DOELGROEPEN 3
Leerdoelen:
1. Je benoemt doelgroep gerelateerde begrippen en illustreert deze begrippen aan de hand van voorbeelden,
casussen,...
2. Je herkent ondersteuningsvragen van personen uit verschillende doelgroepen. Dat toon je door ze te omschrijven, te
linken of te verklaren.
3. Je beschrijft de visies, de methodieken en tendensen die relevant zijn voor de verschillende doelgroepen.
4. Je illustreert en past je kennis betreffende de verschillende doelgroepen toe op casussen, methodieken en
doelgroepgerelateerde projecten.
DEEL 1 ACES
Leerdoelen:
1. Je omschrijft ACEs en kent het onderscheid tussen ACEs, Trauma en PACEs
2. Je hebt zicht op de mate waarin ACEs invloed heeft op de ontwikkeling
3. Je kent de epidemiologische gegevens van ACEs en maakt verbinding met andere delen in de cursus
4. Je verklaart ACEs aan de hand van het bio-psychosociaal model
5. Je weet welke begeleidingsprincipes van belang zijn bij ACEs
6. Je weet wat PACEs en protectieve factoren zijn
7. Je kent enkele belangrijke begeleidingsprogramma's en koppelt dit aan de tendensen.
ACES
= Adverse Childhood Experiences1
ACEs zijn geen trauma!!! Ze kunnen leiden tot trauma!
Definitie van Nadine Burke Harris:
= Ingrijpende (ongunstige) kind – en jeugdervaringen (-18) met duidelijke negatieve impact
op de verdere ontwikkeling.
= Impact op lange en op korte termijn
HET PIRAMIDEMODEL :
SOORTEN ACES:
1
ingrijpende, potentieel traumatische jeugdervaringen die vóór het 18e levensjaar
plaatsvinden, zoals misbruik, verwaarlozing of een onveilige thuissituatie
1
,Adverse Community Environments (nadelige leefomgevingen) zijn omgevingsfactoren die
trauma en chronische stress veroorzaken op buurtniveau, vaak in samenhang met huiselijke en
individuele trauma's.
CONCLUSIE ACE STUDIE:
1. Negatieve impact op de later ontwikkeling (korte + lange termijn) op zowel
psychosociale als fysieke gezondheid
2. Hoe meer ACEs, hoe meer risico op ernstige gezondheidsproblemen (cumulatie-effect)
VERSCHIL ACE EN TRAUMA :
ACE ≠ trauma
ACEs = mogelijke oorzaken
Trauma = de emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt ten gevolge van
een ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd.” (Vliegen et al., 2017)
MAAR: er is wel overlapping!
ACEs en trauma hebben beide een effect op de ontwikkeling.
Soorten trauma:
2
, - Enkelvoudig: Een trauma dat ontstaat na één ingrijpende gebeurtenis, zoals een
ongeval, een overval of een natuurramp. De impact is vaak duidelijk te koppelen aan
dat ene moment.
- Meervoudig: Trauma dat voortkomt uit meerdere ingrijpende gebeurtenissen, die los
van elkaar kunnen staan (bijvoorbeeld meerdere ongelukken of verlieservaringen). De
opstapeling vergroot meestal de impact.
- Complex: Trauma dat ontstaat door langdurige, herhaalde en vaak interpersoonlijke
ervaringen, meestal in een context waarin iemand zich moeilijk kan onttrekken (zoals
mishandeling of verwaarlozing binnen het gezin). Dit heeft vaak diepgaande gevolgen
voor emotieregulatie, zelfbeeld en relaties
- Kleine ‘t’: Verwijst naar minder ingrijpende maar toch belastende ervaringen die op
zichzelf misschien niet extreem lijken (zoals pesten, afwijzing of langdurige stress),
maar die wel een duidelijke emotionele impact kunnen hebben—zeker als ze zich
herhalen.
- (ontwikkelingstrauma2 en hechtingstrauma3)
PACES
= Protective and Compensatory Experiences (Beschermende en Compenserende Ervaringen)
= positieve ingrijpende levenservaringen voor de 18 jaar
Effecten van PACEs zijn tweezijdig:
- compenserend en beschermend effect
(draagt bij tot veerkracht, het is een soort beschermingsschild dat negatieve effecten van
ACEs verminderen! = compensatie)
- Cumulatief positief effect
(Hoe meer PACEs voor de 18 jaar, hoe positiever en sterker de effecten zijn.)
SOORTEN PACES:
onvoorwaardelijke liefde van een ouder of verzorger, goede relaties
met (een) vriend(en), aanwezigheid van een mentor of vertrouwenspersoon, vrijwilligerswerk of
andere bijdrage aan de gemeenschap, deel zijn van een sociale groep, een stabiele en
duidelijke thuissituatie, een hygiënische en veilige thuissituatie, betrokkenheid in hobby’s,
lichaamsbeweging of lid van sportverenigingen, duidelijke regels en routine en de aanwezigheid
van een kwalitatieve opleiding.
