CONSTRUCTIE — KU Leuven
Samenvatting: Inleiding
Constructing Architecture — Deplaza
Filigree & Solid | Plansoorten | Tektonisch & Atektonisch | Frame & Invulling
Examenvoorbereiding 2026
Constructie KU Leuven | Inleiding — Constructing Architecture pagina 1
, 1. Kernbegrippen
Begriff Definitie
Structuur Elementen met een dragende functie (kolommen, balken, muren, vloeren).
Constructie Alle bouwelementen samen: structuur + niet-dragende elementen (ramen,
bekleding, isolatie, ...).
Filigree construction Constructie van lijnvormige elementen (balken, kolommen). Ruimtescheiding
hangt als lichte laag aan het skelet. Maximale planvrijheid.
Solid construction Constructie van massieve elementen (beton, metselwerk). Ruimtescheiding =
de constructie zelf. Minder planvrijheid; zwaar en duurzaam.
Hybride structuur Mengvorm van filigree en solid. Bv. solid betonnen kern + lichte
staalskeletgevel; of massieve muren + licht dakraamwerk.
Tektonisch Samenhang tussen structuur, materiaal en ruimtelijke beleving. Constructieve
elementen zijn zichtbaar en esthetisch relevant.
Atektonisch Constructieve elementen zijn verborgen of bedekt. Visuele logica overstijgt
structurele logica. Wat lijkt te dragen kan decoratief zijn.
Frame en invulling Dragende structuur (frame) met flexibele, niet-dragende invulling (glas,
panelen). Frame bepaalt het raster en de maat.
Plan libre Vrij plan: dragende structuur (kolommen) staat los van de wanden.
Ruimte-indeling onafhankelijk van structuur (Le Corbusier).
Kamermodel Reeks afzonderlijke kamers verbonden via een gang. Elke ruimte is omsloten
met eigen karakter.
Raumplan Ruimtes naast en boven elkaar op verschillende niveaus, met openingen die
doorzicht toelaten. Driedimensionaal ruimtedenken (Adolf Loos).
Vliesgevel Zelfstandige, niet-dragende gevel voor de structuur. Structuur en gevel volledig
losgekoppeld. Bv. Fagus Factory.
Sandwichpaneel Prefab gevelpaneel met isolatie tussen twee stijve lagen. Gevel + isolatie +
binnenafwerking in 1 element. Bv. Ricola Factory.
Homogeniseerde laag Gevelafwerking als uniforme laag (bv. beton, pleister). Geen zichtbare voegen.
Gevoegde laag Gevelafwerking met zichtbare voegen (bv. baksteen, planken).
Schaalverhouding en ritme zijn onderdeel van het ontwerp.
2. Soorten Plannen
Type Kenmerken Architect / Voorbeeld
Kamermodel Reeks omsloten kamers via gang. Duidelijke Traditionele architectuur; ook
hiërarchie: gang = distributie, kamer = verblijf. Elk Bearth & Deplazes (Teacher
vertrek heeft eigen karakter. Training College, Chur)
Constructie KU Leuven | Inleiding — Constructing Architecture pagina 2
, Plan libre Dragende structuur los van wanden (kolommen Le Corbusier (Villa Savoye). Van
i.p.v. draagmuren). Ruimte-indeling volledig Nelle Fabriek (Rotterdam): neutraal
flexibel. Gevel hoeft niet te dragen. Meer licht en flexibel plan.
openheid.
Raumplan Ruimtes naast EN boven elkaar, op verschillende Adolf Loos: Müller Huis (Praag),
niveaus. Openingen maken doorzicht mogelijk. Moller House (Wenen).
Driedimensionaal — geen gewone verdiepingen.
Gevoel van verrassing en beweging.
Examenvraag: Wat is het verschil tussen een kamermodel, plan libre en raumplan?
Antwoord: Kamermodel: omsloten kamers via gang. Plan libre: kolommen i.p.v. draagmuren, vrije indeling
(Le Corbusier). Raumplan: ruimtes op verschillende niveaus naast/boven elkaar, driedimensionaal (Adolf
Loos).
