SAMENVATTING BOEKDEEL 1: HOOFDSTUK 2 | Evolutie en menselijk gedrag | Criminologie - UGent | JAAR 1 - SEM 2

HOOFDSTUK 2:
EVOLUTIE, SELECTIE EN
ADAPTATIE


Charles Darwin


1. INLEIDING
Dit hoofdstuk:
- Korte duiding van de geschiedenis van ET
o ET = evolutietheorie. Dit hoofdstuk start met de historische ontwikkeling
van het evolutionair denken: hoe men van een statisch scheppingsdenken
evolueerde naar een wetenschappelijke verklaring voor verandering in
soorten.
- De kern van ET
o De centrale gedachte bij Darwin is dat organismen gemeenschappelijke
voorouders hebben en dat soorten doorheen de tijd veranderen via
natuurlijke selectie.
- Adaptaties, aanpasbaarheid, etc..
o Een belangrijk onderscheid is dat tussen adaptatie en acclimatisatie:
→ Adaptatie = genetische aanpassing over vele generaties.
→ Acclimatisatie = tijdelijke of kortetermijnaanpassing van een individu
aan een omgeving.
- Menselijke variatie
o Menselijke verschillen, zoals lichaamsbouw, huidskleur of hoogte-
aanpassingen, kunnen vaak begrepen worden als reacties op
omgevingsdrukken zoals temperatuur, UV-straling, zuurstoftekort of
ziekteverwekkers.




1

,Jaren 1920 (‘roaring twenties’)
 Hevige strijd tussen wetenschap en creationisme
o Creationisme vertrekt vanuit het geloof in een letterlijke interpretatie van
het scheppingsverhaal.
o De evolutietheorie botste hiermee, omdat zij natuurlijke verklaringen gaf
voor het ontstaan en veranderen van soorten.
o Vooral wanneer evolutie op de mens werd toegepast, lag dit gevoelig: het
idee dat mensen en apen gemeenschappelijke voorouders hebben, raakte
aan religieuze en morele overtuigingen.
 Verbod op het lesgeven over evolutietheorie in V.S.
o In sommige Amerikaanse staten was het verboden om evolutietheorie te
onderwijzen, omdat dit inging tegen het Bijbelse scheppingsverhaal.

‘The Scopes Trial’:
 Proces tegen de leerkracht John Scopes, die de evolutietheorie
onderrichtte.
o Dit proces staat ook bekend als de Scopes Monkey Trial.
o John Scopes werd vervolgd omdat hij evolutietheorie had gegeven in de
les.
o Dit proces werd een symbool van de strijd tussen wetenschap en
creationisme.
o Voor het examen: dit toont dat evolutietheorie niet alleen een
wetenschappelijke theorie was, maar ook een groot maatschappelijk debat
veroorzaakte.




2

, 2. DE OORSPRONG VAN HET MODERNE
EVOLUTIEDENKEN
− Oude Grieken
o Bij de oude Grieken bestond al het idee dat de natuur niet volledig vast en
onveranderlijk was.
o Er waren dus al vroege gedachten over verandering in de natuur, maar nog
geen moderne evolutietheorie.
− (Aristoteles – ‘great chain of being’)
o Aristoteles dacht in termen van een vaste ordening van levende wezens.
o De great chain of being betekent dat organismen hiërarchisch
gerangschikt werden, van “lager” naar “hoger”.
o Dit is nog geen evolutietheorie, want de soorten werden als vast en
onveranderlijk gezien.
− Renaissance (14de – 16de eeuw)
o Tijdens de renaissance kwam er opnieuw veel aandacht voor observatie,
anatomie en de studie van de natuur.
o Men ging minder uitsluitend vertrouwen op religieuze verklaringen en meer
op waarneming.
 Vesalius en Da Vinci
 Vesalius en Da Vinci droegen bij aan een meer
wetenschappelijke kijk op het menselijk lichaam.
 Door anatomische studies werd duidelijk dat mensen en
dieren lichamelijke overeenkomsten vertonen.
 Het grote Monogenisme vs Polygenisme debat
 Monogenisme = het idee dat alle mensen één
gemeenschappelijke oorsprong hebben.
 Polygenisme = het idee dat verschillende menselijke
groepen een aparte oorsprong hebben.
 Dit debat werd belangrijk toen Europeanen in contact
kwamen met mensen uit andere werelddelen.
 Debat dat ontstond tijdens de ontdekkingen van andere
werelddelen
 Door kolonisatie en ontdekkingsreizen kwamen Europeanen
in contact met grote menselijke variatie.
 Men stelde vragen zoals: behoren alle mensen tot één soort?
Hebben alle mensen dezelfde oorsprong?
 Vandaag wordt biologisch gezien uitgegaan van één
menselijke soort: Homo sapiens.




− Johan Blumenbach:



3