2
Trauma dat ontstaat tijdens de ontwikkeling (vooral in de kindertijd) door chronische stress, onveiligheid of
tekorten in de zorg. Het beïnvloedt de hersenontwikkeling, emotieregulatie en het gevoel van veiligheid.
3
Een vorm van trauma die ontstaat wanneer de band met een primaire verzorger onveilig, inconsistent of
beschadigend is. Dit kan leiden tot problemen in vertrouwen, relaties en zelfbeeld
3
, CATEGORIEËN VAN ACES :
1. Steunende relaties in de omgeving
2. Voldoende hulpbronnen
Oefening: sorteer de soorten PACEs in de categorieën:
EPIDEMIOLOGIE 4
(cijfers niet vanbuiten kennen, de conclusies wel)
Conclusie 1: het merendeel van personen maakt minstens 1 ACE mee (66%)
Conclusie 2: toch 12% ervaart minstens 4 ACEs
Conclusie 3: mensen met een VB hebben een veel grotere kans op het meemaken van meerdere
ACEs, zij zijn een extra kwetsbare groep binnen dit onderwerp.
Conclusies 4: Intergenerationeel aspect = als je ouders veel ACEs meemaakten, is de kans dat
jij ACEs zult meemaken ook groter. En er is ook onvoldoende compensaties door PACEs.
Dit is ook zo bij ouders: Ouders met meer PACEs gaan meer naar een autoritatieve
opvoedingsstijl, terwijl ouders met minder PACEs eerder autoritair zijn.
Oplossing bij het begeleiden is dus: inzetten op PACEs!!! Niet schuld bij ouders leggen.
ETIOLOGIE 5
BIOLOGISCHE STRESSREACTIE :
Stress is normaal: helpt functioneren in spannende situatie, hartslagverhoging…
Maar: verschil in ernst, frequentie en duur van stressreactie
Niveaus van de biologische stressreactie:
1. Stress is tolereerbaar, kleine reacties in het lichaam
PACEs of protectieve factoren helpen ons aan te passen
Vb: gevallen met de fiets, prikje voor meningitis, troostende ouder is aanwezig
2. Stresssysteem in de war, uiteindelijk mogelijkheid tot herstel
PACEs helpen ons in herstel
Vb: ernstig ongeval met de auto met mogelijkheid tot revalidatie en een lieve partner
3. Toxische stress
sterke, langdurende of herhaalde spanning met weinig controle en weinig of geen
PACEs
4
wetenschappelijke studie naar het voorkomen, de verspreiding en de oorzaken van…
5
medische leer of studie van de oorzaken en ontstaansgeschiedenis van …
4
Leerdoelen:
1. Je benoemt doelgroep gerelateerde begrippen en illustreert deze begrippen aan de hand van voorbeelden,
casussen,...
2. Je herkent ondersteuningsvragen van personen uit verschillende doelgroepen. Dat toon je door ze te omschrijven, te
linken of te verklaren.
3. Je beschrijft de visies, de methodieken en tendensen die relevant zijn voor de verschillende doelgroepen.
4. Je illustreert en past je kennis betreffende de verschillende doelgroepen toe op casussen, methodieken en
doelgroepgerelateerde projecten.
DEEL 1 ACES
Leerdoelen:
1. Je omschrijft ACEs en kent het onderscheid tussen ACEs, Trauma en PACEs
2. Je hebt zicht op de mate waarin ACEs invloed heeft op de ontwikkeling
3. Je kent de epidemiologische gegevens van ACEs en maakt verbinding met andere delen in de cursus
4. Je verklaart ACEs aan de hand van het bio-psychosociaal model
5. Je weet welke begeleidingsprincipes van belang zijn bij ACEs
6. Je weet wat PACEs en protectieve factoren zijn
7. Je kent enkele belangrijke begeleidingsprogramma's en koppelt dit aan de tendensen.
ACES
= Adverse Childhood Experiences1
ACEs zijn geen trauma!!! Ze kunnen leiden tot trauma!
Definitie van Nadine Burke Harris:
= Ingrijpende (ongunstige) kind – en jeugdervaringen (-18) met duidelijke negatieve impact
op de verdere ontwikkeling.
= Impact op lange en op korte termijn
HET PIRAMIDEMODEL :
SOORTEN ACES:
1
ingrijpende, potentieel traumatische jeugdervaringen die vóór het 18e levensjaar
plaatsvinden, zoals misbruik, verwaarlozing of een onveilige thuissituatie
1
,Adverse Community Environments (nadelige leefomgevingen) zijn omgevingsfactoren die
trauma en chronische stress veroorzaken op buurtniveau, vaak in samenhang met huiselijke en
individuele trauma's.
CONCLUSIE ACE STUDIE:
1. Negatieve impact op de later ontwikkeling (korte + lange termijn) op zowel
psychosociale als fysieke gezondheid
2. Hoe meer ACEs, hoe meer risico op ernstige gezondheidsproblemen (cumulatie-effect)
VERSCHIL ACE EN TRAUMA :
ACE ≠ trauma
ACEs = mogelijke oorzaken
Trauma = de emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt ten gevolge van
een ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd.” (Vliegen et al., 2017)
MAAR: er is wel overlapping!
