Fiscaal recht samenvatting KUL (lesnota's en boek samengevat)

Fiscaal recht HC 1
H1: begrippen en principes
1. Het begrip belasting
Definitie
- Een belasting is een door de overheid eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage op personen of feiten
die een band hebben met het territorium waarop de overheid gezag uitoefent en die bestemd is om
diensten van algemeen nut te financieren.
 Def niet vastgesteld in wet maar rechtspraak
 Je moet niet kijken of iets de naam belasting heeft maar of het voldoet aan de VW in de definitie
- Belang: iets classificeren als een belasting om bescherming vanuit de grondwet te genieten, wanneer
iets een belasting is geniet je dus deze grondwettelijke bescherming
 Bescherming: moet gestemd zijn door een parlementair orgaan 170 GW en een apart
gelijkheidsbeginsel voor fiscaliteit (172 GW)
Hoe betalen
- Nu via een overschrijving niet in cash, maar in essentie betaal je wel in geld, vanuit historisch
perspectief is dit wel niet altijd in geld geweest
Vb: Tienden in de Middeleeuwen door leenmannen betaald, dus belasting betalen door
goederen/diensten = in natura
Vb: Oude rome, tvv de overheid bepaalde wegen aanleggen = betaling in dienst, gebeurt nogsteeds
vandaag de dag zoals in Rwanda waar mensen 1x per jaar op straat moeten komen om te poetsen
Vb: Vlaamse erfbelasting, is belasting die je betaald op goederen verkregen van gestorven erflater,
belasting varieert in hoogte, in deze wetgeving staat dat je je belasting kan voldoen in de vorm van
kunstwerken, dus dat je betaalt in de vorm van een kunstwerk en niet in geld
Component 1: door de overheid
- Private actoren mogen geen belasting heffen, enkel OH heeft monopolie op belasting heffen (=fiscale
soevereiniteit ligt bij OH), de OH heft belastingen omdat het kan, omdat zij die macht hebben
- In federaal/gedecentraliseerd land kunnen meerdere overheden belastingen heffen, kan soms dus
dubbel/driedubbel belasting betalen, bestaan wel complexe regels voor
 Principe: geen belasting op materie die al belast is door andere overheid, dus overheden vaak
enorm creatief met het uitvinden van nieuwe belastingen, vooral laagste overheden
(gemeenten/provincies) moeten creatief zijn om inkomsten te hebben
- Wordt geïnd door de FOD financiën = de fiscus, als zij zien dat je belastingen verschuldigd bent kunnen
ze voor zichzelf een uitvoerbare titel creëren dus geen rechter/notaris nodig voor uitvoerbare titel, men
doet dit via de kohieren (elektronische database waarin wordt genoteerd wie wat verschuldigd is)
Component 2: eenzijdig en verplicht
- Belasting is niet optioneel maar verplicht
- fiscaal recht is van openbare orde, rechter zelf moet dus fiscaal recht correct toepassen, rechter niet
afhankelijk van wat is neergelegd in conclusies
- Waarom verplicht:
 Overheid voorziet met dit geld heel veel diensten, vanuit economisch perspectief noemt men dit
publieke goederen en middelen, deze goederen zijn voor iedereen beschikbaar
Vb: x zegt ‘ik betaal geen belasting meer want ik hoef geen bescherming van politie en defensie’ het
is in essentie onmogelijk voor defensie om iedereen te beschermen buiten die ene persoon, dus
onmogelijk praktisch uitvoerbaar
Vb: x is enorme pacifist, betaalt belastingen maar 10% niet want 10% van overheidsuitgaven gaat
naar defensie, fiscus gaat naar rechtbank en rechtbank zegt ‘zelfs als je het niet eens bent met waar
belastingen naar toe gaat moet je ze toch betalen’
 Publieke goederen gefinancierd door de overheid leveren schaalvoordelen op, dus vaak goedkoper
om door de overheid te laten doe, centralisatie maakt het goedkoper (niet per se beter)




