Deel 1: de weg naar het burgerlijk procesrecht
Hoofdstuk 1: de weg naar het gerechtelijk recht
Wat is recht?
- Omvat een geheel van gedragsregels en normen
o Verbodsbepalingen – gebodsbepalingen (je moet iets doen) – normen die toelating
bevatten (je mag iets doen) – organieke regels
Verbodsbepaling: bv diefstal, roken op openbare plaatsen, moord
Gebodsbepaling: bv belasting betalen
Organieke regels: organisatie van de rechtbanken bv drugsfeiten –
correctionele rechtbank, de territoriale bevoegdheden zijn van belang bv
echtscheiding, vrouw van Kortrijk, man heeft iemand anders van Antwerpen,
welke familierechtbank? Kortrijk? Antwerpen? Plaats waar ze ooit getrouwd
zijn?
o Dwingend recht – aanvullend recht
Dwingend recht: je kan er niet van afwijken
Goede zeden binnen het dwingend recht, het raakt de openbare
orde: fundamentele regels in belang van de maatschappij.
o Bv. Openbaar dronkenschap (schending van goede zeden)
Ter bescherming van de zwakken
o WN zwakkeling t.o.v. WG, WN moet beschermd worden, u
WG kan u niet van de ene op de andere dag ontslaan
Aanvullend recht: je kan er van afwijken bv. Het onderverhuren van u kot
o Algemene normen – individuele normen
Algemene normen: gelden voor iedereen
Individuele normen: specifieke regels voor bepaalde personen bv de koning
- Doel van deze regels: maatschappelijk leven ordenen
- Deze regels worden opgelegd door de overheid
- Deze regels zijn afdwingbaar
Hoofdstuk 2: gerechtelijk recht
Gerechtelijk recht – formeel recht – handhavingsrecht (procedureregels van het burgerlijk recht)
- Het gerechtelijk recht onderscheidt zich van het materieel recht
o Materieel recht <-> formeel recht
o Materieel recht: het geheel van rechtsregels waarbij de maatschappelijke gedraging
naar inhoud wordt bepaald
- Gerechtelijk recht = finale & hoogmis van het recht
o Het geheel van rechtsregels waarbij wordt bepaald hoe de handhaving van dat
materiële rechts structureel wordt georganiseerd en hoe het concrete herstel bij
schending van dat materiële recht wordt gerealiseerd = vandaar wordt ger. recht ook
het handhavingsrecht genoemd
- Doel van het gerechtelijk recht
o Uitsluiten van eigenrichting
Het recht mag niet in eigen handen worden genomen
Het verbod om rechter te zijn in eigen zaak wordt erkend als een algemeen
rechtsbeginsel
Eigenrichting brengt geweld en willekeur met zich mee
, Uitspraak onder rechters geformuleerd verzoek
Art 5 Ger.W: rechter dient te spreken zelf bij stilzwijgen, duisterheid of
onvolledigheid van de wet -> bij weigering mogelijkheid tot verhaal op de
rechter (art. 1140, 4° Ger.W.)
o Restanten van eigenrichting
Het is rechtvaardig of wettelijk toegestaan om zelf maatregelen te nemen ter
bescherming van eigen rechten of eigendommen, zonder direct tussenkomst
van een rechter of politie.
