BBP
De ongrijpbare macht
Samenvatting
1
, INHOUDSOPGAVE
H1: de Belgische revolutie ............................................................................................................ 6
Achtergronden, oorzaken en aanleiding ............................................................................................ 6
De afbraak vh Acien Régime .......................................................................................................... 6
Het beleid van Willem I ................................................................................................................. 7
Het revolutiejaar 1830 ................................................................................................................... 7
Het verloop van de revolutie ............................................................................................................. 8
Van opstand tot afscheiding .......................................................................................................... 8
de internationale constellatie ........................................................................................................ 8
Wisseling vd macht ....................................................................................................................... 9
De Belgische natiestaat ..................................................................................................................10
H2: Het politieke systeem id 19de eeuw ......................................................................................... 11
Rechten en vrijheden ......................................................................................................................11
Een parlementaire monarchie .........................................................................................................11
Cijnskiesrecht & meerderheidsstelsel..............................................................................................13
een unitaire staat ............................................................................................................................13
Politieke partijen .............................................................................................................................14
De grondwet in de praktijk ...............................................................................................................15
H3: Van unionisme naar partijregering .......................................................................................... 16
Unionisme, kerk en koning ..............................................................................................................16
Het unionisme ............................................................................................................................ 16
Leopold I .................................................................................................................................... 16
De rooms-katholieke kerk ........................................................................................................... 17
Vrijmetselarij, liberale oppositie en partijregering .............................................................................18
De liberale regering-Rogier en het revolutiejaar 1848 ........................................................................19
H4: Het liberale België ................................................................................................................. 20
Sociaaleconomsiche verschuivingen ...............................................................................................20
OVerwicht vd libarele partij en groeiende levensbeschouwelijke tegenstelling ...................................20
Het regeringsbeleid .........................................................................................................................21
Uitbreiding van het openbaar onderwijs ....................................................................................... 21
Laisser faire op economisch en sociaal vlak ................................................................................. 21
De radicaal-liberale stroming en de regering-Frère-Orban .................................................................22
Democratische tendensen .......................................................................................................... 22
De vrijedenkersbeweging ............................................................................................................ 23
De liberale regering-Frère-Orban II (1878 – 1884) .......................................................................... 23
De katholieke reactie en de schoolstrijd ...........................................................................................24
H5: Krachten van verandering ...................................................................................................... 25
Naar een verstedelijkte en industriële samenleving ..........................................................................25
Nieuwe politieke stromingen ...........................................................................................................25
Het socialisme en de arbeidersbeweging ..................................................................................... 25
2
, Het liberale progressisme ........................................................................................................... 26
De christendemocratie en de christelijlke arbeidersbeweging ....................................................... 27
De vrouwenbeweging .................................................................................................................. 28
De Vlaamse beweging ................................................................................................................. 28
H6: Dertig jaar katholiek bewind ................................................................................................... 30
Beheerste democratisering .............................................................................................................30
Sociaal beleid, taal- en onderwijspolitiek .........................................................................................31
Begin vd sociale wetgeving .......................................................................................................... 31