1

,- Niet alle betalingen aan overheid is een belasting
Vb: verkeersboete voor te snel rijden, de boete voldoet wel aan heel wat componenten van de definitie,
echter andere finaliteit want boete om gedrag te corrigeren, en niet tvv het publieke belang
Vb: woning huren van de overheid, betaalt huurgeld aan de overheid, dus ook een verplichte betaling
aan de overheid, maar hier krijg je wel iets specifieks terug, bij belastingen is het tvv een algemeen
publiek goed niet iets specifieks
- Inning en invordering belastingen, wanneer je belastingen niet betaalt komt fiscus, en kan je ervoor ook
beboeten, er beginnen interesten te lopen, essentie hiervan is dat de overheid u vermogensrechtelijk
pijn kan/mag doen als je belasting niet betaalt
Component 3: link met territorium
- Heeft te maken met de fiscale soevereiniteit, elk land soeverein voor zijn grondgebied,
- Nexus: overheid kan slechts belasten als er een voldoende band (=nexus) is met het territorium
DUS: België kan geen goederen belasten die onvoldoende band hebben met België, want we hebben
geen bevoegdheid/uitvoerbare titel in buitenland
- Moeilijkheden door digitale economie:
Vb: digital no-mans (mensen die continu rondreizen en die hun bedrijf online voeren), moeilijk wie die
moet belasten
Vb: Pakketje van ali-express uit China en wordt hier geleverd, maar is voor België een verloren
belastinginkomst, kleding online kopen van buitenlandse onderneming, dat geld komt in China terecht
en niet in België
Component 4: voor het algemene nut
- Belastingen dienen om kosten van de overheid te dekken
- Overheid kan hier wel vrij discretionair mee omspringen, dus grote beleidsvrijheid voor overheid
- Je kan niet zeggen ‘ik heb met mijn belastinggeld deze politieagent betaald’ = de afwezigheid van
aanwijsbare en individuele tegenprestatie  hierdoor dus belastingverplichting om te betalen ongeacht
gebruik van die openbare goederen/diensten

2. Andere heffingen en bijzondere categorieën
Wat
- Soms wordt betaling aan overheid hernoemd om weg te blijven van de notie ‘belasting’, bijdragen van
burger worden verpakt als iets anders
Vb: meerwaardebelasting op aandelen, men noemde dit de ‘solidariteitsbijdrage’ maar is in essentie
gewoon een meerwaarde belasting
Vb: rechtvaardigheidsbelasting, hier noemt men het wel belasting maar rechtvaardigheids erbij om het
voor het kiespubliek aanvaardbaarder te maken
- Oppositie in politiek zal vaak enorm de nieuwe belastingen benadrukken, de belastingen ook
individualiseren (= toepasbaar maken op specifieke persoon) om te benadrukken hoe belasting impact
heeft, dus belastingen ook politieke strategische tool
Vb: De turteltaks genoemd naar Annemie Turtelboom, belasting op elektriciteitsaansluiting
- Dus vaak krijgen belastingen een aparte connotatie, maar juridisch gezien altijd toetsen aan
bovenstaande criteria
Retributies
- Betalingen aan OH in ruil voor dienstverlening, dus vergoeding voor tegenprestatie door overheid in
rechtstreeks en onmiddellijk belang van de begunstigde (geïndividualiseerde dienst)
Vb: Haven- en kaaigelden, X heeft boot en wil aanmeren in haven van Antwerpen, betaalt hiervoor
retributie aan stad Antwerpen
Vb: tolgelden
- Is GEEN belasting, er is namelijk geen verplicht karakter want je kan individueel beslissen om geen
gebruik te maken van die dienst + je krijgt iets specifieks in de plaats
!!! DUS geen fiscale grondwetsbescherming