Constructie KU Leuven | Inleiding — Constructing Architecture pagina 3
, 3. Filigree vs. Solid Construction
Filigree construction Solid construction
Definitie Constructie van lijnvormige elementen Constructie van massieve elementen
(kolommen, balken, staal) (beton, metselwerk, baksteen)
Ruimtescheiding Lichte lagen hangen aan het skelet (glas, De massieve constructie IS de
panelen, hout) ruimtescheiding
Planvrijheid Groot: structuur en gevelindeling zijn Beperkt: muren zijn draagmuren;
onafhankelijk openingen zijn beperkt
Gevoel Licht, transparant, herhaalbaar, industrieel Zwaar, solide, duurzaam, beschermend
Gevelbouw Vliesgevel, sandwichpanelen, glasgevel, Baksteen, beton, pleister, monolithisch
houtskelet metselwerk
Voorbeelden Ricola Factory (H&dM), Farnsworth House Warteckhof (Diener & Diener), Paspels
(Mies), Crystal Palace School (Olgiati)
L / I / P systeem:
L = draaglaag | I = isolatielaag | P = beschermingslaag
• L/I/P aanvullend: drie aparte lagen op elkaar (meest voorkomend).
• L=I/P of I/L=P aanvullend: twee lagen gecombineerd.
• L=I=P synthetisch: alle functies in 1 laag (streefdoel; bv. isolatiebeton).
Examenvraag: Wat is het verschil tussen filigree en solid construction? Geef een voorbeeld van elk.
Antwoord: Filigree: lijnvormige elementen als skelet; ruimtescheiding = lichte laag die eraan hangt. Bv. Ricola
Factory (sandwichpanelen aan staalskelet). Solid: massieve elementen; ruimtescheiding = de constructie zelf.
Bv. Paspels School (beton–isolatie–beton wandopbouw).
4. Tektonisch vs. Atektonisch
Tektonisch Atektonisch
Definitie Samenhang tussen structuur, materiaal en Constructieve elementen verborgen of
beleving. Constructieve elementen bedekt. Visuele logica overstijgt structurele
zichtbaar en esthetisch relevant. logica.
Wat je ziet Dragende elementen eerlijk zichtbaar; Wat lijkt te dragen is soms decoratief of
vorm volgt structuur. een illusie.
Metselwerk Stereomitisch (zonder mortel) = tektonisch: Met mortel = atektonisch: mortel verbergt
(Semper) krachtsoverdracht zichtbaar in stapeling. de voegen en de structuurlogica.
Voorbeelden Crystal Palace: cellenstructuur zichtbaar. —
tektonisch Farnsworth House (Mies): staalskelet
zichtbaar.
Constructie KU Leuven | Inleiding — Constructing Architecture pagina 4
Samenvatting: Inleiding
Constructing Architecture — Deplaza
Filigree & Solid | Plansoorten | Tektonisch & Atektonisch | Frame & Invulling
Examenvoorbereiding 2026
Constructie KU Leuven | Inleiding — Constructing Architecture pagina 1
, 1. Kernbegrippen
Begriff Definitie
Structuur Elementen met een dragende functie (kolommen, balken, muren, vloeren).
Constructie Alle bouwelementen samen: structuur + niet-dragende elementen (ramen,
bekleding, isolatie, ...).
Filigree construction Constructie van lijnvormige elementen (balken, kolommen). Ruimtescheiding
hangt als lichte laag aan het skelet. Maximale planvrijheid.
Solid construction Constructie van massieve elementen (beton, metselwerk). Ruimtescheiding =
de constructie zelf. Minder planvrijheid; zwaar en duurzaam.
Hybride structuur Mengvorm van filigree en solid. Bv. solid betonnen kern + lichte
staalskeletgevel; of massieve muren + licht dakraamwerk.
Tektonisch Samenhang tussen structuur, materiaal en ruimtelijke beleving. Constructieve
elementen zijn zichtbaar en esthetisch relevant.
Atektonisch Constructieve elementen zijn verborgen of bedekt. Visuele logica overstijgt
structurele logica. Wat lijkt te dragen kan decoratief zijn.
Frame en invulling Dragende structuur (frame) met flexibele, niet-dragende invulling (glas,
panelen). Frame bepaalt het raster en de maat.
Plan libre Vrij plan: dragende structuur (kolommen) staat los van de wanden.
Ruimte-indeling onafhankelijk van structuur (Le Corbusier).
Kamermodel Reeks afzonderlijke kamers verbonden via een gang. Elke ruimte is omsloten
met eigen karakter.
Raumplan Ruimtes naast en boven elkaar op verschillende niveaus, met openingen die
doorzicht toelaten. Driedimensionaal ruimtedenken (Adolf Loos).
Vliesgevel Zelfstandige, niet-dragende gevel voor de structuur. Structuur en gevel volledig
losgekoppeld. Bv. Fagus Factory.
