SAMENVATTING – RUIMTELIJK ORDENING EN STEDENBOUW (Robin De Ridder)
1. Wat is ruimtelijk beleid?
Ruimtelijk beleid = bewust ingrijpen van de overheid in de ruimtelijke ontwikkeling, via:
● Planning, Vergunningen, Handhaving
2. Waarom ruimtelijk beleid?
Historische context
● 19de eeuw: slechte leefomstandigheden → overheid stuurt arbeiders naar het platteland.
● Wet Arbeidershuisvesting (1889) = ‘goedkope (sociale) huisvesting’
● Wet De Taeye (1948) = goedkope woningen na oorlog via premies, leningen tot 90% v/d bouwsom
● Beide wetten stimuleren massale suburbanisatie. (= is het proces waarbij mensen, bedrijven en
voorzieningen wegtrekken uit de grote steden en zich vestigen in de omliggende gebieden, zoals
voorsteden (suburbs) of nabijgelegen dorpen.)
→ Via het stimuleren van eigenaarschap van woningen "op den buiten" (suburbanisatie) en de aanleg van
buurtspoorwegen werd sociale rust nagestreefd. Wetten zoals de Wet Arbeidershuisvesting (1889) en de Wet De
Taeye (1948) verankerden dit model van gesubsidieerd, versnipperd wonen (1 perceel = 1 huis = 1 gezin).
● Ruimtebeslag = is de ruimte ingenomen door onze nederzettingen (huisvesting, tuinen, parken,
industriële en commerciële infrastructuur,...) dus niet alleen verharding maar functie v/d grond!!
○ Vlaanderen = 33% ruimtebeslag, stijgend naar 41–50% (2050).
○ Verharding stijgt → droogte, hitte, overstromingen.
3. Wet ’62 en de gewestplannen
Stedenbouwwet 1962 → Eerste planningssysteem met een hiërarchie van plannen (Nationaal, Streek, Gewest,
APA, BPA, Verkaveling, Bouwplan).
Gewestplannen (1976–1980)
● Leg de bestemmingen vast voor heel België.
● Tot op perceelsniveau → rechtszekerheid, maar weinig flexibiliteit.
● Overaanbod aan woon- en industriegebied.
● Geen vervaldatum → 80% van Vlaanderen nog steeds onder gewestplan.
→ Kritiek op de gewestplannen: een enorm overaanbod aan woon- en industrie bestemmingen (wat
versnippering in de hand werkte), het ontbreken van een vervaldatum (80% van Vlaanderen ligt nog onder dit
plan) en een gebrek aan visie over hoe het plan gerealiseerd moest worden.
4. APA, BPA en verkavelingsvergunning
● APA (Algemeen Plan van Aanleg): voor hele gemeente, zelden gebruikt.
● BPA (Bijzonder Plan van Aanleg): voor een deel van de gemeente, met gedetailleerde voorschriften.
● Verkavelingsvergunning: Zit tussen planning en vergunning: het is een hybride instrument op privaat
initiatief om gronden op te splitsen.
5. Planning in het Vlaams Gewest
Vanaf 1980 kregen de gewesten bevoegdheid over ruimtelijke ordening. Om de problemen van de
gewestplannen aan te pakken, werden nieuwe instrumenten ontwikkeld:
Ruimtelijk Structuurplan 1997:
Een visie- en beleidsdocument opgemaakt op gewestelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau met strikte
hiërarchie. Het bestaat uit een informatief, richtinggevend en bindend deel. Doelstellingen waren o.a. stedelijke
1. Wat is ruimtelijk beleid?
Ruimtelijk beleid = bewust ingrijpen van de overheid in de ruimtelijke ontwikkeling, via:
● Planning, Vergunningen, Handhaving
2. Waarom ruimtelijk beleid?
Historische context
● 19de eeuw: slechte leefomstandigheden → overheid stuurt arbeiders naar het platteland.
● Wet Arbeidershuisvesting (1889) = ‘goedkope (sociale) huisvesting’
● Wet De Taeye (1948) = goedkope woningen na oorlog via premies, leningen tot 90% v/d bouwsom
● Beide wetten stimuleren massale suburbanisatie. (= is het proces waarbij mensen, bedrijven en
voorzieningen wegtrekken uit de grote steden en zich vestigen in de omliggende gebieden, zoals
voorsteden (suburbs) of nabijgelegen dorpen.)
→ Via het stimuleren van eigenaarschap van woningen "op den buiten" (suburbanisatie) en de aanleg van
buurtspoorwegen werd sociale rust nagestreefd. Wetten zoals de Wet Arbeidershuisvesting (1889) en de Wet De
Taeye (1948) verankerden dit model van gesubsidieerd, versnipperd wonen (1 perceel = 1 huis = 1 gezin).
● Ruimtebeslag = is de ruimte ingenomen door onze nederzettingen (huisvesting, tuinen, parken,
industriële en commerciële infrastructuur,...) dus niet alleen verharding maar functie v/d grond!!
○ Vlaanderen = 33% ruimtebeslag, stijgend naar 41–50% (2050).
○ Verharding stijgt → droogte, hitte, overstromingen.
3. Wet ’62 en de gewestplannen
Stedenbouwwet 1962 → Eerste planningssysteem met een hiërarchie van plannen (Nationaal, Streek, Gewest,
APA, BPA, Verkaveling, Bouwplan).
Gewestplannen (1976–1980)
● Leg de bestemmingen vast voor heel België.
● Tot op perceelsniveau → rechtszekerheid, maar weinig flexibiliteit.
● Overaanbod aan woon- en industriegebied.
● Geen vervaldatum → 80% van Vlaanderen nog steeds onder gewestplan.
→ Kritiek op de gewestplannen: een enorm overaanbod aan woon- en industrie bestemmingen (wat
versnippering in de hand werkte), het ontbreken van een vervaldatum (80% van Vlaanderen ligt nog onder dit
plan) en een gebrek aan visie over hoe het plan gerealiseerd moest worden.
4. APA, BPA en verkavelingsvergunning
● APA (Algemeen Plan van Aanleg): voor hele gemeente, zelden gebruikt.
● BPA (Bijzonder Plan van Aanleg): voor een deel van de gemeente, met gedetailleerde voorschriften.
● Verkavelingsvergunning: Zit tussen planning en vergunning: het is een hybride instrument op privaat
initiatief om gronden op te splitsen.
5. Planning in het Vlaams Gewest
Vanaf 1980 kregen de gewesten bevoegdheid over ruimtelijke ordening. Om de problemen van de
gewestplannen aan te pakken, werden nieuwe instrumenten ontwikkeld:
Ruimtelijk Structuurplan 1997:
Een visie- en beleidsdocument opgemaakt op gewestelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau met strikte
hiërarchie. Het bestaat uit een informatief, richtinggevend en bindend deel. Doelstellingen waren o.a. stedelijke
