Aardrijkskunde Zuid-Amerika: H1, H2, H3
1.1 Ligging
Zuid-Amerika bestaat uit 13 zelfstandige landen.
Brazilië is in het oosten het grootste land.
Noorden: Venezuela, Guyana, Suriname en Frans Guyana.
Westen: Andeslanden: Bolivia, Peru, Ecuador, Colombia en Venezuela.
Zuiden (Cono Sur): Argentinië, Uruguay, Chili en Paraguay.
De grens tussen Colombia en Panama vormt de begrenzing tussen
Zuid-en Midden-Amerika.
De eilanden in de Grote oceaan: Galápagos Eilanden en de Juan
Fernández Eilanden behoren respectievelijk bij Ecuador en Chili.
Zuid-Amerika in delen
Zuid-Amerika is qua hoogte zones in te delen in een aantal gebieden:
● Hoogtezone: een uitgestrekt gebied dat eenzelfde maximale
hoogteligging heeft.
Aan de westzijde van Noord → Zuid: het Andesgebergte.
De Aconcagua is de hoogste berg op het het continent. Hier bevinden
zich ook een paar vulkanen.
Ten Oosten vh Andesgebergte stromen in het tropische laagland 3 rivieren: de Orinoco, de
Amazone en de Paraguay/Paraná.
● Tropisch laagland: gebied met tropisch regenwoud dat tot 200m hoog ligt.
In het Noorden en Oosten zijn er 2 hoogland gebieden: hoogland van Guyana en hoogland
van Brazilië → worden van elkaar gescheiden door het laagland met rivier de Amazone.
● Hoogvlakte: een vlak/zacht golvend gebied op meer dan 500 m hoogte.
● Hoogland: gebied dat (overwegend) een hoogteligging heeft van meer dan 500m.
→ In het Spaans heten deze 2: de Altiplano. Ligt in het Andesgebergte op het
grensgebied van Chili, Bolivia en Peru. Hier ligt het Titicacameer. In Zuidoosten
(Cono Sur) strekt het plateau van Patagonia uit.
Ten westen van continent ligt aan de kust in de oceaan een diepe trog.
Beeldvorming
● Stereotiep beeld: vastliggend, algemeen (dus collectief) beeld over een groep
mensen, een gebied of een groep verschijnselen of gebeurtenissen.
→ van Zuid-Amerika is dit: muziek, dans, kleding, religie, carnaval, tango.
Ook politiek gezien hebben mensen een stereotiep beeld over Zuid-Amerika. Zo denken
mensen dat als er geen ‘links’ bestuur is dat er dan wel een dictator aan de macht zal zijn.
● Perceptie: de manier waarop iemand de werkelijkheid waarneemt en daaruit voor
zichzelf een beeld vormt.
→ De perceptie bepaalt de besluitvorming van die persoon.
, ● Mental map: een kaart in je hoofd of op papier die een uitdrukking is van subjectieve
beelden (percepties) van een gebied. Deze veranderen voortdurend door nieuwe
indrukken en informatie.
● Geografisch beeld: de beschrijving vd ligging, landschappelijke kenmerken (zowel
het fysische als de ingerichte ruimte), bevolkingskenmerken en interne en externe
relaties van een gebied.
1.2 Ongekende natuur
Het klimaat in Zuid-Amerika wordt bepaald door een aantal factoren, zoals: breedteligging,
zeestromen, drukgebieden, windpatronen en de ligging van gebergten.
Een groot deel van het continent ligt in de tropische luchtstreek. Door de grote invalshoek vd
zon is het hier altijd warm. Er is een lagedrukgebied. Het lagedrukgebied (Inter Tropische
Convergentie Zone) schuift met de seizoens beweging van de zon mee, zodat het in juli en
augustus op ruim 10 graden NB ligt en in januari op 20 graden ZB.
Met de ITCZ verschuiven ook de regengebieden waardoor er, afhankelijk vd ligging,
tropische klimaten voorkomen met (1 of 2) natte en droge periode per jaar.
Invloed van passaten en oceanen
Op de Grote Oceaan en Atlantische Oceaan liggen in de
omgeving vd keerkringen hogedrukgebieden. Vanaf deze
hogedrukgebieden waaien de winden op het NH naar het
zuiden en op het ZH naar het noorden, richting het
lagedrukgebied.
→ De noordoostpassaat en de zuidoostpassaat ontmoeten
elkaar bij de ITCZ.
