Samenvatting emotieregulatie Klas B2
Doelstelling:
De student kan op sensitief-responsieve wijze omgaan met zijn cliënten. Hij kan emotionele
noden van de cliënt onderscheiden en het gedrag van cliënten hierin kaderen. Hij kan
regulerend, verbindend en inzichtelijk werken met de cliënt met het oog op het optimaliseren
van de zelfregulatie van iedere cliënt.
Sensitief = goed kunnen aanvoelen wat er bij de cliënt zit
Responsief = op de juiste manier kunnen reageren
Evaluatie:
• Schriftelijk examen (70%)
• Examenopdracht (30%): Opmaken van een signaleringsplan
Deadline upload eerste deel/voorlopige versie: 12 april
Klassikaal feedbackmoment: 21/28 april
Eindversie (met implementatie en reflectie): 31 mei
• Herexamen: alles kan hernomen worden
7 hoofdstukken van dit vak:
1. Inleiding en, emotieregulatie
2. Zelfzorg als voorwaarde voor zelfregulatie en co-regulatie
3. Signaleringsplannen (examenopdracht 30%) Niet op examen
4. Sensitief-responsief begeleiden
5. Emotieregulatievaardigheden
6. LSCI (Life Space Crisis Intervention)
7. Rots en water (cursus op voorhand lezen + zelf zo een les meemaken die de kinderen
krijgen) Niet op examen
Deadlines
12 april 1ste upload emotieregulatie
21/28 april klassikaal feedback moment
Eindversie 31 mei
Rots en water en signaleringsplannen net kennen voor examen
1
,Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Emotieregulatie: emoties hanteren met een kalm brein..............................................5
1. Inleiding..........................................................................................................................................5
2. Het drievoudig brein.......................................................................................................................5
2.1 Het reptielenbrein ...................................................................................................................6
2.2 Het zoogdierenbrein.................................................................................................................6
2.3 Het mensenbrein .....................................................................................................................6
3. Window of tolerance (D. Siegel).....................................................................................................8
3.1 Boven of onder je raampje zitten..............................................................................................8
3.2 Reactiemechanismen in het zoogdierenbrein...........................................................................9
4. Flipping the lid..............................................................................................................................10
5. Eerste Hulp Bij Ontregeling: co-regulatie vanuit een kalm brein...................................................12
5.1 Regulate (emotieregulatie).....................................................................................................13
5.2 Relate (aangaan van de relatie, de verbinding).......................................................................13
5.3 Reason (het gesprek aangaan)................................................................................................13
Hoofdstuk 2: zelfzorg als voorwaarde voor zelfregulatie en co-regulatie .....................................14
1. Het definiëren van zelfzorg...........................................................................................................14
2. De balans tussen draagkracht en draaglast...................................................................................15
2.1 Kwetsbaarheid........................................................................................................................15
2.2 Stress(signalen).......................................................................................................................16
3. Zorgen voor jezelf.........................................................................................................................17
3.1 Onze innerlijke criticus............................................................................................................18
3.2 Gezonde coping......................................................................................................................18
3.3 Rekening houden met onze blauwe plekken...........................................................................19
3.4 Onze kwetsbaarheid tonen.....................................................................................................19
Hoofdstuk 3: signaleringsplannen.....................................................................................................21
1. Inleiding........................................................................................................................................21
2. Het ontstaan van signaleringsplannen..........................................................................................21
3. Het fenomeen signaleringsplan....................................................................................................21
4. De opmaak van een signaleringsplan............................................................................................22
4.1 Voorbereiding van het signaleringsplan..................................................................................22
4.2 Beschrijving van de optimale toestand...................................................................................23
4.3 Beschrijving van de overige fases............................................................................................23
4.4 Implementatie........................................................................................................................23
4.5 Evaluatie en bijsturing.............................................................................................................23
2
, 5. Positieve punten en valkuilen van een SP.....................................................................................24
Hoofdstuk 4: sensitief-responsief begeleiden....................................................................................25
4.1 Inleiding......................................................................................................................................25
4.2 Mentaliserende basishouding.....................................................................................................26
4.2.1 Mentaliseren: wat is het?....................................................................................................26
4.2.2 Hoe komt mentaliseren tot stand?.......................................................................................28
4.2.3 Dimensies van mentaliseren................................................................................................31
4.2.4 Mentaliseren en emotieregulatie.........................................................................................34
4.3 Aansluiten bij de sociaal-emotionele ontwikkeling (SEO)...........................................................34
4.3.1 Adaptatiefase (0-6 maanden)..............................................................................................35
4.3.2 Hechtingsfase (6-18 maanden)............................................................................................35
4.3.3 Individuatiefase (18-36 maanden).......................................................................................35
4.3.4 Identificatiefase (3-7 jaar)....................................................................................................36
4.3.5 Realiteitsbewustwordingsfase (7-12 jaar)............................................................................36
4.4 Sensitief-responsieve handelingsstrategieën..............................................................................36
4.4.1 Structuur en grenzen aanbieden..........................................................................................37
4.4.2 Afstand en nabijheid hanteren.............................................................................................37
4.4.3 Activiteiten aanbieden of faciliteren....................................................................................37
4.4.4 Aangepast communiceren...................................................................................................37
