03_STRAFUITVOERING
INHOUD
1. Actoren binnen de strafuitvoering
2. De Belgische gevangenispopulatie
3. De rechtspositie van gedetineerden
4. Strafuitvoeringsmodaliteiten
5. Internering
Belangrijk bij deze les: strafuitvoering staat niet stil
• Mediagevoelig
• Constante veranderingen
• Crisisgebonden
STRAFUITVOERING?
Volgende fase na straftoemeting
1
, − Na definitieve straf
o Eens de rechterlijke beslissing definitief is, begint de fase van de
uitvoering van de straf
o Het belang van strafuitvoering is de laatste decennia sterk toegenomen
o Dit komt door een veranderende visie op wat de “uitvoering” van een straf
precies moet zijn
Complex samenspel trias politica
° Trias politica = scheiding der machten
° Deze leer werd in de 18de eeuw vooral gelanceerd door Charles
de Montesquieu ° Doel: machtsmisbruik voorkomen door het staatsgezag te
verdelen over verschillende machten
Klassiek wordt er een splitsing gemaakt tussen drie machten: wetgevende, uitvoerende
en rechterlijke macht
− Wetgevende macht vaardigt algemene juridische normen uit
− Rechterlijke macht voert algemene juridische normen uit
o De rechterlijke macht neemt beslissingen over geschillen die bij haar
aanhangig worden gemaakt
− Uitvoerende macht voert rechterlijke beslissingen uit
o De uitvoerende macht voert ook wetten uit
o In deze visie is de uitvoering van door een rechter opgelegde straffen een
specifieke taak en bevoegdheid van de uitvoerende macht
o In werkelijkheid is de verhouding tussen de verschillende machten
complexer
o De rechterlijke macht doet vaak meer dan enkel de wet letterlijk toepassen
o Ze interpreteert wetten en toetst ze zelfs aan hogere rechtsnormen dan de
wet
o De uitvoerende macht doet ook meer dan louter uitvoeren
o Ze speelt bijvoorbeeld ook een belangrijke rol in wetgevende processen en
bij de benoeming van rechters
Complex samenspel verschillende beleidsniveaus
− Zesde staatshervorming : overheveling verschillende justitiebevoegdheden
overgedragen aan de gemeenschappen
o Dit gebeurde onder andere via het Vlinderakkoord van 2011
o Voorbeelden van overgedragen bevoegdheden zijn de justitiehuizen en
het elektronisch toezicht
− Spanningsvelden ( beleidsmatig, budgettair,communautair) door
versnippering van bevoegdheden
o Strafuitvoering zit niet meer als één homogeen bevoegdheidspakket bij
één beleidsniveau
o Daardoor ontstaan er in de praktijk regelmatig spanningsvelden, vooral
beleidsmatig en budgettair
o Dit maakt strafuitvoering complex, omdat verschillende beleidsniveaus
tegelijk betrokken zijn
2
,ACTOREN BINNEN DE STRAFUITVOERING
FEDERALE OVERHEIDSDIENST JUSTITIE
Kruispunt drie grondwettelijke machten
° De Federale Overheidsdienst Justitie wordt afgekort als FOD Justitie
° De FOD Justitie staat als het ware op het kruispunt van de
drie grondwettelijke machten ° Dit betekent dat de FOD Justitie taken heeft
die verband houden met wetgeving, de rechterlijke macht en de uitvoering van
beslissingen
• Voorbereiding en uitvoeren wetgeving
o De FOD Justitie staat in voor de voorbereiding en uitvoering van wetgeving
binnen de domeinen waarvoor de minister van Justitie bevoegd is
• Ondersteunen federale minister van Justitie
o De FOD Justitie ondersteunt de minister van Justitie in zijn
bevoegdheidsdomeinen
• Begeleiding en operationele ondersteuning van de rechterlijke macht
o De FOD Justitie biedt begeleiding en operationele ondersteuning aan de
rechterlijke macht
• Toezicht adequate uitvoering juridische en administratieve beslissingen
o De FOD Justitie houdt toezicht op de goede uitvoering van juridische en
administratieve beslissingen
o Strafinrichtingen behoren tot de bevoegdheid van de FOD Justitie
o De FOD Justitie verzekert de uitvoering van vonnissen in strafzaken
o Daarbij moet rechtszekerheid en gelijke behandeling van alle betrokken
partijen gegarandeerd worden