Redmiddel – jij doet niet wat je moet doen dus ik ook niet
Exceptie van niet-nakoming
Exceptie van niet-nakoming in ruime zin (als algemeen
rechtsbeginsel)
o Een prestatie mag opgeschort worden totdat de SA van een
andere prestatie die daar voldoende mee in verband staat,
zijn prestatie niet nakomt of aanbiedt deze na te komen
Exceptie van niet-nakoming in enge zin (de exceptio non adimpleti
contractus in enge zin)
o Bij wederkerige contracten
o SA die tegelijk SE is van een tegenprestatie, om de nakoming
van zijn verbintenis op te schorten totdat de schuldenaar die
tegenprestatie nakomt of aanbiedt na te komen
Retentierecht
Het recht van een schuldeiser om een roerend goed dat hij onder
zich heeft niet af te geven zolang de ander een bepaald prestatie niet
doet
Gegrond op de relatie tussen de zaak en de schuldvordering die de
bezitter van deze zaak heeft op de eigenaar (‘een debitum cum re
junctum’)
Toepassing van exceptie van niet-nakoming in enge zin betekenis
(art. 1612 oud BW)
o Geldt bij wederkerige overeenkomsten en
rechtsverhoudingen in het algemeen
Doel: een middel tot rechtshandhaving –
omschrijving: een louter persoonlijke garantie tot
executie -> een oneigenlijk voorrecht
Exceptie van niet-nakoming en retentierecht = belangrijkste beelden van
restanten van eigenrichting
- Indeling van het ger. recht
o Gerechtelijk privaatrecht/ burgerlijk procesrecht
o Strafprocesrecht (strafvordering)
o Administratief procesrecht
o Fiscaal procesrecht
o Tuchtprocesrecht
Hoofdstuk 3: burgerlijk procesrecht
Takken van het burgerlijk procesrecht
- Onder het privaat recht situeert zich het burgerlijk procesrecht en grote delen van het sociaal
en ondernemingsrecht
- Zie inhoudstafel PowerPoint
, o Redmiddelen: verzet, hoger beroep, cassatie (oordeelt bij procedurefouten, niet
inhoudelijk)
Onderdelen
- Regelen betreffende de vraag of een rechtssubject het recht heeft om een vordering voor de
rechter in te stellen: rechtsvordering of het ius agendi
- Regelen die betrekking hebben op rechterlijke organisaties, rechtsmacht en bevoegdheid
- Regelen die betrekking hebben op de wijze waarop geschillen worden gevoerd en beslecht
door de daartoe bevoegde overheidsrechter bij gerezen geschillen en op collaboratieve
onderhandelingen
- Regelen die betrekking hebben op bewarende maatregelen die kunnen worden genomen om
rechten en aanspraken veilig te stellen, op de tenuitvoerlegging van rechterlijke uitspraken of
uitvoerbare titels en op de collectieve schuldenregeling
Gerechtelijk recht = burgerlijk procesrecht (synoniemen)
- BPR: een tak van het ger. privaatrecht die uitsluitend betrekking heeft op de regels
betreffende het geding en het geschil
Deel 2: het huis van het burgerlijk procesrecht
Hoofdstuk 1: bronnen van het burgerlijk procesrecht (8)
Europese verordeningen en internationale verdragen
- Internationale verdragen
o Art. 6 EVRM en art. 14 BUPO i.v. inzake burgerlijke en politieke rechten
Art. 6 EVRM: recht op een eerlijk proces
o Uitvoeringsverdragen
o In burgerlijke zaken – eiser & verweerder
Grondwet
- Erkenning rechterlijke macht (art. 40 Gw.)
o Hoven en rechtbanken
o Wanneer een rechtbank kan oordelen in graad van beroep = vrederechter vanaf 2k
euro kom je terecht bij de burgerlijke rechtbank
o Rechtbank = eiser & verweerder – rechter
o Hoven = appellant & geïntimeerde – raadsheren
- Openbaarheid terechtzitting (art.148 Gw.)
