Biologische psychologie – leerpad 6 – de neurologische basis van functies
- Wat doet trauma met het brein van kinderen -
Wat is het effect van chronische stress op de ontwikkeling van de hersenen?
Chronische of langdurige stress kan het stresssysteem v een kind ontregelen. Het kind blijft contant in
fight/flight/freeze. Hierdoor wordt het denkende deel vd hersenen (prefrontale cortex) vaak afgesloten,
waardoor het kind minder goed kan nadenken, leren, emoties beheersen en zich ontwikkelen.
Het stresssysteem kan zo gevoelig worden dat het al bij onschuldige prikkels geactiveerd wordt,
waardoor het zogenaamde ‘window of tolerance’ zal verkleinen.
Een kind kan hevige stress aan, maar wat is de voorwaarde?
Een kind kan hevige stress aan wanneer het gesteund wordt door een volwassene die het vertrouwt
en die helpt om het stresssysteem te kalmeren.
Wat gebeurt er in het lichaam bij stress?
Bij stress komen stresshormonen vrij zoals cortisol en adrenaline die het lichaam snel klaar maken om
te vechten, vluchten of bevriezen. Ook de hersenen passen zich aan → het denkende deel wordt
tijdelijk onderbroken en het instinctieve deel neemt het over.
Wat is de window of tolerance?
= de zone waarbinnen iemand stress goed kan verdragen en normaal kan functioneren. Zolang stress
binnen dit “raam” blijft, kan iemand nadenken, emoties beheersen en goed functioneren. Als stress te
hevig of langdurig wordt, gaat de stress buiten dit raam en raakt iemand ontregeld.
Wanneer ontstaat trauma?
Trauma ontstaat wanneer een ervaring zo ingrijpend en overweldigend is dat het gevoelens v angst,
hulpeloosheid en doodsangst veroorzaakt. Dit kan gebeuren door een eenmalige ernstige gebeurtenis
of door langdurige onveilige situaties, zoals mishandeling (door een ouder) of verwaarlozing.
Hoe ontstaat een overgevoelig stresssysteem?
Een overgevoelig stresssysteem ontstaat door hevige of langdurige stress, vooral op jonge leeftijd. Het
stresssysteem wordt dan zo gevoelig dat het al reageert op kleine prikkels / triggers die aan het trauma
herinneren. ➔ Dit leidt tot een kleinere window of tolerance.
➔ Een trigger = een prikkel die iemand herinnert aan een trauma en daardoor een sterke stressreactie
veroorzaakt, zelfs wanneer de situatie eigenlijk niet gevaarlijk is.
Wat is hyper-arousal en hypo-arousal?
- Hyper-arousal = het lichaam reageert overdreven actief. De hartslag gaat omhoog, het lichaam trilt,
het kind wordt prikkelbaar, angstig of agressief en raakt overspoeld door emoties.
- Hypo-arousal = het lichaam schakelt a.h.w. uit. De hartslag daalt, het kind trekt zich terug, sluit
zich af, vermijdt situaties en lijkt emotieloos of passief.
Hoe kan je een kind helpen om de window of tolerance groter te laten worden?
➔ veiligheid en steun bieden en het kind helpen kalmeren zodat stress daalt. Je kan het kind leren
emoties te herkennen, benoemen en zichzelf te kalmeren. Zo leert het dat emoties normaal zijn en niet
altijd betekenen dat er gevaar dreigt. Daardoor kan het denkende brein weer beter functioneren.
75
,De rol van het brein bij emotie
Wat zijn emoties?
Emoties zijn reacties op een interne of externe stimulus. Ze kunnen ontstaan door gebeurtenissen,
gedachten of ervaringen en omvatten een breed scala aan gevoelens zoals blijdschap, verdriet, angst en
boosheid. Emoties kunnen zowel bewust als onbewust optreden.
Wanneer iemand een emotie ervaart, ontstaan er vaak fysiologische veranderingen in het lichaam,
zoals een verhoogde hartslag of een verandering in de ademhaling. Daarnaast zorgen emoties ook voor
gedragsmatige veranderingen, bv. in lichaamstaal, gezichtsuitdrukking of houding.
Emoties hebben een adaptieve functie → helpen mensen om te overleven en bloeien doordat ze ons
voorbereiden op reacties in versch situaties. Hoewel emoties subjectief en persoonlijk zijn, bestaan er
volgens Ekman 6 basisemoties (angst, woede, verdriet, blijdschap, afkeer en verrassing) die universeel
zijn. Toch zijn er ook culturele verschillen in de manier waarop emoties worden geuit, beleefd en
geïnterpreteerd.
• Westen → een zekere stimulatie om emoties te uiten
• Oost-Aziatische culturen → eerder sociaal wenselijk om emoties te onderdrukken
Emoties zijn een samenspel v lichaamssensaties, de context waarin je bent opgegroeid, taal en cultuur.
→ Via omgeving leren hoe je emoties labelt.
→ OZ suggereert dat emoties een (sociaal) construct zijn.