Structuur van de FOD Justitie
• Een voorzitter en directiecomité
- Het directiecomité bepaalt de strategie van de federale overheidsdienst
en ziet toe op de uitvoering ervan
- In het directiecomité zetelen:
De voorzitter
De directeurs-generaal van alle directoraten-generaal
De directeurs van de stafdiensten
- Concrete activiteiten van het directiecomité zijn bijvoorbeeld:
Het coördineren van activiteiten van de verschillende diensten
Voorstellen formuleren om de werking van de FOD te verbeteren
De begroting opmaken
De uitvoering van de begroting controleren
• Vijf directoraten-generaal
- De directoraten-generaal, of DG’s, zijn bevoegd voor de ontwikkeling en
uitvoering van specifieke beleidsdomeinen binnen de FOD Justitie
- De vijf directoraten-generaal zijn:
Het directoraat-generaal Wetgeving, Fundamentele rechten en
Vrijheden
Het directoraat-generaal Penitentiaire inrichtingen
Het directoraat-generaal Support
Het directoraat-generaal Budget en Beheerscontrole
Het directoraat-generaal ICT
3
, • Stafdienst Human Resources
- De stafdienst HR is de motor van het HR-beleid en de
organisatieontwikkeling van de FOD Justitie
- Deze dienst biedt een algemeen kader, ondersteuning en
methodologische expertise
- Ze ondersteunt de organisatie, de entiteiten, de P&O-diensten, de
leidinggevenden en de medewerkers binnen de FOD Justitie
• Belgisch Staatsblad
- Het Belgisch Staatsblad staat in voor de productie en verspreiding van
officiële publicaties en overheidspublicaties
- Dit gebeurt zowel via papier als elektronisch via het internet
• Commissie Financiële Hulp aan Slachtoffers van Opzettelijke
Gewelddaden en aan de Occasionele Redders
- Sinds 1 augustus 1985 kunnen slachtoffers van opzettelijke gewelddaden
of hun verwanten onder bepaalde voorwaarden financiële hulp vragen
aan de Staat
- Sinds begin 2006 kunnen ook occasionele redders en hun verwanten
aanspraak maken op financiële hulp in geval van overlijden
- Deze aanvragen worden onderzocht door de Commissie Financiële Hulp
• Onafhankelijke diensten en commissies
• Kansspelcommissie
- Deze commissie werd opgericht bij de wet van 7 mei 1999
- De Kansspelcommissie heeft drie taken:
- Advies geven aan de regering over het beleid inzake kansspelen
- Diverse vergunningen beheren, bijvoorbeeld voor casino’s,
speelautomaathallen, drankgelegenheden, weddenschapkantoren, bel-
en mediaspelen
- Optreden als controle- en tuchtorgaan
• Federale bemiddelingscommissie
- Deze commissie houdt zich bezig met het promoten van bemiddeling in
België als alternatieve afhandeling van geschillen
- Ze zorgt voor de erkenning van bemiddelaars
- Ze organiseert en bewaakt permanente vormingen rond bemiddeling
- Ze behandelt ook klachten tegen erkende bemiddelaars
• Informatie- en Adviescentrum inzake de Schadelijke Sektarische
Organisaties — IACSSO
- Dit is een onafhankelijk centrum
- Het onderzoekt het verschijnsel van schadelijke sektarische organisaties
in België
- Het onderzoekt ook hun internationale bindingen
• Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie — NICC
- Dit is een onafhankelijke wetenschappelijke instelling die rechtstreeks
afhankelijk is van de minister van Justitie
- Binnen het NICC voert de directie criminalistiek deskundige en
wetenschappelijke onderzoeken uit
- Dit gebeurt als centrale instantie van forensisch onderzoek
- Deze onderzoeken gebeuren op vraag van justitiële partners,
bijvoorbeeld een onderzoeksrechter of parketmagistraat
- De directie criminologie onderzoekt hoe het strafrechtelijk systeem
4
INHOUD
1. Actoren binnen de strafuitvoering
2. De Belgische gevangenispopulatie
3. De rechtspositie van gedetineerden
4. Strafuitvoeringsmodaliteiten
5. Internering
Belangrijk bij deze les: strafuitvoering staat niet stil
• Mediagevoelig
• Constante veranderingen
• Crisisgebonden
STRAFUITVOERING?