o Bij zedenfeiten, minderjarigen, echtscheidingen (in raadkamer) of door
veiligheidsreden zijn de zittingen niet openbaar
- Motiveringsplicht (art.149 Gw)
o Vonnis of arrest motiveren zodat partijen het gezegd zijnde kunnen controleren of
het correct is
- Onafhankelijkheid van de rechter (art.151 Gw)
o Media speelt hier een rol in, de rechter kan niet onafhankelijk oordelen hierover door
wat erin de media is verschenen bv zaak sanda dia
- Exceptie illegaliteit (art.159 Gw)
o Exceptie = verweermiddel bv exceptie van nietigheid
o Alles wat lager is dan wetgeving moet in verhouding zijn moet wat er hoger is
Gerechtelijk wetboek
- 1967 - gemoderniseerder, eenvoudiger en minder formalistisch (minder formeel)
, - 7 delen
- Algemene beginselen
- Rechterlijke organisatie
- Bevoegdheid
- Burgerlijke rechtspleging
- Bewarend beslag, middelen tot tenuitvoerlegging en collectieve schuldenregeling (zie
gastcollege)
- Arbitrage
- Bemiddeling
- Collaboratieve onderhandelingen
Bijzondere wetten en decreten
- Wet van 15 juni 1935 betreffende taalgebruik in rechtszaken
Algemene rechtsbeginselen
- Fundamentele regel die de rechtspraak afleidt uit een bepaald rechtsbestel
- Geldt als wet
- Erkend als algemeen rechtsbeginsel
o Recht van verdediging (bijstand door advocaat)
o De onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechter
o Het verbod van eigenrichting
o Het beschikkingsbeginsel of de autonomie van de procespartijen, volgens welke de
partijen zelf hun geschil afbakenen
- Niet erkend als algemeen rechtsbeginsel
o Het beginsel van de dubbele aanleg
o Rechtsverwerking
Rechtspraak
- Art.6 Ger.W.: verbod precedentenrecht
o Uitzonderingen
Art. 1110 Ger.W.: vernietiging
Art. 26 paragraaf 2, 2° bijzondere wet op het grondwettelijk hof: indien een
rechtscollege een prejudiciële vraag moet stellen
- Invloed rechtspraak hoogste rechtscolleges
o Beïnvloed de rechtspraak en de feitenrechters -> draagt bij tot de eenheid in de
rechtspraak en de rechtszekerheid
- Niet bindend behalve voor de partijen
- Gezaghebbend
- Vonnissen en arresten
Rechtsleer
- Niet bindend
- Gezaghebbend
- Beïnvloed rechtspraak en wetgeving
- Wetenschappelijk onderzoek
Rechtspraktijk/ gebruiken
- Plaatselijke gebruiken die verschillen van kanton tot kanton (vredegerecht), van
arrondissement tot arrondissement (12), zelfs van kamer tot kamer
- Niet bindend
Hoofdstuk 1: de weg naar het gerechtelijk recht
Wat is recht?
- Omvat een geheel van gedragsregels en normen
o Verbodsbepalingen – gebodsbepalingen (je moet iets doen) – normen die toelating
bevatten (je mag iets doen) – organieke regels
Verbodsbepaling: bv diefstal, roken op openbare plaatsen, moord
Gebodsbepaling: bv belasting betalen
Organieke regels: organisatie van de rechtbanken bv drugsfeiten –
correctionele rechtbank, de territoriale bevoegdheden zijn van belang bv
echtscheiding, vrouw van Kortrijk, man heeft iemand anders van Antwerpen,
welke familierechtbank? Kortrijk? Antwerpen? Plaats waar ze ooit getrouwd
zijn?
o Dwingend recht – aanvullend recht
Dwingend recht: je kan er niet van afwijken
Goede zeden binnen het dwingend recht, het raakt de openbare
orde: fundamentele regels in belang van de maatschappij.
o Bv. Openbaar dronkenschap (schending van goede zeden)
Ter bescherming van de zwakken
o WN zwakkeling t.o.v. WG, WN moet beschermd worden, u
WG kan u niet van de ene op de andere dag ontslaan
Aanvullend recht: je kan er van afwijken bv. Het onderverhuren van u kot
o Algemene normen – individuele normen
Algemene normen: gelden voor iedereen
Individuele normen: specifieke regels voor bepaalde personen bv de koning
- Doel van deze regels: maatschappelijk leven ordenen
- Deze regels worden opgelegd door de overheid
- Deze regels zijn afdwingbaar
Hoofdstuk 2: gerechtelijk recht
Gerechtelijk recht – formeel recht – handhavingsrecht (procedureregels van het burgerlijk recht)
- Het gerechtelijk recht onderscheidt zich van het materieel recht
o Materieel recht <-> formeel recht
o Materieel recht: het geheel van rechtsregels waarbij de maatschappelijke gedraging
naar inhoud wordt bepaald
- Gerechtelijk recht = finale & hoogmis van het recht
o Het geheel van rechtsregels waarbij wordt bepaald hoe de handhaving van dat
materiële rechts structureel wordt georganiseerd en hoe het concrete herstel bij
schending van dat materiële recht wordt gerealiseerd = vandaar wordt ger. recht ook
het handhavingsrecht genoemd
- Doel van het gerechtelijk recht
o Uitsluiten van eigenrichting
Het recht mag niet in eigen handen worden genomen
Het verbod om rechter te zijn in eigen zaak wordt erkend als een algemeen
rechtsbeginsel
Eigenrichting brengt geweld en willekeur met zich mee
, Uitspraak onder rechters geformuleerd verzoek
Art 5 Ger.W: rechter dient te spreken zelf bij stilzwijgen, duisterheid of
onvolledigheid van de wet -> bij weigering mogelijkheid tot verhaal op de
rechter (art. 1140, 4° Ger.W.)
