Samenvatting Strafrecht | Karel de Grote-Hogeschool | 2025/26

Strafrecht
H1: Inleiding tot het strafrecht
Zedefeiten= seksuele misdrijven

Seponeren= als het gerecht onvoldoende bewijsmateriaal heeft.

Recidiveert= hervallen

Belgisch strafrecht kent geen definitie van een ‘straf’, maar wel interpretatie bij Hof v Cassatie:

“Een straf is een leed door de wet bepaald en door de rechtelijke macht opgelegd als sanctie wegens een
gepleegd misdrijf.”

Ons strafrecht = schuldstrafrecht (liever schuldig buiten, dan onschuldig in gevangenis)

 Schuld moet bewezen worden

 Aangifte kan je doen als getuige
 Strafrecht gaat ervan uit dat je na het leed verandert
 HERGO (herstelgericht overleg), LCSI, nieuw autoriteit


H2: Van feit tot het hof: kritisch nadenken over bestraffing
2.1 Sanda Dia, de noodlottige dag
Voorbeeld examenvraag: “Hoe is je mening over de zaak op Sanda Dia verandert na de lessen strafrecht?”

2.2 Acid, rechtstreeks gedagvaard door ex-Reuzegommer
Voorbeeld examenvraag: “Licht toe op welke manier dat Acid toe geleid is binnen justitie?”

 Hij is rechtstreeks gedagvaardigd geweest
 Samenleving vind het onterecht (veel zwaarder gestraft dan Reuzegommers/ had ook anders
gekund)
 Beschuldigd van iets dat je niet hebt gedaan (Acid deed aan belaging)




1

,H3: Algemene oriëntatie: Wat is strafrecht in ’t kort
3.1 Omschrijving strafrecht
 Geheel v regels
 Schuld
 Opgesteld door heersende gemeenschap
 Gedraging (zowel handeling als verzuim = misdrijf)
 Gedraging is strafbaar (legaliteitsprincipe)
 Gedraging w gesanctioneerd
 = strafrechtketen

Schuldig verzuim= je hebt iets niet gedaan, terwijl je het wel moest doen.
(bv. als een jongere zegt dat hij zelfmoord gaat plegen, ben je steeds verplicht om een meldingsplicht te
doen, anders heb je schuldig verzuim)

Voyeurisme= bepaald gedrag dat niet in de wet of in een decreet als straf wordt omschreven; staat niet in
strafwetboek

Dwaling= als je het niet weet (bv. bij prostitutie; je moet steeds vragen hoe oud hij/ zij is; bij reuzegommers,
ze wisten niet dat je muizen niet in de blender mag doen)

Strafvordering= het parket gaat in ogen vd samenleving iets eisen.

2 rechtstakken binnen strafrecht:

1) Materieel strafrecht
2) Formeel strafrecht

3.1.1 Materieel strafrecht
= het geheel aan rechtsregels die bep. gedragingen strafbaar stellen en sanctioneren. Hierbij staan 2
begrippen centraal.

1. Misdrijf: Wat gaan we straffen? De omschrijving vd strafbare gedragingen of onthoudingen
2. Strafrechtelijke sanctie: Hoe gaan we het straffen? De bepaling vd straf

 gericht op burger

3.1.2 Formeel strafrecht
= ook wel strafprocesrecht genoemd, of kan worden omschreven als geheel der rechtsregels betreffende de
vaststelling, opsporing, vervolging en berechting van personen die ervan verdacht worden een misdrijf te
hebben gepleegd.

Obv mensenrechten

 procedure spelregels

o Wie moet wat doen?
o Wanneer moet het verslag af zijn?

 gericht op overheid




2

,Voorbeeldoefening:




H4: Historiek vh strafrecht
4.1 Archaïsche stelsels
 ‘Talio-wet’= ‘oog om oog, tand om tand’
o Privé karakter, maar kende reeds begrenzingen
o Toch leidde dit tot escalaties en burgeroorlogen
o Mij werd iets aangedaan, dus dan mag ik hem het zelfde aandoen (exact hetzelfde)




4.2 De Middeleeuwen
 Rond 1200 stedenontwikkeling
o Leren samenleven
o Verbod op eigenrichting
o Feodale oversten en rondtrekkende rechter
 Met passieve rol en irrationele bewijsvoering
 Rondtrekkende rechters: ze lieten samenleving aanduiden wie zij vonden dat
‘misdadigers’ waren
 Meestal mensen die ‘anders’ waren werden aangeduid
 Vaak vrouwen (heksen met rode haren)

o Gruwelijke straffen (bv. genocide)
 Anno 2022: gevangenisstraf?
 Etnische profilering
 Één recht mag nooit geschonden worden: recht op menswaardige behandeling




3

,  Eind late Middeleeuwen:
o ‘modern strafrecht’
o In algemeen belang trad rechterlijke macht op en had actievere rol
 Zonde en boetedoening (Kerk)
 Bewijs verzameling geheim
 Wrede straffen en publiekelijk ter afschrikking
 Folterbakken, brandstichting, de beul

Mogelijke examenvraag: Vroeger was het Katholisme heel belangrijk. Als je voldoende boete doet, kan je nr
de hemel en krijg je vergiffenis. Veel priesters hebben dit misbruikt. Men geloofde erin dat als je een zonde
hebt gepleegd je boete moet doen. “Aan de schandpaal gehangen worden”/ “trial by media”

= vandaag de dag w de media gebruikt om al een oordeel te vellen/ om mensen af te schrikken.

4.3 De Verlichting, het revolutionair strafrecht
Legitimatie vd staat?

 Hobbes, Locke, Rousseau, Rawls

 ‘Maatschappelijk verdrag of sociaal contract’: je staat je eigenrichting af
 Chaos en willekeur indien bij natuurtoestand
 Dus: collectieve wil om via regels eigen private belangen veilig te stellen
 Staat krijgt niet het gezag v GOD maar vanuit de indivduen
o Verlichtingsfilosofen: wij krijgen onze macht niet van GOD, maar van het volk
 Recht om wraak te nemen afstaan aan de staat (zij gaan dat in hun plaats doen op een
georganiseerde manier)
 Hobbes: “We zijn intrinsiek slecht voor elkaar. We zijn wolven voor elkaar.”
 Filosofie over de mens
 Verbod op eigenrichting  afnemen

Verlichting 18e eeuw: reactie op wreedheid, ongelijke straffen

De magna charta

1) Proportionaliteitsbeginsel: straffen moeten in verhouding zijn met ernst vh misdrijf
2) Legaliteitsbeginsel: misdrijven en straffen moeten op voorhand in wet zijn vastgelegd en rechter
dient de wet (zonder ruime interpretatie) toe te passen
3) Subsidiariteitsbeginsel: gedragingen kunnen enkel strafbaar worden gesteld als bestraffing echt
noodzakelijk is. De meest optimale straf is ene minimale straf met het meest effect.

4.4 Naar een strafwetboek en het strafrecht in België
 Grondwet en strafwetboek




4