Praktijk 4: didactiek derde graad
Algemeen:
tussen 10-12 j
lln ontwikkelen meer abstract denkvermogen
overgangsfase tienerbrein
minimumdoelen zowel op populatieniveau als op individueel niveau
duidelijke routines zorgen voor voorspelbaarheid à meer rust in de klas à effectief lesgeven
6de leerjaar: Vlaamse toetsen
getuigschrift = toegang eerste jaar a secundair onderwijs, geen getuigschrift = ll kan starten in
eerste jaar b
theorie en stagepraktijk gaan hand in hand voor kwaliteitsvol onderwijs (theorie = pedagogiek +
(digitale) didactiek)
LUK’s: zie cursus p.7
Overzicht inhoud:
1. Mindmaps
2. Thematisch werken
3. Contractwerk
4. FMK (= filosoferen met kinderen)
5. De overstap naar secundair onderwijs
H1: Mindmaps
Wat is mindmappen?
= een kaart (map), een tekening van je gedachten (mind). Het is een netwerk van kleurrijke
sleutelwoorden en symbolen die heel veel informatie samenvatten.
Het omvat een tweewegverkeer tussen je persoonlijk notitieblad en je brein:
Output: je gedachten vinden vlotter, sneller en spontaner hun reflectie op papier
Input: je gedachten (geheugen en nieuwe creativiteit) herkennen en herstellen zich vlotter en
sneller bij het opnieuw bekijken of bewerken van een mindmap.
Waarom kunnen mindmaps ingezet worden in de praktijk?
Mindmaps zijn een krachtige leerstrategie omdat ze leerlingen helpen om verbanden te zien tussen
informatie in plaats van enkel losse feiten te onthouden. Ze ondersteunen het leren leren, wat
essentieel is in de derde graad. Daarnaast sluiten ze aan bij hoe leerlingen denken: associatief en in
netwerken.
Waarom ondersteunen visuele hulpmiddelen het lange-termijn-geheugen?
Visuele hulpmiddelen (zoals mindmaps) werken goed omdat onze hersenen informatie beter opslaan
in beelden dan in woorden. Beelden roepen sneller associaties op en activeren meerdere
hersenprocessen tegelijk (creativiteit, verbeelding, geheugen). Daardoor wordt informatie dieper
verwerkt en beter onthouden. De hersenen werken bij het leren in de vorm van spinnen (NIET
lijstjes).
Bij het werken met mindmaps worden beide hersenhelften aangesproken en met elkaar verbonden.
,Hoe teken je een goede mindmap (vormelijk + inhoudelijk)?
start vanuit een centraal onderwerp in het midden
werkt met takken (hoofdzaken → bijzaken)
gebruikt sleutelwoorden i.p.v. zinnen
bevat kleuren, beelden en symbolen
heeft een duidelijke structuur en samenhang
is horizontaal opgebouwd en overzichtelijk (omdat wij veel meer in de breedte kijken dan in de hoogte)
Deze vormprincipes zorgen ervoor dat de mindmap aansluit bij het denkproces van de hersenen.
De 10 geboden van mindmapping
Hoe beoordeel je een mindmap op kwaliteit?
Een mindmap beoordeel je op:
Vorm en organisatie (structuur, gebruik van kleuren, leesbaarheid)
Inhoud (correcte en relevante informatie, verbanden)
Hiervoor kan je gebruik maken van een scoringsrubriek zoals de Mind Map Scoring Rubric (MMSR).
, Concrete tips om met mindmaps te werken in de derde graad
Modelen: toon hoe je een mindmap maakt
Stap voor stap aanleren (want niet vanzelfsprekend voor leerlingen)
Begin met eenvoudige opdrachten (bv. voorkennis activeren)
Laat leerlingen samenwerken
Gebruik mindmaps regelmatig (niet eenmalig)
Koppel ze altijd aan inhoudelijke leerdoelen
Hoe helpen mindmaps bij het omgaan met veel informatie?
Mindmaps helpen leerlingen om:
informatie te structureren en ordenen
hoofd- en bijzaken te onderscheiden
een overzicht te behouden
verbanden te leggen
Zo leren ze beter omgaan met de grote hoeveelheid informatie die op hen afkomt.
Mindmappen is een leerstrategie
Leerlingen leren via mindmaps:
informatie selecteren en samenvatten
voorkennis activeren en verbinden met nieuwe leerstof
strategieën bewust gebruiken (met ondersteuning van de leerkracht)
MAAR! Dit moet (zoals elke leerstrategie) expliciet aangeleerd en geoefend worden.