Aan de oostkant van Zuid-Amerika is de passaat een
aanlandige wind waardoor de invloed vd Atlantische Oceaan
groot is → vochtige wind en zorgt aan loefzijde van het
kustgebergte van Brazilië voor stuwingsregens. Aan de lijzijde
is het droog. Zuidelijker (langs oostkust) ligt geen gebergte,
waardoor de vochtige lucht ver landinwaarts neerslag kan
brengen. Zo is de invloed vd vochtige zuidoostpassaat tot aan
de oostkant vh Andesgebergte merkbaar.
De oostkust ondervindt ook invloed vd Zuid-Equatoriale
Stroom. Door de ver uitstekende oostelijke punt van Brazilië wordt deze warme zeestroom
gedwongen om in tweeën te splitsen.
- Brazilië Stroom stroomt naar het Zuiden. Daardoor kan de relatief koude
Falklandstroom vanuit het zuiden tot aan de Kaap Frio (koude kaap) doordringen.
- restant vd Zuid-Equatoriale Stroom verplaatst zich naar de evenaar.
De invloed vd Grote Oceaan aan de westkant van Zuid-Amerika reikt minder diep
landinwaarts door de ligging vh Andesgebergte & de aflandige passaatwinden.
→ Langs de westkust stroomt de relatief koude Peru- of Humboldtstroom. Daarom is de
temperatuur hier lager. Het verschil in temp. is tussen de oost- en westkust dan ook groot.
, De koude lucht boven de Grote Oceaan bevat door de lage temp. weinig waterdamp,
waardoor er weinig neerslag valt. Samen met de windsystemen verklaart dit de ligging vd
smalle, langgerekte Atacama Woestijn met een zeer droog klimaat. Toch kan er wel mist
ontstaan.
Klimaat en weer in het zuiden
De smalle zuidpunt van Zuid-Amerika heeft langs de kust een gematigd zeeklimaat met
neerslag in alle jaargetijden (Cf).
Oorzaak: aanlandige westelijke winden (voert veel neerslag mee). Het effect wordt nog
versterkt door de stuwingsneerslag aan de loefzijde vd bergen.
Rond 40 graden ZB. wordt het continent breder en heerst er aan de lijzijde van het gebergte
een woestijn-en steppe klimaat tot in de kuststrook bij de Atlantische Oceaan.
Er zijn geen landklimaten te vinden.
Zuiden van Patagonia (55 NB.): in winter poolwind wat zorgt voor koude lucht.
Het gebied ten zuiden van 40 graden ZB: extreem koud weer (sneeuw etc).
● Pamperos = koude winden. Ze worden vergeleken met de northerns (cold waves) in
Noord-Amerika. De pamperos dringen door tot Sao Paulo in Brazilië en zorgen voor
een temp rond de 0 graden.
Koud, opwellend weer
Op de Grote Oceaan bij Zuid-Amerika waaien zuidoostpassaten. Deze aflandige winden bij
de kust stuwen het oppervlaktewater naar het westen. Het koude water (dat opwelt voor de
kust van Zuid-Amerika) staat weinig waterdamp af aan de lucht, waardoor er weinig neerslag
valt. Het water stroomt naar de evenaar in de richting van Indonesië en het noordoosten van
Australië en warmt langzaam op. Daar stijgt de vochtige lucht op, waardoor er veel neerslag
valt.
→ Het koude opwellende water = rijk aan voedingsstoffen voor vissen. Daarom zijn de
kustwateren in Peru, Ecuador en Chili zeer visrijk → belangrijke inkomstenbron.
El nino
Elke 3-8 jaar: verandering van luchtdruk en zeestromen in Grote Oceaan.
2-3 maanden lang is er een onderbreking van het normale windpatroon. De passaatwind
neemt af, omdat de hogedrukgebieden boven de oceaan bij Zuid-Amerika afzwakken.
De zuidoostpassaat is dan te zwak om het water bij de Zuid-Amerikaanse kust weg te
blazen. Er welt dan geen koud water meer op voor de kust (zie plaatje blz 17).
Ten zuiden vd evenaar gaat boven de Grote Oceaan een westelijke wind waaien. Bij
westkust van Zuid-Amerika wordt warm oppervlaktewater aangevoerd.
● El niño: periode met een sterke opwarming van zeewater bij de evenaar langs de
westkust van Zuid-Amerika en over een deel vd Stille Oceaan.
→ De piek is in december
Tijdens El niño: regengebied die normaal boven Zuidoost-Azië ligt trekt naar de Grote
Oceaan en de kust van Zuid-Amerika → regenbuien in woestijngebied. Hierdoor zijn er
aardverschuiving/modderstromen in Ecuador, Peru en Paraguay. Ook is er geen koud
opwellend water meer→ visserij verdwijnt in Peru en Chili.
