HOOFDSTUK 8:
ALTRUÏSME,
SAMENWERKING EN DE
SOCIOBIOLOGISCHE
REVOLUTIE
1. INLEIDING
De studie van samenwerking of coöperatie en altruïsme
o Dit hoofdstuk gaat over de vraag waarom mensen en dieren samenwerken,
terwijl evolutie vaak wordt voorgesteld als een strijd om te overleven.
o Samenwerking is belangrijk bij mensen, maar ook bij andere primaten,
sociale zoogdieren en eusociale insecten zoals bijen, wespen en mieren.
o De centrale vraag is: hoe kan gedrag dat kostelijk lijkt voor het
individu toch evolutionair voordelig zijn?
Sociobiologie : de studie van de evolutionaire oorsprong van sociaal
gedrag bij dieren, inclusief de mens.
o Sociobiologie onderzoekt sociaal gedrag vanuit de evolutietheorie.
o Ze probeert te verklaren waarom gedrag zoals samenwerking, agressie,
partnerkeuze, ouderlijke zorg, nepotisme en altruïsme kon ontstaan.
o Sociobiologie combineert biologie, psychologie, sociologie en antropologie.
Biologische principes van de evolutietheorie als basis voor de verklaring
van menselijk gedrag.
o Het uitgangspunt is dat gedrag, net als anatomie en fysiologie, onder
invloed kan staan van natuurlijke selectie.
o Dit betekent niet dat gedrag volledig genetisch vastligt.
o Menselijk gedrag ontstaat altijd door wisselwerking tussen genen,
omgeving, cultuur, opvoeding en sociale context.
Sociobiology. The New Synthesis van E.O. Wilson (1975).
o E.O. Wilson maakte de sociobiologie bekend met zijn boek Sociobiology:
The New Synthesis.
o Dit boek was controversieel, omdat veel mensen bang waren voor
genetisch determinisme.
o Genetisch determinisme = het foutieve idee dat genen alles vastleggen
en dat omgeving of keuze geen rol speelt.
o Wilson bedoelde echter vooral dat sociaal gedrag ook evolutionair
onderzocht kan worden.
1
, ‘Reverse engeneering’ methode!
o Reverse engineering betekent dat men vertrekt van gedrag dat vandaag
bestaat en zich afvraagt: welke functie kan dit gedrag in het verleden
gehad hebben?
o Men probeert dus te reconstrueren waarom een gedrag adaptief kon zijn in
vroegere omgevingen.
o Voorbeeld: waarom herkennen mensen valsspelers zo snel? Misschien
omdat dit nuttig was in kleine groepen waar samenwerking belangrijk was.
o In criminologie is dit interessant omdat criminaliteit vaak draait rond
conflict tussen eigenbelang en groepsbelang.
2
, 2. COÖPERATIE
Centraal aspect van de menselijke socialiteit
“Cooperation is a form of working together in which one individual pays a
cost (in terms of fitness, whether genetic or cultural) and another gains a
benefit as a result” (Nowak & Coakley, 2013: 4).
o Coöperatie betekent samenwerken waarbij minstens één individu een
kost draagt en een ander individu voordeel krijgt.
o Die kost kan biologisch zijn, bijvoorbeeld energie, tijd of risico, maar ook
cultureel of sociaal, bijvoorbeeld reputatieverlies of inspanning.
o Samenwerking is een kernaspect van menselijke samenlevingen: zonder
samenwerking geen gezinnen, groepen, instellingen, rechtssystemen of
cultuur.
Coöperatie
o Niet per se ‘altruïsme’,
Coöperatie is niet altijd hetzelfde als altruïsme.
Bij altruïsme draagt de actor een kost terwijl de ander voordeel
heeft.
Bij coöperatie kunnen beide partijen voordeel hebben.
o Ook ‘mutualisme’.
Mutualisme = samenwerking waarbij beide partijen onmiddellijk
voordeel halen.
Voorbeeld: samen jagen, samen een zwaar object dragen, of elkaar
beschermen tegen een roofdier.
Mutualisme is evolutionair makkelijker te verklaren dan altruïsme,
omdat beide partijen direct winnen.
