Samenvatting orthopedagogie
Doelstellingen:
• Je kent de evolutie van de orthopedagogiek
• Je kan aantonen wat het vakgebied van de orthopedagogisch begeleider is
• Je kan aantonen dat de orthopedagogiek een wetenschap is
• Je kan de verschillende stromingen in de orthopedagogische theorievorming kaderen
• Je kan de evoluties uit het orthopedagogisch werkveld benoemen, uitleggen en
toepassen op je eigen stageplaats
Evaluatie:
Schriftelijk examen (80%)
o Open kennis- en toepassingsvragen
verwerkingsopdracht (20%) a.d.h.v. het methodiekmodel van Bruininks (hoofdstuk 4
– cursus vanaf p.94)
o Deadline examenopdracht: 2 juni
o Voor deze opdracht beschrijf je:
Een gedeelte van de overallvisie van je eigen doelgroep
Één element van de basisaanpak (= de eerstegraadsstrategie): de
methodiek van de alledaagse leefsituatie
! De leerstof van het hoofdstuk over het methodiekmodel van Bruininks valt weg voor het
examen.
Inhoud
Hoofdstuk 1: Wat is orthopedagogie?....................................................................................................4
1.1 Terminologie.................................................................................................................................4
1.2 Orthopedagogiek..........................................................................................................................4
1.3 Afgrenzing van het vakgebied ......................................................................................................5
1.4 Het methodisch handelen (deze punten kunnen weergeven).....................................................6
1.5 Orthopedagogiek als wetenschap................................................................................................7
1.6 Stromingen...................................................................................................................................7
1.7 Evoluties in het orthopedagogisch werkveld................................................................................8
Hoofdstuk 2: De problematische opvoedingssituatie – Ter Horst.........................................................17
2.1 Inleiding......................................................................................................................................18
2.2 Opvoeden als totale dialoog.......................................................................................................18
2.2.1 De dialoog met de werkelijkheid..........................................................................................18
2.2.2 Opvoeden als inleiden in betekenissen................................................................................19
2.3 De problematische opvoedingssituatie (POS).............................................................................21
2.4 De verontrustende opvoedingssituatie (VOS).............................................................................22
1
, 2.5 Begeleidingsmogelijkheden........................................................................................................24
2.5.1 Het herstel van het gewone leven: factoren........................................................................24
2.5.2 Pedagogische grondvormen van de totale dialoog..............................................................29
2.6 Het belang van Ter Horst in de huidige orthopedagogiek...........................................................30
Hoofdstuk 3: Opvoeden en specifiek opvoeden – Kok..........................................................................32
3.1 Inleiding......................................................................................................................................32
3.2 Het gewone opvoeden................................................................................................................32
3.3 Ontwikkelen................................................................................................................................33
3.4 Het opvoeden.............................................................................................................................34
3.4.1 De persoonlijke relatie.........................................................................................................35
3.4.2 Het (pedagogisch) klimaat...................................................................................................35
3.4.3 Het hanteren van situaties...................................................................................................36
3.5 De specifieke vraagstelling..........................................................................................................37
3.6 De aspecten en hun dimensies (bij specifieke vraagstelling)......................................................37
3.6.1 Het affectieve aspect...........................................................................................................38
3.6.2 Het cognitieve aspect...........................................................................................................38
3.6.3 Het conatieve aspect of het ontwikkelen van eigenheid.....................................................39
3.6.4 Meervoudige notatie...........................................................................................................40
3.7 Diagnostiek (bij specifieke vraagstelling)....................................................................................40
3.8 Het specifieke opvoeden – het orthopedagogisch strategiemodel.............................................41
3.9 Het orthopedagogisch strategiemodel: eerstegraadsstrategie...................................................42
3.10 Tweedegraadsstrategie.............................................................................................................46
3.11 Derdegraadsstrategie................................................................................................................47
3.12 De betekenis van Kok in de huidige orthopedagogiek..............................................................47
Hoofdstuk 4: werken met ondersteuningsplannen...............................................................................54
4.1 Begripsomschrijving....................................................................................................................54
4.2 Belang van het werken met ondersteuningsplannen..................................................................55
4.2.1 Voor de cliënt.......................................................................................................................55
4.2.2 Voor ouders en familie.........................................................................................................55
4.2.3 Voor de hulpverleners..........................................................................................................55
4.3 Kenmerken van een ondersteuningsplan....................................................................................55
4.4 Betrokkenen bij totstandkoming, uitvoering en evaluatie van het ondersteuningsplan.............56
4.5 Verloop van planning en uitvoering van ondersteuningsplannen...............................................58
4.5.1 Beeldvorming: profiel met de hulpvraag als conclusie.........................................................58
4.5.2 Doelbepaling........................................................................................................................61
4.5.3 Strategiebepaling.................................................................................................................65
2
, 4.5.4 Uitvoering van het ondersteuningsplan...............................................................................69
4.5.5 Evaluatie..............................................................................................................................69
5.6 Vormen van ondersteuningsplannen..........................................................................................70
5.6.1 Startondersteuningsplan......................................................................................................70
5.6.2 Overkoepelend ondersteuningsplan....................................................................................70
5.6.3 Groepsondersteuningsplan..................................................................................................72
5.6.4 Veiligheidsplan.....................................................................................................................73
5.6.5 Projectplan...........................................................................................................................74
Begrippenlijst........................................................................................................................................75
3
, Hoofdstuk 1: Wat is orthopedagogie?