Bescheiden vernederlandsing ..................................................................................................... 32
Staatssubsidies voor het katholieke onderwijs ............................................................................. 32
Reacties .........................................................................................................................................33
H7: Het neutrale België ................................................................................................................ 35
1848-1870: neutraliteit onder Franse bedreiging ...............................................................................35
Verovering en bezetting van Congo ..................................................................................................36
De Belgische neutraliteit onder druk ................................................................................................38
H8: Nationale unie en activisme tijdens de eerste wereldoorlog .................................................... 39
BelgiË in de oorlog ..........................................................................................................................39
De nationale unie ............................................................................................................................40
Activisme en frontbeweging .............................................................................................................41
Het einde vd neutraliteit ..................................................................................................................42
H9: Het democratische getij na de eerste wereldoorlog................................................................. 43
De schok van de oorlog: Loppem .....................................................................................................43
Grenzen aan de democratie: muntsanering en conservatieve reactie ................................................46
Doorbraak van het Vlaams nationalisme ..........................................................................................47
Invloed van de democratisering op de verkiezingen, de partijen en de werking van het parlementaire
stelsel ............................................................................................................................................48
H10: Crisis van de democratie in de jaren 1930 ............................................................................. 51
De grote depressie en de nieuwe rol van de overheid in de economie ................................................51
Staatshervorming en ‘nieuwe orde’ ..................................................................................................52
Politieke destabilisering en hervorming ............................................................................................54
H11: De drie politieke breuklijnen in het interbellum ..................................................................... 56
Tijdelijke pacificatie in het onderwijs ................................................................................................56
Sociale politiek en ‘corporatisme’ ....................................................................................................57
Taalpolitiek en regionalisme ............................................................................................................59
H13: De tweede wereldoorlog en zijn nasleep ............................................................................... 61
Oorlog en bezetting .........................................................................................................................61
Laken en Londen: de breuk tussen koning en regering .................................................................. 61
Duitse bezetting en ‘nieuwe orde’ ................................................................................................ 62
3
, Collaboratie en verzet ................................................................................................................. 63
Herijking van het Belgische buitenlandse beleid ...............................................................................63
Repressie na bevrijding ...................................................................................................................64
H14: Polarisering in het teken van de levensbeschouwelijke breuklijn ........................................... 66
Blokvorming in het partijlandschap en politieke vernieuwing .............................................................66
Institutionalisering van de sociale zekerheid en van het sociaaleconomisch overleg ..........................67
De realisatie van de sociale zekerheid ......................................................................................... 67
De verankering van het sociaal- economisch overleg .................................................................... 68
De sociale partners ..................................................................................................................... 69
De koningskwestie ..........................................................................................................................69
Van schoolstrijd tot schoolpact .......................................................................................................71
Het hoogtepunt van verzuiling..........................................................................................................72
H16: België op een keerpunt......................................................................................................... 73
Het einde van een kolonie ...............................................................................................................73
De Vlaams-Waalse tegenstelling .....................................................................................................73
De staking tegen de eenheidswet en de economische teloorgang van Wallonië ............................. 73
Vlaamse verzet tegen de tegenstelling ......................................................................................... 74
H17: particratie ........................................................................................................................... 76
Nieuwe verhoudingen tussen de partijen ..........................................................................................76