3
ALTRUÏSME,
SAMENWERKING EN DE
SOCIOBIOLOGISCHE
REVOLUTIE
1. INLEIDING
De studie van samenwerking of coöperatie en altruïsme
o Dit hoofdstuk gaat over de vraag waarom mensen en dieren samenwerken,
terwijl evolutie vaak wordt voorgesteld als een strijd om te overleven.
o Samenwerking is belangrijk bij mensen, maar ook bij andere primaten,
sociale zoogdieren en eusociale insecten zoals bijen, wespen en mieren.
o De centrale vraag is: hoe kan gedrag dat kostelijk lijkt voor het
individu toch evolutionair voordelig zijn?
Sociobiologie : de studie van de evolutionaire oorsprong van sociaal
gedrag bij dieren, inclusief de mens.
o Sociobiologie onderzoekt sociaal gedrag vanuit de evolutietheorie.
o Ze probeert te verklaren waarom gedrag zoals samenwerking, agressie,
partnerkeuze, ouderlijke zorg, nepotisme en altruïsme kon ontstaan.
o Sociobiologie combineert biologie, psychologie, sociologie en antropologie.
Biologische principes van de evolutietheorie als basis voor de verklaring
van menselijk gedrag.
o Het uitgangspunt is dat gedrag, net als anatomie en fysiologie, onder
invloed kan staan van natuurlijke selectie.
o Dit betekent niet dat gedrag volledig genetisch vastligt.
o Menselijk gedrag ontstaat altijd door wisselwerking tussen genen,
omgeving, cultuur, opvoeding en sociale context.
Sociobiology. The New Synthesis van E.O. Wilson (1975).
o E.O. Wilson maakte de sociobiologie bekend met zijn boek Sociobiology:
The New Synthesis.
o Dit boek was controversieel, omdat veel mensen bang waren voor
genetisch determinisme.
o Genetisch determinisme = het foutieve idee dat genen alles vastleggen
en dat omgeving of keuze geen rol speelt.
o Wilson bedoelde echter vooral dat sociaal gedrag ook evolutionair
onderzocht kan worden.
1
, ‘Reverse engeneering’ methode!
o Reverse engineering betekent dat men vertrekt van gedrag dat vandaag
bestaat en zich afvraagt: welke functie kan dit gedrag in het verleden
gehad hebben?
o Men probeert dus te reconstrueren waarom een gedrag adaptief kon zijn in
vroegere omgevingen.
o Voorbeeld: waarom herkennen mensen valsspelers zo snel? Misschien
omdat dit nuttig was in kleine groepen waar samenwerking belangrijk was.
o In criminologie is dit interessant omdat criminaliteit vaak draait rond
conflict tussen eigenbelang en groepsbelang.
2
, 2. COÖPERATIE
Centraal aspect van de menselijke socialiteit
“Cooperation is a form of working together in which one individual pays a
cost (in terms of fitness, whether genetic or cultural) and another gains a
benefit as a result” (Nowak & Coakley, 2013: 4).
o Coöperatie betekent samenwerken waarbij minstens één individu een
kost draagt en een ander individu voordeel krijgt.
o Die kost kan biologisch zijn, bijvoorbeeld energie, tijd of risico, maar ook
cultureel of sociaal, bijvoorbeeld reputatieverlies of inspanning.
o Samenwerking is een kernaspect van menselijke samenlevingen: zonder
samenwerking geen gezinnen, groepen, instellingen, rechtssystemen of
cultuur.
Coöperatie
o Niet per se ‘altruïsme’,
Coöperatie is niet altijd hetzelfde als altruïsme.
Bij altruïsme draagt de actor een kost terwijl de ander voordeel
heeft.
Bij coöperatie kunnen beide partijen voordeel hebben.
o Ook ‘mutualisme’.
Mutualisme = samenwerking waarbij beide partijen onmiddellijk
voordeel halen.
Voorbeeld: samen jagen, samen een zwaar object dragen, of elkaar
beschermen tegen een roofdier.
Mutualisme is evolutionair makkelijker te verklaren dan altruïsme,
omdat beide partijen direct winnen.
3