In Indonesië en Filipijnen valt er door El niño geen neerslag.
1.1 Ligging
Zuid-Amerika bestaat uit 13 zelfstandige landen.
Brazilië is in het oosten het grootste land.
Noorden: Venezuela, Guyana, Suriname en Frans Guyana.
Westen: Andeslanden: Bolivia, Peru, Ecuador, Colombia en Venezuela.
Zuiden (Cono Sur): Argentinië, Uruguay, Chili en Paraguay.
De grens tussen Colombia en Panama vormt de begrenzing tussen
Zuid-en Midden-Amerika.
De eilanden in de Grote oceaan: Galápagos Eilanden en de Juan
Fernández Eilanden behoren respectievelijk bij Ecuador en Chili.
Zuid-Amerika in delen
Zuid-Amerika is qua hoogte zones in te delen in een aantal gebieden:
● Hoogtezone: een uitgestrekt gebied dat eenzelfde maximale
hoogteligging heeft.
Aan de westzijde van Noord → Zuid: het Andesgebergte.
De Aconcagua is de hoogste berg op het het continent. Hier bevinden
zich ook een paar vulkanen.
Ten Oosten vh Andesgebergte stromen in het tropische laagland 3 rivieren: de Orinoco, de
Amazone en de Paraguay/Paraná.
● Tropisch laagland: gebied met tropisch regenwoud dat tot 200m hoog ligt.
In het Noorden en Oosten zijn er 2 hoogland gebieden: hoogland van Guyana en hoogland
van Brazilië → worden van elkaar gescheiden door het laagland met rivier de Amazone.
● Hoogvlakte: een vlak/zacht golvend gebied op meer dan 500 m hoogte.
● Hoogland: gebied dat (overwegend) een hoogteligging heeft van meer dan 500m.
→ In het Spaans heten deze 2: de Altiplano. Ligt in het Andesgebergte op het
grensgebied van Chili, Bolivia en Peru. Hier ligt het Titicacameer. In Zuidoosten
(Cono Sur) strekt het plateau van Patagonia uit.
Ten westen van continent ligt aan de kust in de oceaan een diepe trog.
Beeldvorming
● Stereotiep beeld: vastliggend, algemeen (dus collectief) beeld over een groep
mensen, een gebied of een groep verschijnselen of gebeurtenissen.
→ van Zuid-Amerika is dit: muziek, dans, kleding, religie, carnaval, tango.
Ook politiek gezien hebben mensen een stereotiep beeld over Zuid-Amerika. Zo denken
mensen dat als er geen ‘links’ bestuur is dat er dan wel een dictator aan de macht zal zijn.
● Perceptie: de manier waarop iemand de werkelijkheid waarneemt en daaruit voor
zichzelf een beeld vormt.
→ De perceptie bepaalt de besluitvorming van die persoon.
, ● Mental map: een kaart in je hoofd of op papier die een uitdrukking is van subjectieve
beelden (percepties) van een gebied. Deze veranderen voortdurend door nieuwe
indrukken en informatie.
● Geografisch beeld: de beschrijving vd ligging, landschappelijke kenmerken (zowel
het fysische als de ingerichte ruimte), bevolkingskenmerken en interne en externe
relaties van een gebied.
1.2 Ongekende natuur
Het klimaat in Zuid-Amerika wordt bepaald door een aantal factoren, zoals: breedteligging,
zeestromen, drukgebieden, windpatronen en de ligging van gebergten.
Een groot deel van het continent ligt in de tropische luchtstreek. Door de grote invalshoek vd
zon is het hier altijd warm. Er is een lagedrukgebied. Het lagedrukgebied (Inter Tropische
Convergentie Zone) schuift met de seizoens beweging van de zon mee, zodat het in juli en
augustus op ruim 10 graden NB ligt en in januari op 20 graden ZB.
Met de ITCZ verschuiven ook de regengebieden waardoor er, afhankelijk vd ligging,
tropische klimaten voorkomen met (1 of 2) natte en droge periode per jaar.
Invloed van passaten en oceanen
Op de Grote Oceaan en Atlantische Oceaan liggen in de
omgeving vd keerkringen hogedrukgebieden. Vanaf deze
hogedrukgebieden waaien de winden op het NH naar het
zuiden en op het ZH naar het noorden, richting het
lagedrukgebied.
→ De noordoostpassaat en de zuidoostpassaat ontmoeten
elkaar bij de ITCZ.
