buurman die tuinomheining zet
Gemengde rechtsdomeinen
- Domeinen die zowel publiekrechtelijke en privaatrechtelijke component
Voorbeeld -> fiscaal recht, socialezekerheidsrecht en economisch recht
,HOOFDSTUK 2: PRIVAATRECHT
Synoniem: wordt vaak gezegd burgerlijk recht/civiel recht maar dit klopt niet, burgerlijk recht is een
onderdeel van het privaatrecht
Algemene onderverdeling privaatrecht:
a) Materieel privaatrecht
Inhoudelijke rechtsregels
- Burgerlijk/civiel recht/gemeen privaatrecht
Geheel van rechtsregels dat de onderlinge verhoudingen tussen private personen In
het algemeen regelt.
Vormt de gemeenschappelijke basis of onderbouwen het privaatrecht.
Algemene regels die telkens van toepassing zijn behalve als er andere specifieke
regels zijn geschreven (gemeen privaatrecht – default regime)
- Bijzonder privaatrecht (deels gemengde rechtstakken)
Geheel van bijzondere regels die van het gemeen privaatrecht afwijken en die van
toepassing zijn in bijzondere verhoudingen.
Regelt de verhoudingen tussen burgers in bijzondere relaties.
3 bijzondere regimes In het privaatrecht:
o Ondernemingsrecht: bijzonder private recht van toepassing op bepaalde
persoon namelijk ondernemers. Omvat ook het ondernemings- verzekerings-
genootschaps-intellectuele eigendomsrecht en transportrecht.
o Sociaal recht
Arbeidsrecht: regels met betrekking tot de verhoudingen tussen
(privé) werkgever en werknemer (arbeidscontract). Veel
arbeidscontracten zijn met onbepaalde duur maar daarvoor zijn er in
arbeidsrecht veel wetten die beschermend zijn voor de werknemer
zodat die bv wel zijn contract kan opzeggen. Meer de werknemer
beschermen dan in het gemeen privaatrecht.
Socialezekerheidsrecht: regelt sociale uitkering en de financiering
ervan. Voorbeeld -> werkloosheid, pensioen
o Economisch recht: regelt economische verhoudingen op de markt
(gemengde rechtstak) Voorbeeld -> consumentenrecht
b) Gerechtelijk privaatrecht/procesrecht
- Terecht wanneer je een privaatrechtelijk probleem hebt, afdwingen van materiële rechten;
met publiekrechtelijke component.
- Het procesrecht in burgerlijke zaken en heeft duidelijke publiekrechtelijke component
inrichting van de rechterlijke macht en dus inrichting van openbare dienst.
- Voorbeeld -> buurman heeft een tuinomheining gezet een halve meter op uw terrein en als
de buurman niet reageert op je vraag om het te verwijderen kan je je op de rechter bevinden
en welke rechter en hoe kom je tot bij die rechter?
Opzet opleidingsonderdeel hoofdzakelijk burgerlijk recht dus gemeen privaatrecht
- Relevantie:
In het algemeen van toepassing als er geen bijzonder regimes gelden
Zelfs van toepassing in bijzondere regimes als die bijzondere regimes voor bepaalde
aspecten geen bijzondere regels voorzien= gemeenrechtelijke werking
Voorbeeld -> minderjarige mag geen contract want handelingsonbekwaam
bijzonder privaatrecht voorziet niet dat minderjarige geen contract mogen sluiten
, - Als je algemene regel hebt en een bijzondere regel dan geldt de bijzondere regel
Maar als de bijzondere niet alles regelt of er geen is dan geldt de algemene regel wel
Op sommige gevallen zijn ze beide van toepassing
HOOFDSTUK 3: DE RECHTSBRONNEN VAN HET BURGERLIJK RECHT
Wetgeving – de wet – burgerlijk wetboek
- Oud burgerlijk wetboek – Nieuw burgerlijk wetboek
OBW
o Tot stand door Napoleon na Franse Revolutie in 1804 streefde uniforme
codificatie van Franse recht na.
o Code Napoléon of Code Civil
o Gedeeltelijk van kracht nu
o Door belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen in 19de eeuw is BW
gewijzigd en aangevuld.
o Wijzigingen: domein van familierecht en familiaal vermogensrecht
domeinen van maatschappij en maatschappelijke opvattingen.