1.1 Terminologie
ORTHO/PED/AGOGIE/K (termen kunnen uitleggen op examen!!!)
Agogie = het handelen, de praktijk, begeleiden van veranderingen
Agogiek = de wetenschap, de theorievorming over het handelen, de neerslag van
ervaringen in de praktijk
PEDagogie = het (bege)leiden van kinderen, het opvoeden
o Afgeleid uit oud-Grieks: paidagoogia
ORTHOpedagogie = het ‘recht’ leiden van kinderen
o Orthos (oud-grieks) = recht, juist, volgens de regel
Heilpedagogiek
o Oude term: ‘heil’ verwees naar ‘helen’.
o Niet meer gangbaar, negatieve connotatie
HISTORISCH
Eerst ontwikkeling pedagogiek
o Begeleiden van kinderen centraal
Later ontwikkeling orthopedagogiek
o Begeleiden van kinderen met ontwikkelingsstoornis
Jaren ‘60 ontstaan van agogiek (ook in andere doelgroepen)
o Begeleiden van verandering op zich
o Bv. Geront(o)agogiek (bejaarden)/ Andragogiek (volwassenen)/...
BEROEP
Agogisch werker
o = verzamelnaam voor beroepen waarin met mensen gewerkt wordt op een
methodisch (agogische) manier:
o Beroepen met uitsluitend agogisch karakter (opvoeder, sociaal-
cultureel werker...)
o Beroepen met agogisch aspect (verpleegkundige...)
Methodisch veranderingen in gang zetten
Orthopedagogiek ➜ Orthopedagoog
Orthopedagogie ➜ Opvoeder, begeleider, orthopedagogische begeleider
Kunnen uitleggen wat bv. een agogisch werker is!! (in eigen woorden) – alle termen kunnen
uitleggen!
1.2 Orthopedagogiek
Definiëring Orthopedagogiek
Eerst: klemtoon ‘afwijkende kind’
o Definities vertrekken vanuit het probleem
o Kind met ontwikkelingsachterstand / ongewenst gedrag / beperkt in zijn
opvoedbaarheid
Orthopedagogiek moet antwoord bieden
4
Doelstellingen:
• Je kent de evolutie van de orthopedagogiek
• Je kan aantonen wat het vakgebied van de orthopedagogisch begeleider is
• Je kan aantonen dat de orthopedagogiek een wetenschap is
• Je kan de verschillende stromingen in de orthopedagogische theorievorming kaderen
• Je kan de evoluties uit het orthopedagogisch werkveld benoemen, uitleggen en
toepassen op je eigen stageplaats
Evaluatie:
Schriftelijk examen (80%)
o Open kennis- en toepassingsvragen
verwerkingsopdracht (20%) a.d.h.v. het methodiekmodel van Bruininks (hoofdstuk 4
– cursus vanaf p.94)
o Deadline examenopdracht: 2 juni
o Voor deze opdracht beschrijf je:
Een gedeelte van de overallvisie van je eigen doelgroep
Één element van de basisaanpak (= de eerstegraadsstrategie): de
methodiek van de alledaagse leefsituatie
! De leerstof van het hoofdstuk over het methodiekmodel van Bruininks valt weg voor het
examen.