2

,- Ander criterium uit de rechtspraak: retributie moet wel in redelijke verhouding staan tot de verleende
dienst anders is het toch een belasting
Vb: kilometerheffing op vrachtwagens, Vlaanderen Brussel zeggen dat dit een belasting is maar
Wallonië noemt het een retributie, dus is geen zwart-wit verhaal, heel discretionair
Vb: combi-taxen, dronken mensen die op kosten van gemeenten een rit naar huis kregen, kost geld aan
gemeente dus gemeente was dat beu, dus gemeente wilde nu deze dronken mensen taks laten betalen
voor ritje naar huis (= de combi-taks), rechtspraak vond geen consensus over de kwalificatie ervan
 Belasting want geen keuze kunnen maken, geen beslissingsmoment
 Retributie want je krijgt wel iets specifieks ervoor in de plaats, soort van taxi dienst
 België door discussie gezegd ‘we verbieden dit soort taksen’
Socialezekerheidsbijdragen
- Socialezekerheidsbijdragen worden betaald door zowel werkgever en werknemer en
daarna nog een deel vanaf in de vorm van personenbelasting
- SZ-bijdrage is verplichte bijdrage aan de overheid, wordt ingehouden op loon
- Wat is dan kwalificatie, vanuit economisch perspectief SZ = belasting maar juridisch gezien
wel verschil tussen belasting en SZ
 Belastingen in algemeen belang met discretionair beheer door overheid, overheid dus
vrije keuze om geld voor alles te gebruiken, maar SZ-bijdrage is stuk minder discretionair,
inkomsten van deze bijdragen worden gebruikt voor heel specifieke doeleinden (sociale
risico’s gaan verzekeren)
- Probleem: SZ voldoet niet meer, dus deel belastinggeld ook bij de SZ terecht
- SZ sinds 2017 kan ook schuld inschrijven in een Kohier waardoor de RSZ een uitvoerbare titel verkrijgt,
dus verschil tussen invordering SZ en invordering belasting vervaagt
- DUS: GEEN grondwettelijke beschermingsbeginsels, daardoor kan SZ wel verhoogd worden bij KB/MB
en is er geen parlementaire wetgevingsprocedure die verplicht is
Verhaalbelastingen
- Vb: fietspad aangelegd in straat, inwoners van die straat moeten allemaal 700 euro betalen voor de
aanleg van dit fietspad
- Verplichte heffing door overheid naar aanleiding van specifieke prestatie, ook wanneer
belastingplichtige er geen specifiek voordeel uithaalt (onweerlegbaar vermoeden)
- Is dus wel een belasting want u geld komt in een pot dat wordt gebruikt voor het uitvoeren van de
werken, zijn dus WEL belastingen
Directe vs indirecte belastingen
- Directe: raakt een voortdurende toestand en wordt periodiek geïnd via aanslagbiljet lastens diegene die
zich in belastbare toestand bevindt
Vb: Personenbelasting, vennootschapsbelasting en alle andere inkomstenbelastingen
Vb: Specifiek personenbelasting kijkt men wat u in 1 kalenderjaar verdient, dit allemaal optellen en op
basis van deze toestand belasting heffen, je moet hiervoor belastingaangifte indienen, echter weet de
fiscus wel al hoeveel je verdient maar je moet het dus zelf ook indienen, dit moet hetzelfde zijn anders
word je ook bestraft
- Indirecte: treft een voorbijgaand feit of rechtshandeling en wordt afzonderlijk per transactie geïnd (dus
momentaan niet periodiek zoals directe)
Vb: erfbelasting en BTW
Afwentelbare en niet-afwentelbare belastingen
- Niet-afwentelbare belasting: economisch gedragen door degene die de wet aanduidt als schuldenaar, u
blijft altijd eerste aanspreekpunt voor de fiscus en de economisch kost bij u
Vb: personenbelasting en vennootschapsbelasting
- Afwentelbare belasting: de wettelijke schuldenaar wentelt de kost economisch af (geheel/gedeeltelijk)
op een derde
Vb: accijnzen, douanerechten, als accijnzen op sigaretten verhogen dan moet de producent meer
betalen aan de overheid maar tegelijk verhoogt die producent de prijs van een pak sigaretten waardoor
de economische pijn wordt doorgeschoven naar de consumenten