Secularisering ............................................................................................................................ 76
Travaillisme en progressieve frontvorming ................................................................................... 76
De verkiezingen van 1965 ............................................................................................................ 77
Nieuwe verhoudingen binnen de partijen..........................................................................................78
Kritische stemmen...................................................................................................................... 78
Partijen overvleugelen regering en parlement ............................................................................... 78
De partijvoorzitters treden op de voorgrond.................................................................................. 79
Egmontpact als (tegen)voorbeeld ....................................................................................................80
H18: Federalisering van de Belgische staat ................................................................................... 81
Het einde van de unitaire staat ........................................................................................................81
Communautaire hertekening van het partijlandschap .................................................................. 81
De grondwetsherziening van 1970 ............................................................................................... 82
Het Egmontpact of het voorbeeld van een mislukte pacificatie ..........................................................83
De kronkelige weg naar het federalisme ...........................................................................................84
De staatshervorming van 1980 .................................................................................................... 84
De staatshervorming van 1988 in drie fasen ................................................................................. 85
Het Sint-Michielsakkoord (1992).................................................................................................. 86
De geldstromen van de staatshervormingen.....................................................................................87
H19: Van golden sixties naar herstelbeleid ................................................................................... 88
Sociale programmatie en economische expansie .............................................................................88
De economische crisis van de jaren 1970 .........................................................................................88
Reacties op de oliecrisis ............................................................................................................. 88
4
, Het jaar 1981 als keerpunt .......................................................................................................... 89
Twee decennia besparen (1981 – 1999) ............................................................................................90
Herstel van de concurrentiekracht............................................................................................... 90
Sanering van de overheidsfinanciën............................................................................................. 90
De toetreding tot de EMU ............................................................................................................ 91
Kenmerken van dertig jaar economisch beleid..................................................................................92
H20: Belgen en vreemdelingen ..................................................................................................... 93
Arbeidsmigranten en vluchtelingen ..................................................................................................93
Arbeidsimmigratie (1945 – 1974).................................................................................................. 93
Vluchtelingen ............................................................................................................................. 94
Integratie van de ‘nieuwe Belgen’ .....................................................................................................94
Integratiebeleid .......................................................................................................................... 94
Erkenning van de ISlam ............................................................................................................... 96
Opkomst van extreemrechtse partijen .............................................................................................96
H21: Legitimiteit onder druk ......................................................................................................... 97
Het einde van de Koude Oorlog en zijn gevolgen ...............................................................................97
Crisis van vertrouwen: politie en justitie onder vuur ..........................................................................98
Een opeenvolging van schandalen ............................................................................................... 98
De weg naar het Octopusakkoord ................................................................................................ 99
H22: Politieke herverkaveling. De nadelen van een regime .......................................................... 101
Het ‘Belgische’ partijlandschap ..................................................................................................... 101
De traditionele partijen ............................................................................................................. 101
De taalpartijen als uitdagers ...................................................................................................... 101
Nieuwe sociale bewegingen als uitdagers .................................................................................. 102
Politieke herverkaveling na ‘zwarte zondag’ .................................................................................... 104
Acht jaar paars(-groen) .................................................................................................................. 105
De verkiezingen van 13 juni 1999 en de dioxinecrisis ................................................................... 105
