GERECHTELIJK RECHT
Finale & Volledige Samenvatting
HoGent · Departement Omgeving · 2022-2023
Cursus: Gerechtelijk recht en deskundigenonderzoek – 2 VAS
Nota: Deze samenvatting dekt exhaustief alle hoofdstukken, subonderdelen en wetsartikelen van de cursus. Bestemd
voor studenten Vastgoed-Landmeten (HoGent). Niet voor publicatie.
Gerechtelijk Recht – Finale Samenvatting | HoGent 2022-2023 Pagina 1
, DEEL 1 — INLEIDENDE BEGRIPPEN
1.1 Rechtsstaat en rechtsregels
In een rechtsstaat regelen wetgeving en reglementen het gedrag van personen en overheid. Rechtsregels gaan uit van
een internationaal, federaal of regionaal gezagsorgaan en zijn afdwingbaar. De wetgeving moet rekening houden met de
Grondwet en internationale verdragen (o.a. EVRM, EU-recht).
Objectief recht Het geheel van geldende wetten en regels.
Subjectief recht De concrete, individuele toepassing van het objectief recht door een rechtssubject.
Rechterlijke macht Onafhankelijk en onpartijdig. Garandeert eerlijke rechtspraak op basis van
wetgeving.
1.2 Publiek recht vs. Privaat recht
PUBLIEK RECHT PRIVAAT RECHT
Relatie overheid ↔ burger Relaties tussen burgers onderling
• Grondwettelijk & administratief recht • Strafrecht & • Burgerlijk recht • Ondernemingsrecht • Arbeidsrecht •
strafprocesrecht • Fiscaal recht • Socialezekerheidsrecht • Gerechtelijk recht (deels)
Economisch recht
Privaat recht – onderscheid rechtsregels:
Openbare orde Essentieel voor goede werking rechtssysteem. Partijen kunnen er niet van afwijken.
Dwingend recht Van privaat belang maar partijen kunnen evenmin afwijken.
Aanvullend recht Partijen kunnen hier wél van afwijken bij overeenkomst.
1.3 Grondwettelijk recht en administratief recht
Grondwettelijk Hof – bewaakt 3 principes:
• Wetten/decreten/ordonnanties blijven binnen hun bevoegdheidssfeer.
• Ze respecteren de grondwettelijke rechten en vrijheden van de Belgen.
• Ze respecteren het beginsel van federale loyauteit.
Het Grondwettelijk Hof kan wetten schorsen (tijdelijk – niet meer toepassen) of vernietigen (definitief – alsof nooit
bestaan). Rechtbanken kunnen een prejudiciële vraag stellen bij twijfel over grondwettigheid.
Raad van State – twee afdelingen:
Afdeling wetgeving Geeft (niet-bindend) advies over wetsontwerpen en decreten.
Afdeling bestuursrechtspraak Vernietigt onwettige administratieve rechtshandelingen. Gronden: schending
(annulatie) wet/grondwet, machtsoverschrijding, vormgebreken, machtsafwending. Termijn: 60
dagen na bekendmaking/betekening. Bij vernietiging: RvS stelt zelf geen nieuwe
beslissing maar bevoegde overheid moet opnieuw beslissen. Klager moet een
belang hebben.
Schorsingsbevoegdheid Als administratief kortgedingrechter in dringende gevallen.
Rechtsbescherming tegen de uitvoerende macht:
Willig beroep Beroep bij de overheid zelf (niet-georganiseerd). Geen wettelijke verplichting.
Georganiseerd administratief Wettelijk uitgewerkt beroep. Burger verplicht eerst deze procedure te doorlopen.
beroep
Gerechtelijk Recht – Finale Samenvatting | HoGent 2022-2023 Pagina 2
, Jurisdictioneel beroep Beroep bij een rechtbank of administratief rechtscollege (bv. Raad voor
Vergunningsbetwistingen voor
stedenbouwkundige/verkavelings-/omgevingsvergunningen; Vlaamse Raad voor
betwistingen inzake studievoortgangbeslissingen).
Art. 159 Gw. Elke rechter is grondwettelijk verplicht een onwettige bestuursbeslissing buiten
toepassing te laten. Rechtbank kan ook schadevergoeding toekennen tegen een
bestuur.
1.4 Strafrecht en strafprocesrecht
Soort Gevangenisstraf Geldboete Voorbeelden
Overtreding 1 dag – 7 dagen €1–€25 (×8 opdeciemen) Nachtlawaai, openbare dronkenschap
Wanbedrijf 8 dagen – 5 jaar Min. €26 (×8 opdeciemen) Diefstal, slagen, rijden onder invloed
Misdaad 5 jaar – levenslang – Doodslag, moord
Vereisten elk misdrijf: materieel element (uitwendige gedraging) + moreel element (schuld/opzet of onachtzaamheid).