o Restanten van eigenrichting
Het is rechtvaardig of wettelijk toegestaan om zelf maatregelen te nemen ter
bescherming van eigen rechten of eigendommen, zonder direct tussenkomst
van een rechter of politie.
Redmiddel – jij doet niet wat je moet doen dus ik ook niet
Exceptie van niet-nakoming
Exceptie van niet-nakoming in ruime zin (als algemeen
rechtsbeginsel)
o Een prestatie mag opgeschort worden totdat de SA van een
andere prestatie die daar voldoende mee in verband staat,
zijn prestatie niet nakomt of aanbiedt deze na te komen
Exceptie van niet-nakoming in enge zin (de exceptio non adimpleti
contractus in enge zin)
o Bij wederkerige contracten
o SA die tegelijk SE is van een tegenprestatie, om de nakoming
van zijn verbintenis op te schorten totdat de schuldenaar die
tegenprestatie nakomt of aanbiedt na te komen
Retentierecht
Het recht van een schuldeiser om een roerend goed dat hij onder
zich heeft niet af te geven zolang de ander een bepaald prestatie niet
doet
Gegrond op de relatie tussen de zaak en de schuldvordering die de
bezitter van deze zaak heeft op de eigenaar (‘een debitum cum re
junctum’)
Toepassing van exceptie van niet-nakoming in enge zin betekenis
(art. 1612 oud BW)
o Geldt bij wederkerige overeenkomsten en
rechtsverhoudingen in het algemeen
Doel: een middel tot rechtshandhaving –
omschrijving: een louter persoonlijke garantie tot
executie -> een oneigenlijk voorrecht
Exceptie van niet-nakoming en retentierecht = belangrijkste beelden van
restanten van eigenrichting
- Indeling van het ger. recht
o Gerechtelijk privaatrecht/ burgerlijk procesrecht
o Strafprocesrecht (strafvordering)
o Administratief procesrecht
o Fiscaal procesrecht
o Tuchtprocesrecht
Hoofdstuk 3: burgerlijk procesrecht
Takken van het burgerlijk procesrecht
- Onder het privaat recht situeert zich het burgerlijk procesrecht en grote delen van het sociaal
en ondernemingsrecht
- Zie inhoudstafel PowerPoint
, o Redmiddelen: verzet, hoger beroep, cassatie (oordeelt bij procedurefouten, niet
inhoudelijk)
Onderdelen
- Regelen betreffende de vraag of een rechtssubject het recht heeft om een vordering voor de
rechter in te stellen: rechtsvordering of het ius agendi
- Regelen die betrekking hebben op rechterlijke organisaties, rechtsmacht en bevoegdheid
- Regelen die betrekking hebben op de wijze waarop geschillen worden gevoerd en beslecht
door de daartoe bevoegde overheidsrechter bij gerezen geschillen en op collaboratieve
onderhandelingen
- Regelen die betrekking hebben op bewarende maatregelen die kunnen worden genomen om
rechten en aanspraken veilig te stellen, op de tenuitvoerlegging van rechterlijke uitspraken of
uitvoerbare titels en op de collectieve schuldenregeling
Gerechtelijk recht = burgerlijk procesrecht (synoniemen)
- BPR: een tak van het ger. privaatrecht die uitsluitend betrekking heeft op de regels
betreffende het geding en het geschil
Deel 2: het huis van het burgerlijk procesrecht
Hoofdstuk 1: bronnen van het burgerlijk procesrecht (8)
Europese verordeningen en internationale verdragen
- Internationale verdragen
o Art. 6 EVRM en art. 14 BUPO i.v. inzake burgerlijke en politieke rechten
Art. 6 EVRM: recht op een eerlijk proces
o Uitvoeringsverdragen
o In burgerlijke zaken – eiser & verweerder
Grondwet
- Erkenning rechterlijke macht (art. 40 Gw.)