Sandwichpaneel Prefab gevelpaneel met isolatie tussen twee stijve lagen. Gevel + isolatie +
binnenafwerking in 1 element. Bv. Ricola Factory.
Homogeniseerde laag Gevelafwerking als uniforme laag (bv. beton, pleister). Geen zichtbare voegen.
Gevoegde laag Gevelafwerking met zichtbare voegen (bv. baksteen, planken).
Schaalverhouding en ritme zijn onderdeel van het ontwerp.
2. Soorten Plannen
Type Kenmerken Architect / Voorbeeld
Kamermodel Reeks omsloten kamers via gang. Duidelijke Traditionele architectuur; ook
hiërarchie: gang = distributie, kamer = verblijf. Elk Bearth & Deplazes (Teacher
vertrek heeft eigen karakter. Training College, Chur)
Constructie KU Leuven | Inleiding — Constructing Architecture pagina 2
, Plan libre Dragende structuur los van wanden (kolommen Le Corbusier (Villa Savoye). Van
i.p.v. draagmuren). Ruimte-indeling volledig Nelle Fabriek (Rotterdam): neutraal
flexibel. Gevel hoeft niet te dragen. Meer licht en flexibel plan.
openheid.
Raumplan Ruimtes naast EN boven elkaar, op verschillende Adolf Loos: Müller Huis (Praag),
niveaus. Openingen maken doorzicht mogelijk. Moller House (Wenen).
Driedimensionaal — geen gewone verdiepingen.
Gevoel van verrassing en beweging.
Examenvraag: Wat is het verschil tussen een kamermodel, plan libre en raumplan?
Antwoord: Kamermodel: omsloten kamers via gang. Plan libre: kolommen i.p.v. draagmuren, vrije indeling
(Le Corbusier). Raumplan: ruimtes op verschillende niveaus naast/boven elkaar, driedimensionaal (Adolf
Loos).
Constructie KU Leuven | Inleiding — Constructing Architecture pagina 3
, 3. Filigree vs. Solid Construction
Filigree construction Solid construction
Definitie Constructie van lijnvormige elementen Constructie van massieve elementen
(kolommen, balken, staal) (beton, metselwerk, baksteen)
Ruimtescheiding Lichte lagen hangen aan het skelet (glas, De massieve constructie IS de
panelen, hout) ruimtescheiding
Planvrijheid Groot: structuur en gevelindeling zijn Beperkt: muren zijn draagmuren;
onafhankelijk openingen zijn beperkt
Gevoel Licht, transparant, herhaalbaar, industrieel Zwaar, solide, duurzaam, beschermend
Gevelbouw Vliesgevel, sandwichpanelen, glasgevel, Baksteen, beton, pleister, monolithisch
houtskelet metselwerk
Voorbeelden Ricola Factory (H&dM), Farnsworth House Warteckhof (Diener & Diener), Paspels
(Mies), Crystal Palace School (Olgiati)
L / I / P systeem:
L = draaglaag | I = isolatielaag | P = beschermingslaag
• L/I/P aanvullend: drie aparte lagen op elkaar (meest voorkomend).
• L=I/P of I/L=P aanvullend: twee lagen gecombineerd.
• L=I=P synthetisch: alle functies in 1 laag (streefdoel; bv. isolatiebeton).
Examenvraag: Wat is het verschil tussen filigree en solid construction? Geef een voorbeeld van elk.
Antwoord: Filigree: lijnvormige elementen als skelet; ruimtescheiding = lichte laag die eraan hangt. Bv. Ricola
Factory (sandwichpanelen aan staalskelet). Solid: massieve elementen; ruimtescheiding = de constructie zelf.
Bv. Paspels School (beton–isolatie–beton wandopbouw).
4. Tektonisch vs. Atektonisch
Tektonisch Atektonisch
Definitie Samenhang tussen structuur, materiaal en Constructieve elementen verborgen of
beleving. Constructieve elementen bedekt. Visuele logica overstijgt structurele
zichtbaar en esthetisch relevant. logica.
Wat je ziet Dragende elementen eerlijk zichtbaar; Wat lijkt te dragen is soms decoratief of
vorm volgt structuur. een illusie.
Metselwerk Stereomitisch (zonder mortel) = tektonisch: Met mortel = atektonisch: mortel verbergt
(Semper) krachtsoverdracht zichtbaar in stapeling. de voegen en de structuurlogica.
Voorbeelden Crystal Palace: cellenstructuur zichtbaar. —
tektonisch Farnsworth House (Mies): staalskelet
zichtbaar.
Constructie KU Leuven | Inleiding — Constructing Architecture pagina 4