Legaliteitsbeginsel: misdrijf en straf moeten in wet bepaald zijn (nulla poena sine lege). Bijkomende straffen:
ontzetting uit rechten, terbeschikkingstelling strafuitvoeringsrechtbank, verbeurdverklaring, rijverbod, elektronisch
toezicht, werkstraf (20-300u), autonome probatiestraf. Straf met uitstel / opschorting van de uitspraak mogelijk, al dan
niet met voorwaarden.
Basisprincipes strafprocesrecht (1) Onschuldig tot veroordeling. (2) Twijfel in voordeel verdachte. (3) Zelfde
misdrijf nooit tweemaal bestraft. (4) Straf enkel door strafrechter.
Opsporingsonderzoek Door Procureur des Konings via politiediensten. Ambtshalve PV of aangifte door
burger.
Gerechtelijk onderzoek Door onafhankelijke onderzoeksrechter (gevorderd door PdK of klacht met
burgerlijke partijstelling). Kan: aanhouding, huiszoeking, inbeslagname,
lijkschouwing… (à charge én à décharge). Geheim karakter.
Raadkamer Bevestigt voorlopige hechtenis. Na onderzoek: buitenvervolgingstelling of
verwijzing naar rechtbank.
Seponering / Minnelijke PdK kan beslissen niet te vervolgen (gemotiveerd). Minnelijke schikking: betaling
schikking geldsom → strafvordering vervalt.
Burgerlijke partij Slachtoffer kan zich burgerlijke partij stellen voor onderzoeksrechter of
rechtstreeks dagvaarden voor politie-/correctionele rechtbank →
schadevergoeding.
Strafuitvoeringsrechtbank Bevoegd voor: elektronisch toezicht (straf buiten gevangenis met e-controle),
voorwaardelijke invrijheidstelling (buiten gevangenis onder voorwaarden),
voorlopige invrijheidstelling (veroordeelde vreemdeling met verblijfsrecht).
Centraal Strafregister Definitieve veroordelingen worden hierin genoteerd.
1.5 Fiscaal recht
Type Omschrijving Voorbeelden
Directe belasting Periodieke aanslag op een persoon afhankelijk Personenbelasting
van zijn situatie.
Indirecte belasting Geheven op toevallige feiten of BTW, successierechten
rechtshandelingen.
Gerechtelijk Recht – Finale Samenvatting | HoGent 2022-2023 Pagina 3
Finale & Volledige Samenvatting
HoGent · Departement Omgeving · 2022-2023
Cursus: Gerechtelijk recht en deskundigenonderzoek – 2 VAS
Nota: Deze samenvatting dekt exhaustief alle hoofdstukken, subonderdelen en wetsartikelen van de cursus. Bestemd
voor studenten Vastgoed-Landmeten (HoGent). Niet voor publicatie.
Gerechtelijk Recht – Finale Samenvatting | HoGent 2022-2023 Pagina 1
, DEEL 1 — INLEIDENDE BEGRIPPEN
1.1 Rechtsstaat en rechtsregels
In een rechtsstaat regelen wetgeving en reglementen het gedrag van personen en overheid. Rechtsregels gaan uit van
een internationaal, federaal of regionaal gezagsorgaan en zijn afdwingbaar. De wetgeving moet rekening houden met de
Grondwet en internationale verdragen (o.a. EVRM, EU-recht).
Objectief recht Het geheel van geldende wetten en regels.
Subjectief recht De concrete, individuele toepassing van het objectief recht door een rechtssubject.
Rechterlijke macht Onafhankelijk en onpartijdig. Garandeert eerlijke rechtspraak op basis van
wetgeving.
1.2 Publiek recht vs. Privaat recht
PUBLIEK RECHT PRIVAAT RECHT
Relatie overheid ↔ burger Relaties tussen burgers onderling
• Grondwettelijk & administratief recht • Strafrecht & • Burgerlijk recht • Ondernemingsrecht • Arbeidsrecht •
strafprocesrecht • Fiscaal recht • Socialezekerheidsrecht • Gerechtelijk recht (deels)
Economisch recht
Privaat recht – onderscheid rechtsregels:
Openbare orde Essentieel voor goede werking rechtssysteem. Partijen kunnen er niet van afwijken.
Dwingend recht Van privaat belang maar partijen kunnen evenmin afwijken.
Aanvullend recht Partijen kunnen hier wél van afwijken bij overeenkomst.
1.3 Grondwettelijk recht en administratief recht
Grondwettelijk Hof – bewaakt 3 principes:
• Wetten/decreten/ordonnanties blijven binnen hun bevoegdheidssfeer.
• Ze respecteren de grondwettelijke rechten en vrijheden van de Belgen.
• Ze respecteren het beginsel van federale loyauteit.