o Hoven en rechtbanken
o Wanneer een rechtbank kan oordelen in graad van beroep = vrederechter vanaf 2k
euro kom je terecht bij de burgerlijke rechtbank
o Rechtbank = eiser & verweerder – rechter
o Hoven = appellant & geïntimeerde – raadsheren
- Openbaarheid terechtzitting (art.148 Gw.)
o Bij zedenfeiten, minderjarigen, echtscheidingen (in raadkamer) of door
veiligheidsreden zijn de zittingen niet openbaar
- Motiveringsplicht (art.149 Gw)
o Vonnis of arrest motiveren zodat partijen het gezegd zijnde kunnen controleren of
het correct is
- Onafhankelijkheid van de rechter (art.151 Gw)
o Media speelt hier een rol in, de rechter kan niet onafhankelijk oordelen hierover door
wat erin de media is verschenen bv zaak sanda dia
- Exceptie illegaliteit (art.159 Gw)
o Exceptie = verweermiddel bv exceptie van nietigheid
o Alles wat lager is dan wetgeving moet in verhouding zijn moet wat er hoger is
Gerechtelijk wetboek
- 1967 - gemoderniseerder, eenvoudiger en minder formalistisch (minder formeel)
, - 7 delen
- Algemene beginselen
- Rechterlijke organisatie
- Bevoegdheid
- Burgerlijke rechtspleging
- Bewarend beslag, middelen tot tenuitvoerlegging en collectieve schuldenregeling (zie
gastcollege)
- Arbitrage
- Bemiddeling
- Collaboratieve onderhandelingen
Bijzondere wetten en decreten
- Wet van 15 juni 1935 betreffende taalgebruik in rechtszaken
Algemene rechtsbeginselen
- Fundamentele regel die de rechtspraak afleidt uit een bepaald rechtsbestel
- Geldt als wet
- Erkend als algemeen rechtsbeginsel
o Recht van verdediging (bijstand door advocaat)
o De onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechter
o Het verbod van eigenrichting
o Het beschikkingsbeginsel of de autonomie van de procespartijen, volgens welke de
partijen zelf hun geschil afbakenen
- Niet erkend als algemeen rechtsbeginsel
o Het beginsel van de dubbele aanleg
o Rechtsverwerking
Rechtspraak
- Art.6 Ger.W.: verbod precedentenrecht
o Uitzonderingen
Art. 1110 Ger.W.: vernietiging
Art. 26 paragraaf 2, 2° bijzondere wet op het grondwettelijk hof: indien een
rechtscollege een prejudiciële vraag moet stellen
- Invloed rechtspraak hoogste rechtscolleges
o Beïnvloed de rechtspraak en de feitenrechters -> draagt bij tot de eenheid in de
rechtspraak en de rechtszekerheid
- Niet bindend behalve voor de partijen
- Gezaghebbend
- Vonnissen en arresten
Rechtsleer
- Niet bindend
- Gezaghebbend
- Beïnvloed rechtspraak en wetgeving
- Wetenschappelijk onderzoek
Rechtspraktijk/ gebruiken
- Plaatselijke gebruiken die verschillen van kanton tot kanton (vredegerecht), van
arrondissement tot arrondissement (12), zelfs van kamer tot kamer
- Niet bindend