Inhoud
Hoofdstuk 1: Wat is orthopedagogie?....................................................................................................4
1.1 Terminologie.................................................................................................................................4
1.2 Orthopedagogiek..........................................................................................................................4
1.3 Afgrenzing van het vakgebied ......................................................................................................5
1.4 Het methodisch handelen (deze punten kunnen weergeven).....................................................6
1.5 Orthopedagogiek als wetenschap................................................................................................7
1.6 Stromingen...................................................................................................................................7
1.7 Evoluties in het orthopedagogisch werkveld................................................................................8
Hoofdstuk 2: De problematische opvoedingssituatie – Ter Horst.........................................................17
2.1 Inleiding......................................................................................................................................18
2.2 Opvoeden als totale dialoog.......................................................................................................18
2.2.1 De dialoog met de werkelijkheid..........................................................................................18
2.2.2 Opvoeden als inleiden in betekenissen................................................................................19
2.3 De problematische opvoedingssituatie (POS).............................................................................21
2.4 De verontrustende opvoedingssituatie (VOS).............................................................................22
1
, 2.5 Begeleidingsmogelijkheden........................................................................................................24
2.5.1 Het herstel van het gewone leven: factoren........................................................................24
2.5.2 Pedagogische grondvormen van de totale dialoog..............................................................29
2.6 Het belang van Ter Horst in de huidige orthopedagogiek...........................................................30
Hoofdstuk 3: Opvoeden en specifiek opvoeden – Kok..........................................................................32
3.1 Inleiding......................................................................................................................................32
3.2 Het gewone opvoeden................................................................................................................32
3.3 Ontwikkelen................................................................................................................................33
3.4 Het opvoeden.............................................................................................................................34
3.4.1 De persoonlijke relatie.........................................................................................................35
3.4.2 Het (pedagogisch) klimaat...................................................................................................35
3.4.3 Het hanteren van situaties...................................................................................................36
3.5 De specifieke vraagstelling..........................................................................................................37
3.6 De aspecten en hun dimensies (bij specifieke vraagstelling)......................................................37
3.6.1 Het affectieve aspect...........................................................................................................38
3.6.2 Het cognitieve aspect...........................................................................................................38
3.6.3 Het conatieve aspect of het ontwikkelen van eigenheid.....................................................39
3.6.4 Meervoudige notatie...........................................................................................................40
3.7 Diagnostiek (bij specifieke vraagstelling)....................................................................................40
3.8 Het specifieke opvoeden – het orthopedagogisch strategiemodel.............................................41
3.9 Het orthopedagogisch strategiemodel: eerstegraadsstrategie...................................................42
3.10 Tweedegraadsstrategie.............................................................................................................46
3.11 Derdegraadsstrategie................................................................................................................47
3.12 De betekenis van Kok in de huidige orthopedagogiek..............................................................47
Hoofdstuk 4: werken met ondersteuningsplannen...............................................................................54
4.1 Begripsomschrijving....................................................................................................................54
4.2 Belang van het werken met ondersteuningsplannen..................................................................55
4.2.1 Voor de cliënt.......................................................................................................................55
4.2.2 Voor ouders en familie.........................................................................................................55
4.2.3 Voor de hulpverleners..........................................................................................................55
4.3 Kenmerken van een ondersteuningsplan....................................................................................55
4.4 Betrokkenen bij totstandkoming, uitvoering en evaluatie van het ondersteuningsplan.............56
4.5 Verloop van planning en uitvoering van ondersteuningsplannen...............................................58
4.5.1 Beeldvorming: profiel met de hulpvraag als conclusie.........................................................58
4.5.2 Doelbepaling........................................................................................................................61
4.5.3 Strategiebepaling.................................................................................................................65
2
, 4.5.4 Uitvoering van het ondersteuningsplan...............................................................................69
4.5.5 Evaluatie..............................................................................................................................69
5.6 Vormen van ondersteuningsplannen..........................................................................................70
5.6.1 Startondersteuningsplan......................................................................................................70
5.6.2 Overkoepelend ondersteuningsplan....................................................................................70
5.6.3 Groepsondersteuningsplan..................................................................................................72
5.6.4 Veiligheidsplan.....................................................................................................................73
5.6.5 Projectplan...........................................................................................................................74
Begrippenlijst........................................................................................................................................75
3
, Hoofdstuk 1: Wat is orthopedagogie?
1.1 Terminologie
ORTHO/PED/AGOGIE/K (termen kunnen uitleggen op examen!!!)
Agogie = het handelen, de praktijk, begeleiden van veranderingen
Agogiek = de wetenschap, de theorievorming over het handelen, de neerslag van
ervaringen in de praktijk
PEDagogie = het (bege)leiden van kinderen, het opvoeden
o Afgeleid uit oud-Grieks: paidagoogia
ORTHOpedagogie = het ‘recht’ leiden van kinderen
o Orthos (oud-grieks) = recht, juist, volgens de regel
Heilpedagogiek
o Oude term: ‘heil’ verwees naar ‘helen’.
o Niet meer gangbaar, negatieve connotatie
HISTORISCH
Eerst ontwikkeling pedagogiek
o Begeleiden van kinderen centraal
Later ontwikkeling orthopedagogiek
o Begeleiden van kinderen met ontwikkelingsstoornis
Jaren ‘60 ontstaan van agogiek (ook in andere doelgroepen)
o Begeleiden van verandering op zich
o Bv. Geront(o)agogiek (bejaarden)/ Andragogiek (volwassenen)/...
BEROEP
Agogisch werker
o = verzamelnaam voor beroepen waarin met mensen gewerkt wordt op een
methodisch (agogische) manier:
o Beroepen met uitsluitend agogisch karakter (opvoeder, sociaal-
cultureel werker...)
o Beroepen met agogisch aspect (verpleegkundige...)
Methodisch veranderingen in gang zetten
Orthopedagogiek ➜ Orthopedagoog
Orthopedagogie ➜ Opvoeder, begeleider, orthopedagogische begeleider
Kunnen uitleggen wat bv. een agogisch werker is!! (in eigen woorden) – alle termen kunnen
uitleggen!
1.2 Orthopedagogiek
Definiëring Orthopedagogiek
Eerst: klemtoon ‘afwijkende kind’
o Definities vertrekken vanuit het probleem
o Kind met ontwikkelingsachterstand / ongewenst gedrag / beperkt in zijn
opvoedbaarheid
Orthopedagogiek moet antwoord bieden
4