3

, Vb: invoerrechten Donald Trump, belastingen op goederen die vanuit Europa Amerika binnenkomen

Vormen van dubbele belasting HC 2
- Enerzijds, juridische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis (inkomen, vermogen), dus zelfde
persoon 2 maal onderworpen aan dezelfde belasting
 Gebeurt vaak onbewust/perongeluk
 Doet zich vooral voor op internationaal niveau/grensoverschrijdende investeringen/activiteiten
Vb: x woont in België en heeft onroerend goed in Nederland en je krijgt daar huurinkomsten van,
België belast al u inkomsten, maar Nederlandse fiscus wil ook belasten dus gaat daar ook
Nederlandse belasting op heffen
Vb: verkoop onroerend goed, je betaalt belasting op de meerwaarde en belasting op de verkoop
zelf, dit is GEEN dubbele belasting op hetzelfde omdat beide belastingen iets anders viseren
 In praktijk gaan staten verdragen sluiten over wie wanneer belasting mag heffen
- Anderzijds, economische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis (inkomen, vermogen) wordt in
hoofde van twee verschillende personen tweemaal aan belasting onderworpen
Vb: x koopt aandeel in vennootschap, op inkomsten van vennootschap betaalt vennootschap
vennootschapsbelasting, dat geld is geparkeerd bij de NV, maar NV wil dit uitkeren aan aandeelhouder,
deze aandeelhouder zal ook belasting moeten betalen op dit dividend, dus ditzelfde inkomen wordt
tweemaal belast, eenmaal in hoofde van NV eenmaal in hoofd van de aandeelhouder bij uitkeren
dividend
Vb: x richt vennootschap en wil kapitaal ophalen voor vennootschap bij de bank, bank vindt dit te
risicovol dus x moet alternatief zoeken, x wil zelf lening verstrekken aan zijn vennootschap, in ruil voor
lening betaalt vennootschap interest, vennootschap krijgt 100 euro en moet 10% intrest op lening
betalen (=110 euro), intrest is belastbaar inkomen in hoofde van x, in hoofde van vennootschap is deze
10 intrest een kost
 Als vennootschap 1000 euro omzet maakt dan betaal je dus 25% belastingen aan
vennootschapsbelasting op je belastbare basis van 1000 maar venn kan deze kost aftrekken van
belastbare basis, dus belastbare basis wordt nu 990
 Echter is 10% intrest wel te veel voor de fiscus en niet conform de markt, fiscus aanvaardt de
intrestkost niet en gaat kost verwerpen, 2% is de marktrente, hierdoor wordt belastbaar inkomen 998
aan 25% want aanvaard slechts 2% rente
= economische dubbele belasting want zowel aandeelhouder als NV betalen hier belasting
Belastingsontwijking en belastingsontduiking (=fiscale fraude)
- Belastingsontduiking (fiscale fraude)
 Is verboden en wordt gesanctioneerd, is een fiscale fout die je maakt en wordt enerzijds
gesanctioneerd in de fiscaliteit met boetes tot 200% en anderzijds ook in strafrecht gesanctioneerd
want gaat vaak gepaard met een misdrijf (zoals valsheid in geschrifte)
 Voorwaarden:
o Materieel element: inbreuk op de fiscale wetgeving
o Intentioneel element: opzet om belastingen te ontduiken (wetens en willens)
Vb: fictieve kosten, je mag dus kosten inbrengen zoals we hadden gezien, dus stel maar 1k kosten
gemaakt op 50k omzet dus dan voor 49k belast, stel je stuur factuur naar jezelf als fictieve
onderneming waarin je kosten zet van 25k waardoor je belastbare basis nu 24k wordt dit is dus een
fiscaal misdrijf want kost is nooit écht gebeurd
Vb: prijsbewimpeling, vooral bij verkoopbelasting op vastgoed (registratierechten),
nieuwbouwwoning betaal je 21% BTW op, je koopt woning van 500k en met verkoper naar notaris
en je zegt tegen verkoper ‘we zeggen dat verkoopprijs 400k wit is + 100k in zwart’, dus betaalt enkel
21% BTW op 400k, vormt fiscale fraude
 Fiscus doet dit aan de hand van enorm veel data waar men analyses op uitvoert, maar ook op
natuurlijke manier
Vb: temptation Megan verdient 10k per maand en zegt in interview dat ze inkomsten niet aangeeft,
door het feit dat ze dit zegt toont ze aan dat ze intentie had om geen belastingen te betalen, fiscus
leest dit interview en is onderzoek gestart naar fiscale fraude en Megan moest voor rechter komen,
4