De neurologische basis v emoties situeert zich in versch hersengebieden en hersensystemen.
Om de ligging v deze structuren te beschrijven, gebruikt men anatomische richtingen en
hersenvlakken. Bij deze afbeelding:
• Anterieure deel: voorkant
• Posterieure: achterkant
• Dorsaal: bovenkant
• Ventraal: onderkant
• Mediaal: naar de binnenzijde,
binnenkant vd hersenen toe
• Lateraal: naar de buitenkant,
zijkanten vd hersenen toe
Hersenvlakken
• Sagittaal vlak: verdeelt de hersenen
in een linker- en rechterdeel
• Coronaal vlak: verdeelt de hersenen
in een voor- en achterkant
• Horizontaal vlak: verdeelt de
hersenen in een boven- en onderkant
76
, 2 diepe regio’s betrokken bij emotie → waar en wat?
Bij emoties spelen vooral 2 diepe, subcorticale hersenregio’s een belangrijke rol:
• De amygdala(e)
• De nucleus / nuclei accumbens.
De amygdala maakt deel uit vh limbisch systeem en speelt een belangrijke rol bij het verwerken v
emoties → vooral angst en dreiging.
➔ OZ v Klüver en Bucy toonde aan dat apen waarbij de temporale kwabben en amygdala verwijderd
werden geen angstreacties meer vertoonden. Ze kregen buitensporige voedselinname en vertoonden
hyperseksueel gedrag.
→ Dit wijst erop dat de amygdala belangrijk is voor het evalueren v stimuli. De amygdala
helpt dus om emotionele betekenis te geven aan situaties.
De nucleus accumbens is betrokken bij motivatie, beloning en het dopaminesysteem.
➔ In OZ v Olds en Milner kregen ratten elektrische stimulatie in bepaalde hersengebieden. Wanneer
het septum of vooral de nucleus accumbens werd gestimuleerd, bleven de ratten op de hendel duwen
tot ze erbij neervielen.
→ Toont aan dat de nucleus accumbens een grote rol speelt bij motivatie en beloningsgedrag,
en niet enkel bij plezier. Dopamine is hierbij een belangrijke neurotransmitter.
De amygdala helpt bij het herkennen v gevaar en emotionele betekenis, terwijl de nucleus accumbens
motivatie en beloning aanstuurt.
Hoe ontstaat emotie? – the dual pathway of emotion
Volgens LeDoux ontstaan emoties via 2 versch routes in de hersenen:
• Een snelle subcorticale route
• Een tragere corticale route
Beide routes starten bij een stimulus die via de thalamus verwerkt wordt.
77
- Wat doet trauma met het brein van kinderen -
Wat is het effect van chronische stress op de ontwikkeling van de hersenen?
Chronische of langdurige stress kan het stresssysteem v een kind ontregelen. Het kind blijft contant in
fight/flight/freeze. Hierdoor wordt het denkende deel vd hersenen (prefrontale cortex) vaak afgesloten,
waardoor het kind minder goed kan nadenken, leren, emoties beheersen en zich ontwikkelen.
Het stresssysteem kan zo gevoelig worden dat het al bij onschuldige prikkels geactiveerd wordt,
waardoor het zogenaamde ‘window of tolerance’ zal verkleinen.
Een kind kan hevige stress aan, maar wat is de voorwaarde?
Een kind kan hevige stress aan wanneer het gesteund wordt door een volwassene die het vertrouwt
en die helpt om het stresssysteem te kalmeren.
Wat gebeurt er in het lichaam bij stress?
Bij stress komen stresshormonen vrij zoals cortisol en adrenaline die het lichaam snel klaar maken om
te vechten, vluchten of bevriezen. Ook de hersenen passen zich aan → het denkende deel wordt
tijdelijk onderbroken en het instinctieve deel neemt het over.
Wat is de window of tolerance?
= de zone waarbinnen iemand stress goed kan verdragen en normaal kan functioneren. Zolang stress
binnen dit “raam” blijft, kan iemand nadenken, emoties beheersen en goed functioneren. Als stress te
hevig of langdurig wordt, gaat de stress buiten dit raam en raakt iemand ontregeld.
Wanneer ontstaat trauma?
Trauma ontstaat wanneer een ervaring zo ingrijpend en overweldigend is dat het gevoelens v angst,
hulpeloosheid en doodsangst veroorzaakt. Dit kan gebeuren door een eenmalige ernstige gebeurtenis
of door langdurige onveilige situaties, zoals mishandeling (door een ouder) of verwaarlozing.
Hoe ontstaat een overgevoelig stresssysteem?
Een overgevoelig stresssysteem ontstaat door hevige of langdurige stress, vooral op jonge leeftijd. Het
stresssysteem wordt dan zo gevoelig dat het al reageert op kleine prikkels / triggers die aan het trauma
herinneren. ➔ Dit leidt tot een kleinere window of tolerance.
➔ Een trigger = een prikkel die iemand herinnert aan een trauma en daardoor een sterke stressreactie
veroorzaakt, zelfs wanneer de situatie eigenlijk niet gevaarlijk is.