Wijzigingen geïnspireerd door groeiende idee van gelijkheid
(manvrouwverhoudingen)
o Aanvullingen: groeiende idee van bescherming in burgerlijk recht (invoering
huurrecht)
o Door wijzigingen en aanpassingen werd OBW onherkenbaar en lappendeken
van regels die niet op elkaar waren afgestemd
De wetgever heeft onder impuls van minister van justitie Koen Geens het burgerlijk
recht hervormt. Hervorming was integraal nog niet afgerond maar belangrijke delen
van burgerlijk recht zijn gemoderniseerd en ingekanteld in NBW
NBW: aantal bijzondere wetten terug minder maken, terug nauwkeuriger, wordt
dikker
OBW wordt steeds beperkter en dunner
Codex P347: nieuw burgerlijk wetboek
- Bijzondere wetgeving
Voorbeelden
o Wet over namen en voornamen
o Wetboek van Belgische Nationaliteit
Lappendeken van bijzondere en afwijkende wetgeving bracht toegankelijkheid,
overzichtelijkheid van privaatrecht MAAR ook afbreuk aan consistentie van materie.
Bij hervorming burgerlijk recht wil wetgever bijzondere wetgeving in kantelen in BW.
Regels van burgerlijk recht centraliseren in 1 wet BW
Verhinder niet dat bijzondere wetgeving blijft bestaan om zeer specifieke
rechtsverhoudingen te regelen.
Voorbeeld -> Wetboek economisch recht en verzekeringswet
- Decreten – regionalisering van het privaatrecht
Door defederalisering van Belgische staatsorde zijn ook delen van privaatrecht
geregionaliseerd
België heeft federaal, gewestelijk en provinciaal niveau.
Dus in Waals en Vlaams gewest zijn er andere regels maar het burgerlijk recht geldt
nog op federaal niveau; sommige zijn wel geregionaliseerd (vooral huurregels)
, Voorbeeld -> regionalisering van bijzondere huurregimes: huur van woningen,
handelshuur en pacht.
- Andere bronnen burgerlijk recht
a) Algemene rechtsbeginselen
De fundamentele beginselen van het recht afgeleid uit de grondslagen van het
rechtssysteem. Buiten de wettelijke toepassingen erkend en hebben kracht van wet
ongeacht of ze uitdrukkelijk in de wetgeving zijn opgenomen.
Algemene principe dat zo vanzelfsprekend zijn/evident waarvoor het burgerlijk recht
vindt dat er geen wet van moet zijn (in boek 1 staan er wel zo dus zijn eigenlijk geen
algemene rechtsbeginselen maar blijven wel even belangrijk)
Voorbeeld -> verbod op fraude (fraus omnia corrumpit)
Bepaalde zijn tijdens recente hervorming van verbintenissenrecht gecodificeerd.
Voorbeeld -> verbod op machtsmisbruik.
b) Gewoonte:
Gewoonterechtelijke regel die voortvloeit uit het bestendig gebruik en het bindend
karakter steun vindt in de algemene overtuiging.
c) Rechtspraak en rechtsleer
Rechtspraak ontwikkelt een vorm van regels. In de wet hebben we een algemene
bepaling en deze moeten we toepassen in veel verschillenden casussen. Soms is dat
minder evident en de rechtspraak ontwikkelt subsysteem op de manier waarop een
regel werkt. Leegtes die er nog zijn gaan invullen.
o Door modernisering juridisch-prevenieer: regels uit de rechtspraak krijgen
nu een plaats in het wetboek. Zo wordt de rechtspraak minder belangrijke
bron voor recht maar het recht gaat opnieuw verder evalueren. Recht is de
maatschappelijke ontwikkelingen een stapje later.
Rechtsleer: intellectuele dat iets over regels schrijven, commentaren op de wetgeving
d) Internationale of supranationale verdragen
Regels van Belgisch burgerlijk wetboek enkel toegepast op en in België maar ook het
privaatrecht wordt beïnvloed door internationale en supranationale verdragen. Deze
hebben richtlijnen voor het burgerlijk recht.
Voorbeeld -> Europees verdrag voor de Rechten van de Mens staan er bepalingen die
gevolgen kunnen hebben voor privaatrechtelijke regels. Hierin staat bv in dat het
gezins- en familieleven beschermd is. Dit leidde in België tot het wegwerken van
discriminaties in ons burgerlijk wetboek (België) discriminaties tussen mannen en
vrouw...