‘Modelstaat België’: Verhofstadt aan het roer (1999 – 2007) ........................................................ 105
Turbulentie in het partijlandschap ............................................................................................. 106
Communautair opbod als oppositietactiek ................................................................................ 107
De mislukte restauratie van de christendemocratie ........................................................................ 108
H23: Het politieke centrum in de verdrukking.............................................................................. 110
De regering-DiRupo: de traditionale partijen (een laatste keer?) aan zet ........................................... 110
Het ‘wereldrecord regeringsvorming’ in 2010-2011 ..................................................................... 110
Een zesde staatshervorming...................................................................................................... 110
Besparen onder druk van Europa ............................................................................................... 111
De strijd om de politieke hegemonie .............................................................................................. 112
Regeren zonder de PS ............................................................................................................... 112
Rivaliteit tussen de erfgenamen van het Vlaams kartel ............................................................... 113
De vluchtelingencrisis, het moslimterrorisme en de terugkeer van het Vlaams Belang ................. 114
De verkiezingen van mei 2019 .................................................................................................... 114
5
, H1: DE BELGISCHE REVOLUTIE
Context:
16e eeuw: politieke eenheid
Congres v Wenen (1815): hereniging Zuid en Noord in Koninkrijk der Nederlanden
Belgische revolutie: onafhankelijkheid
ACHTERGRONDEN, OORZAKEN EN AANLEIDING
DE AFBRAAK VH ACIEN RÉGIME
Ancien Régime = premoderne samenleving
ð Eco: landbouw, grootgrondbezit adel & kerk, beperkte
stedelijkheid, ambachtelijke nijverheid
ð Soc: standen, vorstelijk absolutisme, corporatisme vd
gilden in steden
Eind 18de eeuw: ontwikkeling vd gemechaniseerde
grootindustrie & kap. leidde tot nieuwe soc verhoudingen & de
verstedelijking
- Standen afgebroken => individuele vrijheid
- Kerk en Staat gescheiden
- Adel, geestelijkheid & vorst verloren hun bevoorrechte positie
ð Moderne eenheidsstaat in voltooiing gebracht door liberalen
GB loopt voor op pol en eco vlak
Franse revolutie: 1789
= mijlpaal in omverwerping feodale en klerikale structuren
- Macht monarchie en adel
- Vochten voor individuele rechten en vrijheden
- Schafte privileges af
- Administratie en justitie => meer rationeel
- Afschaffing corporatisme
Ergernis Franse revolutie:
1) Conservatieve reactie
- De Franse revolutie radicaal proberen vermijden
2) Katholieke kerk reactie
- Vroeger religieus monopolie en politieke macht → voordeel financieel (verklaard FR revolutie)
- Antiklerikale episode: proberen het katholicisme in FR uit te roeien
3) Liberalen versus reactie
- FR heeft ook goede dingen gebracht → grondwet met scheiding der machten, verkiezingen, …
Belgische revolutie = verdere stap id afbraak vh AR
6
, HET BELEID VAN WILLEM I
Na de val v Napoleon (1814): Noordelijke & Zuidelijke Nederlanden w samengevoegd
Doel: barrière Fr. (net zoals groothertogdom Lux (hoort bij Duitse Bond maar Willem I bestuurt
het als een provincie)
Organisatie was vastgelegd id Acht Artikelen (N en Z moesten op gelijke voet w behandeld)
Grenzen bepaald in CvW
Noord - Zuid: Uit elkaar gegroeid sinds scheiding vd Nederlanden id 16de eeuw
Zuiden Noorden
Katholiek Calvinistisch
Aanwezigheid vh Frans taalhomogeniteit
Begin IR Bleef afgestemd op koloniale handel
Willem I:
- Verlicht absolutisme
- Voorbeeld: Pruisische koning
- Streefde naar rationele grondslag voor maatschappelijk bestel en staatsbestuur
- Kerk, onderwijs, … onder overheidscontrole krijgen
- Bevorderde handel en nijverheid (oprichting Société Générale; 1822)
- Ook beetje absolute vorst (vorstelijke soeverein (ó grondwet))
o Staten-Generaal geen reële macht
o Taalpolitiek => opleggen vh Nederlands
Dubbele oppositie in het Zuiden:
ZOWEL kath als lib (say what??? Dit is heel speciaal blijbaar)
ð Kerk met haar verbonden aristocratie => verzet tegen godsdienstvrijheid + wouden
staatsvoogdij afschudden + wouden invloed kerk ih onderwijs herstellen
ð Liberalen waren vooral antiklerikaal + eisen ministriële verantwoordelijkheid en vrijheid vd
drukpers
Vonden elkaar id ‘unie van opposities’ => centraal begrip: ‘vrijheid’
Vreemde verbond = monsterverbond (tweeslachtigheid Belgische revolutie; lib: moderne staat)
HET REVOLUTIEJAAR 1830
Julirevolutie in Fr: einde Bourbondynastie
Sociale onrust = ook gevolg slechte economsiche toestand
7
, HET VERLOOP VAN DE REVOLUTIE
VAN OPSTAND TOT AFSCHEIDING
Belgische revolutie verliep niet volgens een vooropgezet plan
Rellen braken uit op 25 aug 1830 in Brussel => opvoering La muette de Portici
ð Wettig gezag verloor zijn greep -> gewapende burgerwacht nam de macht over
ð Oppositie nestelt zich in gezagsorganen:
Eisen:
o N en Z bestuurlijke scheiding
ð Staten-Generaal gaat akkoord
ð Willem stuurt troepen nr BXL
ð Opstand radicaliseert
ð Oppositie stelt hogere eisen
o Volledige onafhankelijkheid
Opstand groeit uit tot echte revolutie
ð Nederlandse troepen slagen er niet in om BXL weer in te nemen
ð Terugtrekking Nederlandse troepen
26/09: voorlopig bewind (9 mannen) => roept op 4 okt Belgische onafh uit
- Schreef verkiezingen uit voor een Nationaal Congres (200 rechtstreeksverkozen leden)
o Zetelt vanaf 10 nov 1830
- Moest een grondwet opstellen
o Parlementaire monarchie (naar Brits model)
o Verzoende lib en kath
7 feb 1831: GW kan worden uitgevaardigd (parlementaire monarchie naar Brits model)
21 juli 1831: Leopold van Saksen-Coburg legt eed af
DE INTERNATIONALE CONSTELLATIE
Onafh resultaat gunstige internationale consolidatie:
Koninkrijk der Nederlanden opgericht als anti-Frans bolwerk
ð Ontbinden moest dus goedgekeurd worden door de mogendheden
Oost, Pr, R (Heilige Alliantie) => aan kant Willem I
Russische tsaar kon niet helpen want troepen moesten opstand in Polen onderdrukken
Koning v Pruisen vreesde voor onrust in eigen katholieke Rijnprovincies
Fr => aan kant vd revolutie (verdwijnen barrière)
GB => steunde B (lib regering) + wou voorkomen dat het id handen vd Fransen viel
Nam initiatief om situatie op te lossen:
8
De ongrijpbare macht
Samenvatting
1
, INHOUDSOPGAVE
H1: de Belgische revolutie ............................................................................................................ 6
Achtergronden, oorzaken en aanleiding ............................................................................................ 6
De afbraak vh Acien Régime .......................................................................................................... 6
Het beleid van Willem I ................................................................................................................. 7
Het revolutiejaar 1830 ................................................................................................................... 7
Het verloop van de revolutie ............................................................................................................. 8
Van opstand tot afscheiding .......................................................................................................... 8
de internationale constellatie ........................................................................................................ 8
Wisseling vd macht ....................................................................................................................... 9
De Belgische natiestaat ..................................................................................................................10
H2: Het politieke systeem id 19de eeuw ......................................................................................... 11
Rechten en vrijheden ......................................................................................................................11
Een parlementaire monarchie .........................................................................................................11
Cijnskiesrecht & meerderheidsstelsel..............................................................................................13
een unitaire staat ............................................................................................................................13
Politieke partijen .............................................................................................................................14
De grondwet in de praktijk ...............................................................................................................15
H3: Van unionisme naar partijregering .......................................................................................... 16
Unionisme, kerk en koning ..............................................................................................................16
Het unionisme ............................................................................................................................ 16
Leopold I .................................................................................................................................... 16
De rooms-katholieke kerk ........................................................................................................... 17
Vrijmetselarij, liberale oppositie en partijregering .............................................................................18
De liberale regering-Rogier en het revolutiejaar 1848 ........................................................................19
H4: Het liberale België ................................................................................................................. 20
Sociaaleconomsiche verschuivingen ...............................................................................................20
OVerwicht vd libarele partij en groeiende levensbeschouwelijke tegenstelling ...................................20
Het regeringsbeleid .........................................................................................................................21
Uitbreiding van het openbaar onderwijs ....................................................................................... 21
Laisser faire op economisch en sociaal vlak ................................................................................. 21
De radicaal-liberale stroming en de regering-Frère-Orban .................................................................22
Democratische tendensen .......................................................................................................... 22
De vrijedenkersbeweging ............................................................................................................ 23
De liberale regering-Frère-Orban II (1878 – 1884) .......................................................................... 23
De katholieke reactie en de schoolstrijd ...........................................................................................24
H5: Krachten van verandering ...................................................................................................... 25
Naar een verstedelijkte en industriële samenleving ..........................................................................25
Nieuwe politieke stromingen ...........................................................................................................25
Het socialisme en de arbeidersbeweging ..................................................................................... 25
2
, Het liberale progressisme ........................................................................................................... 26
De christendemocratie en de christelijlke arbeidersbeweging ....................................................... 27
De vrouwenbeweging .................................................................................................................. 28
De Vlaamse beweging ................................................................................................................. 28
H6: Dertig jaar katholiek bewind ................................................................................................... 30
Beheerste democratisering .............................................................................................................30
Sociaal beleid, taal- en onderwijspolitiek .........................................................................................31
Begin vd sociale wetgeving .......................................................................................................... 31