, haar advocaat zei dat ze niet ‘de intentie tot fraude’ had, advocaat zei dat het geen intentionele
inbreuk was
- Belastingontwijking
 Geen misdrijf, is op een legale manier minder belastingen betalen, hier geen inbreuk maken op
regelgeving en alles volgens het boekje doen (= keuze van de minst belastbare weg)
 2 vormen
o Onthouden van belastbare handeling (onthouding)
Vb: In personenbelasting betaal je tot 50% belastingen op arbeid, dus je beslist dan om te
stoppen met werken, hierdoor ontwijk je dus belasting (extreem voorbeeld)
o Vervangen van je belastbare handeling door andere handeling (substitutie)
Vb: x richt vennootschap op en gaat zijn activiteit als advocaat uitoefenen als vennootschap en
niet voor een loon, hierdoor betaal je geen personenbelasting op arbeidsinkomen maar slecht
25% op niveau van de vennootschap, wel bij uitkeren personenbelasting
Vb: Je koopt auto en betaalt BTW op deze aankoop van de wagen, ook zal je de wagen moeten
inschrijven (=inschrijvingstaks) en de jaarlijkse verkeersbelasting, je moet ook tanken, je betaalt
ook BTW en accijnzen op de benzine, je wil dit vermijden dus je gaat ipv met de auto met de
fiets waardoor je dit de auto substitueert
 HVC: men mag de minst belaste weg bewandelen ook al is dat niet de meest normale (zelfs met een
exclusief fiscaal oogmerk) op voorwaarde dat men de juridische gevolgen van de gekozen weg
ondergaat (indien niet: simulatie = ontduiking dus fraude)
 M.a.w. er is dus wel een intentioneel element maar geen materieel element (inbreuk op de wet)
 Is dus niet strafbaar maar kan wel door wetgever worden tegengegaan door fiscale ficties of anti-
misbruikregels (Vb: 18 lid 1 4* WIB, 344 §1 WIB en 32 WIB)
Vb: x is aandeelhouder en wil zichzelf loon uitkeren maar dit wordt zwaar belast, dus gaat
huurovereenkomst sluiten met zijn vennootschap waardoor de belasting lager is en je hoef geen
sociale bijdragen te betalen dan, dus conversie van arbeidsinkomsten naar huurinkomsten dus je
wordt nu in abnormaal veel huurgeld betaald ipv in loon, fiscus vindt deze structuren niet fijn, fiscus
kan weinig doen door legaliteitsbeginsel want heeft specifiek antimisbruikbepaling nodig, wetgever
voerde hierdoor art 32 WIB in, hierdoor mag huur enkel marktconform zijn tussen zaakvoerder en
zijn vennootschap
 Boekhouder komt met oplossing, x heeft gebouw gekocht, verhuurt dit nu aan vennootschap
boekhouder en die boekhouder verhuurt dit onder aan de vennootschap van x, hierdoor vermijd je
32 WIB want 32 WIB geldt enkel als zaakvoerder verhuurt aan eigen vennootschap