Hoofdstuk 5: emotieregulatievaardigheden......................................................................................38
5.1 Inleiding......................................................................................................................................38
5.2 Preventieve en emotieregulerende vaardigheden......................................................................39
5.2.1 Zelfzorg................................................................................................................................39
5.2.2 Doen waar je goed in bent...................................................................................................40
5.2.3 Copingvaardigheden............................................................................................................40
5.2.4 Monitoren van triggers........................................................................................................41
5.3 Mentaliserende vaardigheden....................................................................................................41
5.3.1 Inleiding: Obstakels in het mentaliseren..............................................................................41
5.3.2 De invloed van een onveilige hechting.................................................................................41
5.3.3 Het identificeren, aanvoelen en benoemen van de eigen emoties......................................43
5.3.4 Expressie van emoties en emotioneel gedrag......................................................................44
5.3.5 Empathievaardigheden........................................................................................................45
5.3.6 Kunnen schakelen tussen de 4 dimensies............................................................................45
5.4 Co-regulerende vaardigheden....................................................................................................47
5.4.1 Co-regulatievaardigheden....................................................................................................47
5.4.2 Het effect op de emotionele verbinding met de cliënt........................................................48
3
, Hoofdstuk 6: Life Space Crisis Intervention (LSCI)........................................................................50
6.1 Inleiding......................................................................................................................................50
6.2 De conflictcyclus.........................................................................................................................50
6.3 De rol van de volwassene bij het doorbreken van de conflictcyclus...........................................53
6.3.1 De-escalerende vaardigheden.............................................................................................53
6.3.2 Actieve luistervaardigheden................................................................................................53
6.4 De structuur van LSCI..................................................................................................................54
6.4.1 Fase 1: ontladen van de emotie...........................................................................................54
6.4.2 Fase 2: Opbouwen van de tijdlijn.........................................................................................55
6.4.3 Fase 3: Selecteren van het centrale thema..........................................................................56
6.4.4 Fase 4: Komen tot inzicht.....................................................................................................63
6.4.5 Fase 5: Verkennen en aanleren van nieuwe vaardigheden..................................................63
6.4.6 Fase 6: Transfer van het geleerde.........................................................................................64
6.5 Besluit.........................................................................................................................................64
Begrippenlijst......................................................................................................................................66
4
Doelstelling:
De student kan op sensitief-responsieve wijze omgaan met zijn cliënten. Hij kan emotionele
noden van de cliënt onderscheiden en het gedrag van cliënten hierin kaderen. Hij kan
regulerend, verbindend en inzichtelijk werken met de cliënt met het oog op het optimaliseren
van de zelfregulatie van iedere cliënt.
Sensitief = goed kunnen aanvoelen wat er bij de cliënt zit
Responsief = op de juiste manier kunnen reageren
Evaluatie:
• Schriftelijk examen (70%)
• Examenopdracht (30%): Opmaken van een signaleringsplan
Deadline upload eerste deel/voorlopige versie: 12 april
Klassikaal feedbackmoment: 21/28 april
Eindversie (met implementatie en reflectie): 31 mei
• Herexamen: alles kan hernomen worden
7 hoofdstukken van dit vak:
1. Inleiding en, emotieregulatie
2. Zelfzorg als voorwaarde voor zelfregulatie en co-regulatie
3. Signaleringsplannen (examenopdracht 30%) Niet op examen
4. Sensitief-responsief begeleiden
5. Emotieregulatievaardigheden
6. LSCI (Life Space Crisis Intervention)
7. Rots en water (cursus op voorhand lezen + zelf zo een les meemaken die de kinderen
krijgen) Niet op examen
Deadlines
12 april 1ste upload emotieregulatie
21/28 april klassikaal feedback moment
Eindversie 31 mei
Rots en water en signaleringsplannen net kennen voor examen
1
,Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Emotieregulatie: emoties hanteren met een kalm brein..............................................5
1. Inleiding..........................................................................................................................................5
2. Het drievoudig brein.......................................................................................................................5
2.1 Het reptielenbrein ...................................................................................................................6
2.2 Het zoogdierenbrein.................................................................................................................6
2.3 Het mensenbrein .....................................................................................................................6
3. Window of tolerance (D. Siegel).....................................................................................................8
3.1 Boven of onder je raampje zitten..............................................................................................8
3.2 Reactiemechanismen in het zoogdierenbrein...........................................................................9
4. Flipping the lid..............................................................................................................................10
5. Eerste Hulp Bij Ontregeling: co-regulatie vanuit een kalm brein...................................................12
5.1 Regulate (emotieregulatie).....................................................................................................13
5.2 Relate (aangaan van de relatie, de verbinding).......................................................................13
5.3 Reason (het gesprek aangaan)................................................................................................13
Hoofdstuk 2: zelfzorg als voorwaarde voor zelfregulatie en co-regulatie .....................................14
1. Het definiëren van zelfzorg...........................................................................................................14
2. De balans tussen draagkracht en draaglast...................................................................................15
2.1 Kwetsbaarheid........................................................................................................................15
2.2 Stress(signalen).......................................................................................................................16
3. Zorgen voor jezelf.........................................................................................................................17
3.1 Onze innerlijke criticus............................................................................................................18