ACEs en trauma hebben beide een effect op de ontwikkeling.
Soorten trauma:
2
, - Enkelvoudig: Een trauma dat ontstaat na één ingrijpende gebeurtenis, zoals een
ongeval, een overval of een natuurramp. De impact is vaak duidelijk te koppelen aan
dat ene moment.
- Meervoudig: Trauma dat voortkomt uit meerdere ingrijpende gebeurtenissen, die los
van elkaar kunnen staan (bijvoorbeeld meerdere ongelukken of verlieservaringen). De
opstapeling vergroot meestal de impact.
- Complex: Trauma dat ontstaat door langdurige, herhaalde en vaak interpersoonlijke
ervaringen, meestal in een context waarin iemand zich moeilijk kan onttrekken (zoals
mishandeling of verwaarlozing binnen het gezin). Dit heeft vaak diepgaande gevolgen
voor emotieregulatie, zelfbeeld en relaties
- Kleine ‘t’: Verwijst naar minder ingrijpende maar toch belastende ervaringen die op
zichzelf misschien niet extreem lijken (zoals pesten, afwijzing of langdurige stress),
maar die wel een duidelijke emotionele impact kunnen hebben—zeker als ze zich
herhalen.
- (ontwikkelingstrauma2 en hechtingstrauma3)
PACES
= Protective and Compensatory Experiences (Beschermende en Compenserende Ervaringen)
= positieve ingrijpende levenservaringen voor de 18 jaar
Effecten van PACEs zijn tweezijdig:
- compenserend en beschermend effect
(draagt bij tot veerkracht, het is een soort beschermingsschild dat negatieve effecten van
ACEs verminderen! = compensatie)
- Cumulatief positief effect
(Hoe meer PACEs voor de 18 jaar, hoe positiever en sterker de effecten zijn.)
SOORTEN PACES:
onvoorwaardelijke liefde van een ouder of verzorger, goede relaties
met (een) vriend(en), aanwezigheid van een mentor of vertrouwenspersoon, vrijwilligerswerk of
andere bijdrage aan de gemeenschap, deel zijn van een sociale groep, een stabiele en
duidelijke thuissituatie, een hygiënische en veilige thuissituatie, betrokkenheid in hobby’s,
lichaamsbeweging of lid van sportverenigingen, duidelijke regels en routine en de aanwezigheid
van een kwalitatieve opleiding.
2
Trauma dat ontstaat tijdens de ontwikkeling (vooral in de kindertijd) door chronische stress, onveiligheid of
tekorten in de zorg. Het beïnvloedt de hersenontwikkeling, emotieregulatie en het gevoel van veiligheid.
3
Een vorm van trauma die ontstaat wanneer de band met een primaire verzorger onveilig, inconsistent of
beschadigend is. Dit kan leiden tot problemen in vertrouwen, relaties en zelfbeeld
3
, CATEGORIEËN VAN ACES :
1. Steunende relaties in de omgeving
2. Voldoende hulpbronnen
Oefening: sorteer de soorten PACEs in de categorieën:
EPIDEMIOLOGIE 4
(cijfers niet vanbuiten kennen, de conclusies wel)
Conclusie 1: het merendeel van personen maakt minstens 1 ACE mee (66%)
Conclusie 2: toch 12% ervaart minstens 4 ACEs
Conclusie 3: mensen met een VB hebben een veel grotere kans op het meemaken van meerdere
ACEs, zij zijn een extra kwetsbare groep binnen dit onderwerp.
Conclusies 4: Intergenerationeel aspect = als je ouders veel ACEs meemaakten, is de kans dat
jij ACEs zult meemaken ook groter. En er is ook onvoldoende compensaties door PACEs.
Dit is ook zo bij ouders: Ouders met meer PACEs gaan meer naar een autoritatieve
opvoedingsstijl, terwijl ouders met minder PACEs eerder autoritair zijn.
Oplossing bij het begeleiden is dus: inzetten op PACEs!!! Niet schuld bij ouders leggen.
ETIOLOGIE 5
BIOLOGISCHE STRESSREACTIE :
Stress is normaal: helpt functioneren in spannende situatie, hartslagverhoging…
Maar: verschil in ernst, frequentie en duur van stressreactie
Niveaus van de biologische stressreactie:
1. Stress is tolereerbaar, kleine reacties in het lichaam
PACEs of protectieve factoren helpen ons aan te passen
Vb: gevallen met de fiets, prikje voor meningitis, troostende ouder is aanwezig
2. Stresssysteem in de war, uiteindelijk mogelijkheid tot herstel
PACEs helpen ons in herstel
Vb: ernstig ongeval met de auto met mogelijkheid tot revalidatie en een lieve partner
3. Toxische stress
sterke, langdurende of herhaalde spanning met weinig controle en weinig of geen
PACEs
4
wetenschappelijke studie naar het voorkomen, de verspreiding en de oorzaken van…
5
medische leer of studie van de oorzaken en ontstaansgeschiedenis van …
4