3. Waarom belasten
Financiële functie
- Overheid heeft geld nodig om taak uit te kunnen uitoefenen
 Grootste deel belastinggeld gaat naar sociaal beleid (pensioenen, gezondheidszorg, onderwijs,
werkeloosheid …) = moderne verzorgingsstaat
 Defensie bengelt helemaal onderaan
 Intrest op staatschuld enorm grote uitgavepost, drukt enorm op de begroting (9,3 miljard per jaar)
 Overheidsbestuur, (20 miljard per jaar)
Herverdelende functie
- Het fiscaal systeem kan gebruikt worden om de kosten te spreiden van de uitgaven over de bevolking en
hierdoor ook de inkomsten van de burgers te herverdelen. Dit heeft voornamelijk een effect op de
structuur van de heffing (draagkrachtprincipe)
Vb: personenbelasting, tarief tot 50%, is een progressief tarief, naarmate je meer inkomsten krijgt, hoe
meer belasting je moet betalen, de eerste 10k die je verdient blijft wel onbelast = belastingvrije som
Vb: erfbelasting is de meest herverdelende belasting, in Wallonië kan dit tot wel 80% gaan




5

, Gedragssturende/regulerende functie
- Staten kunnen via het fiscaal systeem het gedrag beïnvloeden van haar rechtsonderhorigen. Dit kan
zowel in positieve zin (‘fiscale incentives’) als door bestraffend te werken.
Vb: fiscus enorm ingezet in klimaatstrijd, zo worden elektrische wagens veel minder belast
Vb: pensioensparen, u krijgt belastingvermindering als je zelf aan
pensioensparen doet dus dit wil de fiscus bevoordelen
Vb: wetgever wil niet dat u rookt of drinkt dus de accijnzen gaan omhoog
op deze goederen
- Illustrering regulering in de vraag- en aanbodcurve
 Vraag en aanbod en waar curves raken is prijs product
 Wanneer we belasting toevoegen aan een bepaald product dan zal
de aanbodcurve naar boven gaan hierdoor stijgt de prijs van het goed
waardoor er lagere hoeveelheid van schadelijke goeden zal worden
verkocht, op deze manier speelt fiscus met markt
 Dubbel effect: belastingen ontraden u om de handeling te stellen +
de inkomsten eruit kunnen worden gebruikt om probleem ook weer
aan te pakken
Rechtvaardiging van belastingheffing
- Libertaire hoek: zegt dat belastingen georganiseerde diefstal zijn, vinden vrijheid individu hoogste goed
en de inperking ervan door belastingen is schending ervan (rechts extreem)
- De communistische hoek: zegt dat burgers geen private eigendom hebben en alles valt collectief te zien
(links extreem)
- Consensuspositie, 2 theorieën
 Profijtbeginsel/benefit theory
o Belastingen als prijs die je betaalt voor georganiseerde samenleving, dus je krijgt iets terug van
OH maar je moet er wel iets voor betalen
o Gebaseerd op sociaal contract (Rousseau, Hobbes) om toestand van chaos tegen te gaan
o Sterkte theorie: biedt grondslag voor heffen van belasting, en ook legitimatie waarom rijkere
meer moeten betalen omdat ze net meer eigendom hebben om te beschermen, dus ook
grotere koste OH om hen te beschermen
o Zwakte theorie: hier zeggen we ‘omdat we iets krijgen heffen we belasting’ terwijl in de realiteit
alles in 1 grote pot komt en je niet zeker bent dat je iets krijgt, of omgekeerd: de extreem armen
die geen belasting betalen (want blijven onder som van 10k dus belastingvrij) en krijgen wel
veel dingen van overheid, dus vormt een gebrek
 De soevereiniteitstheorie
o Pragmatische theorie
o We gaan akkoord om belastingen te betalen omdat anders de overheid maatregelen kan nemen
tegen ons, net omdat we ons hebben onderworpen aan de soevereine overheid
o Sterkte theorie: gelinkt aan concepten die je kan vinden in andere rechtstakken (zoals
internationaal publiekrecht), biedt ook een link met het fiscale legaliteitsbeginsel (als we niet
akkoord zijn met belastingen moeten we maar andere partijen verkiezen)
o Zwakte theorie: theorie wordt gevaarlijk in geval dat je leeft in autoriteit/niet-democratische
regime
o Deze theorie belangrijkste van de 2, meest toegepast, want werkt zover er parlementaire
democratische controle plaatsvind




6