Bescheiden vernederlandsing ..................................................................................................... 32
Staatssubsidies voor het katholieke onderwijs ............................................................................. 32
Reacties .........................................................................................................................................33
H7: Het neutrale België ................................................................................................................ 35
1848-1870: neutraliteit onder Franse bedreiging ...............................................................................35
Verovering en bezetting van Congo ..................................................................................................36
De Belgische neutraliteit onder druk ................................................................................................38
H8: Nationale unie en activisme tijdens de eerste wereldoorlog .................................................... 39
BelgiË in de oorlog ..........................................................................................................................39
De nationale unie ............................................................................................................................40
Activisme en frontbeweging .............................................................................................................41
Het einde vd neutraliteit ..................................................................................................................42
H9: Het democratische getij na de eerste wereldoorlog................................................................. 43
De schok van de oorlog: Loppem .....................................................................................................43
Grenzen aan de democratie: muntsanering en conservatieve reactie ................................................46
Doorbraak van het Vlaams nationalisme ..........................................................................................47
Invloed van de democratisering op de verkiezingen, de partijen en de werking van het parlementaire
stelsel ............................................................................................................................................48
H10: Crisis van de democratie in de jaren 1930 ............................................................................. 51
De grote depressie en de nieuwe rol van de overheid in de economie ................................................51
Staatshervorming en ‘nieuwe orde’ ..................................................................................................52
Politieke destabilisering en hervorming ............................................................................................54
H11: De drie politieke breuklijnen in het interbellum ..................................................................... 56
Tijdelijke pacificatie in het onderwijs ................................................................................................56
Sociale politiek en ‘corporatisme’ ....................................................................................................57
Taalpolitiek en regionalisme ............................................................................................................59
H13: De tweede wereldoorlog en zijn nasleep ............................................................................... 61
Oorlog en bezetting .........................................................................................................................61
Laken en Londen: de breuk tussen koning en regering .................................................................. 61
Duitse bezetting en ‘nieuwe orde’ ................................................................................................ 62
3
, Collaboratie en verzet ................................................................................................................. 63
Herijking van het Belgische buitenlandse beleid ...............................................................................63
Repressie na bevrijding ...................................................................................................................64
H14: Polarisering in het teken van de levensbeschouwelijke breuklijn ........................................... 66
Blokvorming in het partijlandschap en politieke vernieuwing .............................................................66
Institutionalisering van de sociale zekerheid en van het sociaaleconomisch overleg ..........................67
De realisatie van de sociale zekerheid ......................................................................................... 67
De verankering van het sociaal- economisch overleg .................................................................... 68
De sociale partners ..................................................................................................................... 69
De koningskwestie ..........................................................................................................................69
Van schoolstrijd tot schoolpact .......................................................................................................71
Het hoogtepunt van verzuiling..........................................................................................................72
H16: België op een keerpunt......................................................................................................... 73
Het einde van een kolonie ...............................................................................................................73
De Vlaams-Waalse tegenstelling .....................................................................................................73
De staking tegen de eenheidswet en de economische teloorgang van Wallonië ............................. 73
Vlaamse verzet tegen de tegenstelling ......................................................................................... 74
H17: particratie ........................................................................................................................... 76
Nieuwe verhoudingen tussen de partijen ..........................................................................................76
Secularisering ............................................................................................................................ 76