Wat is hyper-arousal en hypo-arousal?
- Hyper-arousal = het lichaam reageert overdreven actief. De hartslag gaat omhoog, het lichaam trilt,
het kind wordt prikkelbaar, angstig of agressief en raakt overspoeld door emoties.
- Hypo-arousal = het lichaam schakelt a.h.w. uit. De hartslag daalt, het kind trekt zich terug, sluit
zich af, vermijdt situaties en lijkt emotieloos of passief.
Hoe kan je een kind helpen om de window of tolerance groter te laten worden?
➔ veiligheid en steun bieden en het kind helpen kalmeren zodat stress daalt. Je kan het kind leren
emoties te herkennen, benoemen en zichzelf te kalmeren. Zo leert het dat emoties normaal zijn en niet
altijd betekenen dat er gevaar dreigt. Daardoor kan het denkende brein weer beter functioneren.
75
,De rol van het brein bij emotie
Wat zijn emoties?
Emoties zijn reacties op een interne of externe stimulus. Ze kunnen ontstaan door gebeurtenissen,
gedachten of ervaringen en omvatten een breed scala aan gevoelens zoals blijdschap, verdriet, angst en
boosheid. Emoties kunnen zowel bewust als onbewust optreden.
Wanneer iemand een emotie ervaart, ontstaan er vaak fysiologische veranderingen in het lichaam,
zoals een verhoogde hartslag of een verandering in de ademhaling. Daarnaast zorgen emoties ook voor
gedragsmatige veranderingen, bv. in lichaamstaal, gezichtsuitdrukking of houding.
Emoties hebben een adaptieve functie → helpen mensen om te overleven en bloeien doordat ze ons
voorbereiden op reacties in versch situaties. Hoewel emoties subjectief en persoonlijk zijn, bestaan er
volgens Ekman 6 basisemoties (angst, woede, verdriet, blijdschap, afkeer en verrassing) die universeel
zijn. Toch zijn er ook culturele verschillen in de manier waarop emoties worden geuit, beleefd en
geïnterpreteerd.
• Westen → een zekere stimulatie om emoties te uiten
• Oost-Aziatische culturen → eerder sociaal wenselijk om emoties te onderdrukken
Emoties zijn een samenspel v lichaamssensaties, de context waarin je bent opgegroeid, taal en cultuur.
→ Via omgeving leren hoe je emoties labelt.
→ OZ suggereert dat emoties een (sociaal) construct zijn.
De neurologische basis v emoties situeert zich in versch hersengebieden en hersensystemen.
Om de ligging v deze structuren te beschrijven, gebruikt men anatomische richtingen en
hersenvlakken. Bij deze afbeelding:
• Anterieure deel: voorkant
• Posterieure: achterkant
• Dorsaal: bovenkant
• Ventraal: onderkant
• Mediaal: naar de binnenzijde,
binnenkant vd hersenen toe
• Lateraal: naar de buitenkant,
zijkanten vd hersenen toe
Hersenvlakken
• Sagittaal vlak: verdeelt de hersenen
in een linker- en rechterdeel
• Coronaal vlak: verdeelt de hersenen
in een voor- en achterkant
• Horizontaal vlak: verdeelt de
hersenen in een boven- en onderkant
76
, 2 diepe regio’s betrokken bij emotie → waar en wat?
Bij emoties spelen vooral 2 diepe, subcorticale hersenregio’s een belangrijke rol:
• De amygdala(e)
• De nucleus / nuclei accumbens.
De amygdala maakt deel uit vh limbisch systeem en speelt een belangrijke rol bij het verwerken v
emoties → vooral angst en dreiging.
➔ OZ v Klüver en Bucy toonde aan dat apen waarbij de temporale kwabben en amygdala verwijderd
werden geen angstreacties meer vertoonden. Ze kregen buitensporige voedselinname en vertoonden
hyperseksueel gedrag.
→ Dit wijst erop dat de amygdala belangrijk is voor het evalueren v stimuli. De amygdala
helpt dus om emotionele betekenis te geven aan situaties.
De nucleus accumbens is betrokken bij motivatie, beloning en het dopaminesysteem.
➔ In OZ v Olds en Milner kregen ratten elektrische stimulatie in bepaalde hersengebieden. Wanneer
het septum of vooral de nucleus accumbens werd gestimuleerd, bleven de ratten op de hendel duwen
tot ze erbij neervielen.
→ Toont aan dat de nucleus accumbens een grote rol speelt bij motivatie en beloningsgedrag,
en niet enkel bij plezier. Dopamine is hierbij een belangrijke neurotransmitter.
De amygdala helpt bij het herkennen v gevaar en emotionele betekenis, terwijl de nucleus accumbens
motivatie en beloning aanstuurt.
Hoe ontstaat emotie? – the dual pathway of emotion
Volgens LeDoux ontstaan emoties via 2 versch routes in de hersenen:
• Een snelle subcorticale route
• Een tragere corticale route
Beide routes starten bij een stimulus die via de thalamus verwerkt wordt.
77