Het Grondwettelijk Hof kan wetten schorsen (tijdelijk – niet meer toepassen) of vernietigen (definitief – alsof nooit
bestaan). Rechtbanken kunnen een prejudiciële vraag stellen bij twijfel over grondwettigheid.
Raad van State – twee afdelingen:
Afdeling wetgeving Geeft (niet-bindend) advies over wetsontwerpen en decreten.
Afdeling bestuursrechtspraak Vernietigt onwettige administratieve rechtshandelingen. Gronden: schending
(annulatie) wet/grondwet, machtsoverschrijding, vormgebreken, machtsafwending. Termijn: 60
dagen na bekendmaking/betekening. Bij vernietiging: RvS stelt zelf geen nieuwe
beslissing maar bevoegde overheid moet opnieuw beslissen. Klager moet een
belang hebben.
Schorsingsbevoegdheid Als administratief kortgedingrechter in dringende gevallen.
Rechtsbescherming tegen de uitvoerende macht:
Willig beroep Beroep bij de overheid zelf (niet-georganiseerd). Geen wettelijke verplichting.
Georganiseerd administratief Wettelijk uitgewerkt beroep. Burger verplicht eerst deze procedure te doorlopen.
beroep
Gerechtelijk Recht – Finale Samenvatting | HoGent 2022-2023 Pagina 2
, Jurisdictioneel beroep Beroep bij een rechtbank of administratief rechtscollege (bv. Raad voor
Vergunningsbetwistingen voor
stedenbouwkundige/verkavelings-/omgevingsvergunningen; Vlaamse Raad voor
betwistingen inzake studievoortgangbeslissingen).
Art. 159 Gw. Elke rechter is grondwettelijk verplicht een onwettige bestuursbeslissing buiten
toepassing te laten. Rechtbank kan ook schadevergoeding toekennen tegen een
bestuur.
1.4 Strafrecht en strafprocesrecht
Soort Gevangenisstraf Geldboete Voorbeelden
Overtreding 1 dag – 7 dagen €1–€25 (×8 opdeciemen) Nachtlawaai, openbare dronkenschap
Wanbedrijf 8 dagen – 5 jaar Min. €26 (×8 opdeciemen) Diefstal, slagen, rijden onder invloed
Misdaad 5 jaar – levenslang – Doodslag, moord
Vereisten elk misdrijf: materieel element (uitwendige gedraging) + moreel element (schuld/opzet of onachtzaamheid).
Legaliteitsbeginsel: misdrijf en straf moeten in wet bepaald zijn (nulla poena sine lege). Bijkomende straffen:
ontzetting uit rechten, terbeschikkingstelling strafuitvoeringsrechtbank, verbeurdverklaring, rijverbod, elektronisch
toezicht, werkstraf (20-300u), autonome probatiestraf. Straf met uitstel / opschorting van de uitspraak mogelijk, al dan
niet met voorwaarden.
Basisprincipes strafprocesrecht (1) Onschuldig tot veroordeling. (2) Twijfel in voordeel verdachte. (3) Zelfde
misdrijf nooit tweemaal bestraft. (4) Straf enkel door strafrechter.
Opsporingsonderzoek Door Procureur des Konings via politiediensten. Ambtshalve PV of aangifte door
burger.
Gerechtelijk onderzoek Door onafhankelijke onderzoeksrechter (gevorderd door PdK of klacht met
burgerlijke partijstelling). Kan: aanhouding, huiszoeking, inbeslagname,
lijkschouwing… (à charge én à décharge). Geheim karakter.
Raadkamer Bevestigt voorlopige hechtenis. Na onderzoek: buitenvervolgingstelling of
verwijzing naar rechtbank.
Seponering / Minnelijke PdK kan beslissen niet te vervolgen (gemotiveerd). Minnelijke schikking: betaling
schikking geldsom → strafvordering vervalt.
Burgerlijke partij Slachtoffer kan zich burgerlijke partij stellen voor onderzoeksrechter of
rechtstreeks dagvaarden voor politie-/correctionele rechtbank →
schadevergoeding.
Strafuitvoeringsrechtbank Bevoegd voor: elektronisch toezicht (straf buiten gevangenis met e-controle),
voorwaardelijke invrijheidstelling (buiten gevangenis onder voorwaarden),
voorlopige invrijheidstelling (veroordeelde vreemdeling met verblijfsrecht).
Centraal Strafregister Definitieve veroordelingen worden hierin genoteerd.
1.5 Fiscaal recht
Type Omschrijving Voorbeelden
Directe belasting Periodieke aanslag op een persoon afhankelijk Personenbelasting
van zijn situatie.
Indirecte belasting Geheven op toevallige feiten of BTW, successierechten
rechtshandelingen.
Gerechtelijk Recht – Finale Samenvatting | HoGent 2022-2023 Pagina 3