Travaillisme en progressieve frontvorming ................................................................................... 76
De verkiezingen van 1965 ............................................................................................................ 77
Nieuwe verhoudingen binnen de partijen..........................................................................................78
Kritische stemmen...................................................................................................................... 78
Partijen overvleugelen regering en parlement ............................................................................... 78
De partijvoorzitters treden op de voorgrond.................................................................................. 79
Egmontpact als (tegen)voorbeeld ....................................................................................................80
H18: Federalisering van de Belgische staat ................................................................................... 81
Het einde van de unitaire staat ........................................................................................................81
Communautaire hertekening van het partijlandschap .................................................................. 81
De grondwetsherziening van 1970 ............................................................................................... 82
Het Egmontpact of het voorbeeld van een mislukte pacificatie ..........................................................83
De kronkelige weg naar het federalisme ...........................................................................................84
De staatshervorming van 1980 .................................................................................................... 84
De staatshervorming van 1988 in drie fasen ................................................................................. 85
Het Sint-Michielsakkoord (1992).................................................................................................. 86
De geldstromen van de staatshervormingen.....................................................................................87
H19: Van golden sixties naar herstelbeleid ................................................................................... 88
Sociale programmatie en economische expansie .............................................................................88
De economische crisis van de jaren 1970 .........................................................................................88
Reacties op de oliecrisis ............................................................................................................. 88
4
, Het jaar 1981 als keerpunt .......................................................................................................... 89
Twee decennia besparen (1981 – 1999) ............................................................................................90
Herstel van de concurrentiekracht............................................................................................... 90
Sanering van de overheidsfinanciën............................................................................................. 90
De toetreding tot de EMU ............................................................................................................ 91
Kenmerken van dertig jaar economisch beleid..................................................................................92
H20: Belgen en vreemdelingen ..................................................................................................... 93
Arbeidsmigranten en vluchtelingen ..................................................................................................93
Arbeidsimmigratie (1945 – 1974).................................................................................................. 93
Vluchtelingen ............................................................................................................................. 94
Integratie van de ‘nieuwe Belgen’ .....................................................................................................94
Integratiebeleid .......................................................................................................................... 94
Erkenning van de ISlam ............................................................................................................... 96
Opkomst van extreemrechtse partijen .............................................................................................96
H21: Legitimiteit onder druk ......................................................................................................... 97
Het einde van de Koude Oorlog en zijn gevolgen ...............................................................................97
Crisis van vertrouwen: politie en justitie onder vuur ..........................................................................98
Een opeenvolging van schandalen ............................................................................................... 98
De weg naar het Octopusakkoord ................................................................................................ 99
H22: Politieke herverkaveling. De nadelen van een regime .......................................................... 101
Het ‘Belgische’ partijlandschap ..................................................................................................... 101
De traditionele partijen ............................................................................................................. 101
De taalpartijen als uitdagers ...................................................................................................... 101
Nieuwe sociale bewegingen als uitdagers .................................................................................. 102
Politieke herverkaveling na ‘zwarte zondag’ .................................................................................... 104
Acht jaar paars(-groen) .................................................................................................................. 105
De verkiezingen van 13 juni 1999 en de dioxinecrisis ................................................................... 105