Volgende fase na straftoemeting
1
, − Na definitieve straf
o Eens de rechterlijke beslissing definitief is, begint de fase van de
uitvoering van de straf
o Het belang van strafuitvoering is de laatste decennia sterk toegenomen
o Dit komt door een veranderende visie op wat de “uitvoering” van een straf
precies moet zijn
Complex samenspel trias politica
° Trias politica = scheiding der machten
° Deze leer werd in de 18de eeuw vooral gelanceerd door Charles
de Montesquieu ° Doel: machtsmisbruik voorkomen door het staatsgezag te
verdelen over verschillende machten
Klassiek wordt er een splitsing gemaakt tussen drie machten: wetgevende, uitvoerende
en rechterlijke macht
− Wetgevende macht vaardigt algemene juridische normen uit
− Rechterlijke macht voert algemene juridische normen uit
o De rechterlijke macht neemt beslissingen over geschillen die bij haar
aanhangig worden gemaakt
− Uitvoerende macht voert rechterlijke beslissingen uit
o De uitvoerende macht voert ook wetten uit
o In deze visie is de uitvoering van door een rechter opgelegde straffen een
specifieke taak en bevoegdheid van de uitvoerende macht
o In werkelijkheid is de verhouding tussen de verschillende machten
complexer
o De rechterlijke macht doet vaak meer dan enkel de wet letterlijk toepassen
o Ze interpreteert wetten en toetst ze zelfs aan hogere rechtsnormen dan de
wet
o De uitvoerende macht doet ook meer dan louter uitvoeren
o Ze speelt bijvoorbeeld ook een belangrijke rol in wetgevende processen en
bij de benoeming van rechters
Complex samenspel verschillende beleidsniveaus
− Zesde staatshervorming : overheveling verschillende justitiebevoegdheden
overgedragen aan de gemeenschappen
o Dit gebeurde onder andere via het Vlinderakkoord van 2011
o Voorbeelden van overgedragen bevoegdheden zijn de justitiehuizen en
het elektronisch toezicht
− Spanningsvelden ( beleidsmatig, budgettair,communautair) door
versnippering van bevoegdheden
o Strafuitvoering zit niet meer als één homogeen bevoegdheidspakket bij
één beleidsniveau
o Daardoor ontstaan er in de praktijk regelmatig spanningsvelden, vooral
beleidsmatig en budgettair
o Dit maakt strafuitvoering complex, omdat verschillende beleidsniveaus
tegelijk betrokken zijn
2
,ACTOREN BINNEN DE STRAFUITVOERING
FEDERALE OVERHEIDSDIENST JUSTITIE
Kruispunt drie grondwettelijke machten
° De Federale Overheidsdienst Justitie wordt afgekort als FOD Justitie
° De FOD Justitie staat als het ware op het kruispunt van de
drie grondwettelijke machten ° Dit betekent dat de FOD Justitie taken heeft
die verband houden met wetgeving, de rechterlijke macht en de uitvoering van
beslissingen
• Voorbereiding en uitvoeren wetgeving
o De FOD Justitie staat in voor de voorbereiding en uitvoering van wetgeving
binnen de domeinen waarvoor de minister van Justitie bevoegd is
• Ondersteunen federale minister van Justitie
o De FOD Justitie ondersteunt de minister van Justitie in zijn
bevoegdheidsdomeinen
• Begeleiding en operationele ondersteuning van de rechterlijke macht
o De FOD Justitie biedt begeleiding en operationele ondersteuning aan de
rechterlijke macht
• Toezicht adequate uitvoering juridische en administratieve beslissingen
o De FOD Justitie houdt toezicht op de goede uitvoering van juridische en
administratieve beslissingen
o Strafinrichtingen behoren tot de bevoegdheid van de FOD Justitie
o De FOD Justitie verzekert de uitvoering van vonnissen in strafzaken
o Daarbij moet rechtszekerheid en gelijke behandeling van alle betrokken
partijen gegarandeerd worden