Via directe instructie:
expliciet uitleggen
demonstreren
illustreren a.d.h.v. voorbeelden
Algemeen:
tussen 10-12 j
lln ontwikkelen meer abstract denkvermogen
overgangsfase tienerbrein
minimumdoelen zowel op populatieniveau als op individueel niveau
duidelijke routines zorgen voor voorspelbaarheid à meer rust in de klas à effectief lesgeven
6de leerjaar: Vlaamse toetsen
getuigschrift = toegang eerste jaar a secundair onderwijs, geen getuigschrift = ll kan starten in
eerste jaar b
theorie en stagepraktijk gaan hand in hand voor kwaliteitsvol onderwijs (theorie = pedagogiek +
(digitale) didactiek)
LUK’s: zie cursus p.7
Overzicht inhoud:
1. Mindmaps
2. Thematisch werken
3. Contractwerk
4. FMK (= filosoferen met kinderen)
5. De overstap naar secundair onderwijs
H1: Mindmaps
Wat is mindmappen?
= een kaart (map), een tekening van je gedachten (mind). Het is een netwerk van kleurrijke
sleutelwoorden en symbolen die heel veel informatie samenvatten.
Het omvat een tweewegverkeer tussen je persoonlijk notitieblad en je brein:
Output: je gedachten vinden vlotter, sneller en spontaner hun reflectie op papier
Input: je gedachten (geheugen en nieuwe creativiteit) herkennen en herstellen zich vlotter en
sneller bij het opnieuw bekijken of bewerken van een mindmap.
Waarom kunnen mindmaps ingezet worden in de praktijk?
Mindmaps zijn een krachtige leerstrategie omdat ze leerlingen helpen om verbanden te zien tussen
informatie in plaats van enkel losse feiten te onthouden. Ze ondersteunen het leren leren, wat
essentieel is in de derde graad. Daarnaast sluiten ze aan bij hoe leerlingen denken: associatief en in
netwerken.
Waarom ondersteunen visuele hulpmiddelen het lange-termijn-geheugen?
Visuele hulpmiddelen (zoals mindmaps) werken goed omdat onze hersenen informatie beter opslaan
in beelden dan in woorden. Beelden roepen sneller associaties op en activeren meerdere
hersenprocessen tegelijk (creativiteit, verbeelding, geheugen). Daardoor wordt informatie dieper
verwerkt en beter onthouden. De hersenen werken bij het leren in de vorm van spinnen (NIET
lijstjes).
Bij het werken met mindmaps worden beide hersenhelften aangesproken en met elkaar verbonden.
,Hoe teken je een goede mindmap (vormelijk + inhoudelijk)?
start vanuit een centraal onderwerp in het midden
werkt met takken (hoofdzaken → bijzaken)
gebruikt sleutelwoorden i.p.v. zinnen
bevat kleuren, beelden en symbolen
heeft een duidelijke structuur en samenhang
is horizontaal opgebouwd en overzichtelijk (omdat wij veel meer in de breedte kijken dan in de hoogte)
Deze vormprincipes zorgen ervoor dat de mindmap aansluit bij het denkproces van de hersenen.
De 10 geboden van mindmapping
Hoe beoordeel je een mindmap op kwaliteit?
Een mindmap beoordeel je op:
Vorm en organisatie (structuur, gebruik van kleuren, leesbaarheid)
Inhoud (correcte en relevante informatie, verbanden)
Hiervoor kan je gebruik maken van een scoringsrubriek zoals de Mind Map Scoring Rubric (MMSR).
, Concrete tips om met mindmaps te werken in de derde graad
Modelen: toon hoe je een mindmap maakt
Stap voor stap aanleren (want niet vanzelfsprekend voor leerlingen)
Begin met eenvoudige opdrachten (bv. voorkennis activeren)
Laat leerlingen samenwerken
Gebruik mindmaps regelmatig (niet eenmalig)
Koppel ze altijd aan inhoudelijke leerdoelen
Hoe helpen mindmaps bij het omgaan met veel informatie?
Mindmaps helpen leerlingen om:
informatie te structureren en ordenen
hoofd- en bijzaken te onderscheiden
een overzicht te behouden
verbanden te leggen
Zo leren ze beter omgaan met de grote hoeveelheid informatie die op hen afkomt.
Mindmappen is een leerstrategie
Leerlingen leren via mindmaps:
informatie selecteren en samenvatten
voorkennis activeren en verbinden met nieuwe leerstof
strategieën bewust gebruiken (met ondersteuning van de leerkracht)
MAAR! Dit moet (zoals elke leerstrategie) expliciet aangeleerd en geoefend worden.
Via directe instructie:
expliciet uitleggen
demonstreren
illustreren a.d.h.v. voorbeelden