‘Modelstaat België’: Verhofstadt aan het roer (1999 – 2007) ........................................................ 105
Turbulentie in het partijlandschap ............................................................................................. 106
Communautair opbod als oppositietactiek ................................................................................ 107
De mislukte restauratie van de christendemocratie ........................................................................ 108
H23: Het politieke centrum in de verdrukking.............................................................................. 110
De regering-DiRupo: de traditionale partijen (een laatste keer?) aan zet ........................................... 110
Het ‘wereldrecord regeringsvorming’ in 2010-2011 ..................................................................... 110
Een zesde staatshervorming...................................................................................................... 110
Besparen onder druk van Europa ............................................................................................... 111
De strijd om de politieke hegemonie .............................................................................................. 112
Regeren zonder de PS ............................................................................................................... 112
Rivaliteit tussen de erfgenamen van het Vlaams kartel ............................................................... 113
De vluchtelingencrisis, het moslimterrorisme en de terugkeer van het Vlaams Belang ................. 114
De verkiezingen van mei 2019 .................................................................................................... 114
5
, H1: DE BELGISCHE REVOLUTIE
Context:
16e eeuw: politieke eenheid
Congres v Wenen (1815): hereniging Zuid en Noord in Koninkrijk der Nederlanden
Belgische revolutie: onafhankelijkheid
ACHTERGRONDEN, OORZAKEN EN AANLEIDING
DE AFBRAAK VH ACIEN RÉGIME
Ancien Régime = premoderne samenleving
ð Eco: landbouw, grootgrondbezit adel & kerk, beperkte
stedelijkheid, ambachtelijke nijverheid
ð Soc: standen, vorstelijk absolutisme, corporatisme vd
gilden in steden
Eind 18de eeuw: ontwikkeling vd gemechaniseerde
grootindustrie & kap. leidde tot nieuwe soc verhoudingen & de
verstedelijking
- Standen afgebroken => individuele vrijheid
- Kerk en Staat gescheiden
- Adel, geestelijkheid & vorst verloren hun bevoorrechte positie
ð Moderne eenheidsstaat in voltooiing gebracht door liberalen
GB loopt voor op pol en eco vlak
Franse revolutie: 1789
= mijlpaal in omverwerping feodale en klerikale structuren
- Macht monarchie en adel
- Vochten voor individuele rechten en vrijheden
- Schafte privileges af
- Administratie en justitie => meer rationeel
- Afschaffing corporatisme
Ergernis Franse revolutie:
1) Conservatieve reactie
- De Franse revolutie radicaal proberen vermijden
2) Katholieke kerk reactie
- Vroeger religieus monopolie en politieke macht → voordeel financieel (verklaard FR revolutie)
- Antiklerikale episode: proberen het katholicisme in FR uit te roeien
3) Liberalen versus reactie
- FR heeft ook goede dingen gebracht → grondwet met scheiding der machten, verkiezingen, …
Belgische revolutie = verdere stap id afbraak vh AR
6
, HET BELEID VAN WILLEM I
Na de val v Napoleon (1814): Noordelijke & Zuidelijke Nederlanden w samengevoegd
Doel: barrière Fr. (net zoals groothertogdom Lux (hoort bij Duitse Bond maar Willem I bestuurt
het als een provincie)
Organisatie was vastgelegd id Acht Artikelen (N en Z moesten op gelijke voet w behandeld)
Grenzen bepaald in CvW
Noord - Zuid: Uit elkaar gegroeid sinds scheiding vd Nederlanden id 16de eeuw
Zuiden Noorden
Katholiek Calvinistisch
Aanwezigheid vh Frans taalhomogeniteit
Begin IR Bleef afgestemd op koloniale handel
Willem I:
- Verlicht absolutisme
- Voorbeeld: Pruisische koning
- Streefde naar rationele grondslag voor maatschappelijk bestel en staatsbestuur
- Kerk, onderwijs, … onder overheidscontrole krijgen
- Bevorderde handel en nijverheid (oprichting Société Générale; 1822)
- Ook beetje absolute vorst (vorstelijke soeverein (ó grondwet))
o Staten-Generaal geen reële macht
o Taalpolitiek => opleggen vh Nederlands
Dubbele oppositie in het Zuiden:
ZOWEL kath als lib (say what??? Dit is heel speciaal blijbaar)
ð Kerk met haar verbonden aristocratie => verzet tegen godsdienstvrijheid + wouden
staatsvoogdij afschudden + wouden invloed kerk ih onderwijs herstellen
ð Liberalen waren vooral antiklerikaal + eisen ministriële verantwoordelijkheid en vrijheid vd
drukpers
Vonden elkaar id ‘unie van opposities’ => centraal begrip: ‘vrijheid’
Vreemde verbond = monsterverbond (tweeslachtigheid Belgische revolutie; lib: moderne staat)
HET REVOLUTIEJAAR 1830
Julirevolutie in Fr: einde Bourbondynastie
Sociale onrust = ook gevolg slechte economsiche toestand
7
, HET VERLOOP VAN DE REVOLUTIE
VAN OPSTAND TOT AFSCHEIDING
Belgische revolutie verliep niet volgens een vooropgezet plan
Rellen braken uit op 25 aug 1830 in Brussel => opvoering La muette de Portici
ð Wettig gezag verloor zijn greep -> gewapende burgerwacht nam de macht over
ð Oppositie nestelt zich in gezagsorganen:
Eisen:
o N en Z bestuurlijke scheiding
ð Staten-Generaal gaat akkoord
ð Willem stuurt troepen nr BXL
ð Opstand radicaliseert
ð Oppositie stelt hogere eisen
o Volledige onafhankelijkheid
Opstand groeit uit tot echte revolutie
ð Nederlandse troepen slagen er niet in om BXL weer in te nemen
ð Terugtrekking Nederlandse troepen
26/09: voorlopig bewind (9 mannen) => roept op 4 okt Belgische onafh uit
- Schreef verkiezingen uit voor een Nationaal Congres (200 rechtstreeksverkozen leden)
o Zetelt vanaf 10 nov 1830
- Moest een grondwet opstellen
o Parlementaire monarchie (naar Brits model)
o Verzoende lib en kath
7 feb 1831: GW kan worden uitgevaardigd (parlementaire monarchie naar Brits model)
21 juli 1831: Leopold van Saksen-Coburg legt eed af
DE INTERNATIONALE CONSTELLATIE
Onafh resultaat gunstige internationale consolidatie:
Koninkrijk der Nederlanden opgericht als anti-Frans bolwerk
ð Ontbinden moest dus goedgekeurd worden door de mogendheden
Oost, Pr, R (Heilige Alliantie) => aan kant Willem I
Russische tsaar kon niet helpen want troepen moesten opstand in Polen onderdrukken
Koning v Pruisen vreesde voor onrust in eigen katholieke Rijnprovincies
Fr => aan kant vd revolutie (verdwijnen barrière)
GB => steunde B (lib regering) + wou voorkomen dat het id handen vd Fransen viel
Nam initiatief om situatie op te lossen:
8