Structuur van de FOD Justitie
• Een voorzitter en directiecomité
- Het directiecomité bepaalt de strategie van de federale overheidsdienst
en ziet toe op de uitvoering ervan
- In het directiecomité zetelen:
De voorzitter
De directeurs-generaal van alle directoraten-generaal
De directeurs van de stafdiensten
- Concrete activiteiten van het directiecomité zijn bijvoorbeeld:
Het coördineren van activiteiten van de verschillende diensten
Voorstellen formuleren om de werking van de FOD te verbeteren
De begroting opmaken
De uitvoering van de begroting controleren
• Vijf directoraten-generaal
- De directoraten-generaal, of DG’s, zijn bevoegd voor de ontwikkeling en
uitvoering van specifieke beleidsdomeinen binnen de FOD Justitie
- De vijf directoraten-generaal zijn:
Het directoraat-generaal Wetgeving, Fundamentele rechten en
Vrijheden
Het directoraat-generaal Penitentiaire inrichtingen
Het directoraat-generaal Support
Het directoraat-generaal Budget en Beheerscontrole
Het directoraat-generaal ICT
3
, • Stafdienst Human Resources
- De stafdienst HR is de motor van het HR-beleid en de
organisatieontwikkeling van de FOD Justitie
- Deze dienst biedt een algemeen kader, ondersteuning en
methodologische expertise
- Ze ondersteunt de organisatie, de entiteiten, de P&O-diensten, de
leidinggevenden en de medewerkers binnen de FOD Justitie
• Belgisch Staatsblad
- Het Belgisch Staatsblad staat in voor de productie en verspreiding van
officiële publicaties en overheidspublicaties
- Dit gebeurt zowel via papier als elektronisch via het internet
• Commissie Financiële Hulp aan Slachtoffers van Opzettelijke
Gewelddaden en aan de Occasionele Redders
- Sinds 1 augustus 1985 kunnen slachtoffers van opzettelijke gewelddaden
of hun verwanten onder bepaalde voorwaarden financiële hulp vragen
aan de Staat
- Sinds begin 2006 kunnen ook occasionele redders en hun verwanten
aanspraak maken op financiële hulp in geval van overlijden
- Deze aanvragen worden onderzocht door de Commissie Financiële Hulp
• Onafhankelijke diensten en commissies
• Kansspelcommissie
- Deze commissie werd opgericht bij de wet van 7 mei 1999
- De Kansspelcommissie heeft drie taken:
- Advies geven aan de regering over het beleid inzake kansspelen
- Diverse vergunningen beheren, bijvoorbeeld voor casino’s,
speelautomaathallen, drankgelegenheden, weddenschapkantoren, bel-
en mediaspelen
- Optreden als controle- en tuchtorgaan
• Federale bemiddelingscommissie
- Deze commissie houdt zich bezig met het promoten van bemiddeling in
België als alternatieve afhandeling van geschillen
- Ze zorgt voor de erkenning van bemiddelaars
- Ze organiseert en bewaakt permanente vormingen rond bemiddeling
- Ze behandelt ook klachten tegen erkende bemiddelaars
• Informatie- en Adviescentrum inzake de Schadelijke Sektarische
Organisaties — IACSSO
- Dit is een onafhankelijk centrum
- Het onderzoekt het verschijnsel van schadelijke sektarische organisaties
in België
- Het onderzoekt ook hun internationale bindingen
• Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie — NICC
- Dit is een onafhankelijke wetenschappelijke instelling die rechtstreeks
afhankelijk is van de minister van Justitie
- Binnen het NICC voert de directie criminalistiek deskundige en
wetenschappelijke onderzoeken uit
- Dit gebeurt als centrale instantie van forensisch onderzoek
- Deze onderzoeken gebeuren op vraag van justitiële partners,
bijvoorbeeld een onderzoeksrechter of parketmagistraat
- De directie criminologie onderzoekt hoe het strafrechtelijk systeem
4