3.2 Gezonde coping......................................................................................................................18
3.3 Rekening houden met onze blauwe plekken...........................................................................19
3.4 Onze kwetsbaarheid tonen.....................................................................................................19
Hoofdstuk 3: signaleringsplannen.....................................................................................................21
1. Inleiding........................................................................................................................................21
2. Het ontstaan van signaleringsplannen..........................................................................................21
3. Het fenomeen signaleringsplan....................................................................................................21
4. De opmaak van een signaleringsplan............................................................................................22
4.1 Voorbereiding van het signaleringsplan..................................................................................22
4.2 Beschrijving van de optimale toestand...................................................................................23
4.3 Beschrijving van de overige fases............................................................................................23
4.4 Implementatie........................................................................................................................23
4.5 Evaluatie en bijsturing.............................................................................................................23
2
, 5. Positieve punten en valkuilen van een SP.....................................................................................24
Hoofdstuk 4: sensitief-responsief begeleiden....................................................................................25
4.1 Inleiding......................................................................................................................................25
4.2 Mentaliserende basishouding.....................................................................................................26
4.2.1 Mentaliseren: wat is het?....................................................................................................26
4.2.2 Hoe komt mentaliseren tot stand?.......................................................................................28
4.2.3 Dimensies van mentaliseren................................................................................................31
4.2.4 Mentaliseren en emotieregulatie.........................................................................................34
4.3 Aansluiten bij de sociaal-emotionele ontwikkeling (SEO)...........................................................34
4.3.1 Adaptatiefase (0-6 maanden)..............................................................................................35
4.3.2 Hechtingsfase (6-18 maanden)............................................................................................35
4.3.3 Individuatiefase (18-36 maanden).......................................................................................35
4.3.4 Identificatiefase (3-7 jaar)....................................................................................................36
4.3.5 Realiteitsbewustwordingsfase (7-12 jaar)............................................................................36
4.4 Sensitief-responsieve handelingsstrategieën..............................................................................36
4.4.1 Structuur en grenzen aanbieden..........................................................................................37
4.4.2 Afstand en nabijheid hanteren.............................................................................................37
4.4.3 Activiteiten aanbieden of faciliteren....................................................................................37
4.4.4 Aangepast communiceren...................................................................................................37
Hoofdstuk 5: emotieregulatievaardigheden......................................................................................38
5.1 Inleiding......................................................................................................................................38
5.2 Preventieve en emotieregulerende vaardigheden......................................................................39
5.2.1 Zelfzorg................................................................................................................................39
5.2.2 Doen waar je goed in bent...................................................................................................40
5.2.3 Copingvaardigheden............................................................................................................40
5.2.4 Monitoren van triggers........................................................................................................41
5.3 Mentaliserende vaardigheden....................................................................................................41
5.3.1 Inleiding: Obstakels in het mentaliseren..............................................................................41
5.3.2 De invloed van een onveilige hechting.................................................................................41
5.3.3 Het identificeren, aanvoelen en benoemen van de eigen emoties......................................43
5.3.4 Expressie van emoties en emotioneel gedrag......................................................................44
5.3.5 Empathievaardigheden........................................................................................................45
5.3.6 Kunnen schakelen tussen de 4 dimensies............................................................................45
5.4 Co-regulerende vaardigheden....................................................................................................47
5.4.1 Co-regulatievaardigheden....................................................................................................47
5.4.2 Het effect op de emotionele verbinding met de cliënt........................................................48
3
, Hoofdstuk 6: Life Space Crisis Intervention (LSCI)........................................................................50
6.1 Inleiding......................................................................................................................................50
6.2 De conflictcyclus.........................................................................................................................50
6.3 De rol van de volwassene bij het doorbreken van de conflictcyclus...........................................53
6.3.1 De-escalerende vaardigheden.............................................................................................53
6.3.2 Actieve luistervaardigheden................................................................................................53
6.4 De structuur van LSCI..................................................................................................................54
6.4.1 Fase 1: ontladen van de emotie...........................................................................................54
6.4.2 Fase 2: Opbouwen van de tijdlijn.........................................................................................55
6.4.3 Fase 3: Selecteren van het centrale thema..........................................................................56
6.4.4 Fase 4: Komen tot inzicht.....................................................................................................63
6.4.5 Fase 5: Verkennen en aanleren van nieuwe vaardigheden..................................................63
6.4.6 Fase 6: Transfer van het geleerde.........................................................................................64
6.5 Besluit.........................................................................................................................................64
Begrippenlijst......................................................................................................................................66
4