Aan de oostkant van Zuid-Amerika is de passaat een
aanlandige wind waardoor de invloed vd Atlantische Oceaan
groot is → vochtige wind en zorgt aan loefzijde van het
kustgebergte van Brazilië voor stuwingsregens. Aan de lijzijde
is het droog. Zuidelijker (langs oostkust) ligt geen gebergte,
waardoor de vochtige lucht ver landinwaarts neerslag kan
brengen. Zo is de invloed vd vochtige zuidoostpassaat tot aan
de oostkant vh Andesgebergte merkbaar.
De oostkust ondervindt ook invloed vd Zuid-Equatoriale
Stroom. Door de ver uitstekende oostelijke punt van Brazilië wordt deze warme zeestroom
gedwongen om in tweeën te splitsen.
- Brazilië Stroom stroomt naar het Zuiden. Daardoor kan de relatief koude
Falklandstroom vanuit het zuiden tot aan de Kaap Frio (koude kaap) doordringen.
- restant vd Zuid-Equatoriale Stroom verplaatst zich naar de evenaar.
De invloed vd Grote Oceaan aan de westkant van Zuid-Amerika reikt minder diep
landinwaarts door de ligging vh Andesgebergte & de aflandige passaatwinden.
→ Langs de westkust stroomt de relatief koude Peru- of Humboldtstroom. Daarom is de
temperatuur hier lager. Het verschil in temp. is tussen de oost- en westkust dan ook groot.
, De koude lucht boven de Grote Oceaan bevat door de lage temp. weinig waterdamp,
waardoor er weinig neerslag valt. Samen met de windsystemen verklaart dit de ligging vd
smalle, langgerekte Atacama Woestijn met een zeer droog klimaat. Toch kan er wel mist
ontstaan.
Klimaat en weer in het zuiden
De smalle zuidpunt van Zuid-Amerika heeft langs de kust een gematigd zeeklimaat met
neerslag in alle jaargetijden (Cf).
Oorzaak: aanlandige westelijke winden (voert veel neerslag mee). Het effect wordt nog
versterkt door de stuwingsneerslag aan de loefzijde vd bergen.
Rond 40 graden ZB. wordt het continent breder en heerst er aan de lijzijde van het gebergte
een woestijn-en steppe klimaat tot in de kuststrook bij de Atlantische Oceaan.
Er zijn geen landklimaten te vinden.
Zuiden van Patagonia (55 NB.): in winter poolwind wat zorgt voor koude lucht.
Het gebied ten zuiden van 40 graden ZB: extreem koud weer (sneeuw etc).
● Pamperos = koude winden. Ze worden vergeleken met de northerns (cold waves) in
Noord-Amerika. De pamperos dringen door tot Sao Paulo in Brazilië en zorgen voor
een temp rond de 0 graden.
Koud, opwellend weer
Op de Grote Oceaan bij Zuid-Amerika waaien zuidoostpassaten. Deze aflandige winden bij
de kust stuwen het oppervlaktewater naar het westen. Het koude water (dat opwelt voor de
kust van Zuid-Amerika) staat weinig waterdamp af aan de lucht, waardoor er weinig neerslag
valt. Het water stroomt naar de evenaar in de richting van Indonesië en het noordoosten van
Australië en warmt langzaam op. Daar stijgt de vochtige lucht op, waardoor er veel neerslag
valt.
→ Het koude opwellende water = rijk aan voedingsstoffen voor vissen. Daarom zijn de
kustwateren in Peru, Ecuador en Chili zeer visrijk → belangrijke inkomstenbron.
El nino
Elke 3-8 jaar: verandering van luchtdruk en zeestromen in Grote Oceaan.
2-3 maanden lang is er een onderbreking van het normale windpatroon. De passaatwind
neemt af, omdat de hogedrukgebieden boven de oceaan bij Zuid-Amerika afzwakken.
De zuidoostpassaat is dan te zwak om het water bij de Zuid-Amerikaanse kust weg te
blazen. Er welt dan geen koud water meer op voor de kust (zie plaatje blz 17).
Ten zuiden vd evenaar gaat boven de Grote Oceaan een westelijke wind waaien. Bij
westkust van Zuid-Amerika wordt warm oppervlaktewater aangevoerd.
● El niño: periode met een sterke opwarming van zeewater bij de evenaar langs de
westkust van Zuid-Amerika en over een deel vd Stille Oceaan.
→ De piek is in december
Tijdens El niño: regengebied die normaal boven Zuidoost-Azië ligt trekt naar de Grote
Oceaan en de kust van Zuid-Amerika → regenbuien in woestijngebied. Hierdoor zijn er
aardverschuiving/modderstromen in Ecuador, Peru en Paraguay. Ook is er geen koud
opwellend water meer→ visserij verdwijnt in Peru en Chili.
In Indonesië en Filipijnen valt er door El niño geen neerslag.
