Samenvatting Relationele ontwikkeling 1 | Communicatie | VIVES | 2025/26

RELATIONELE ONTWIKKELING 1
1 COMMUNICATIE
 Communicatie is een belangrijke vaardigheid

- Garant voor kwaliteit van de zorg + kwaliteit van het leven
- Mogelijk om zorg om maat te bieden


1.1 DEFINITIE
Communicatie =

- Uitwisseling van symbolische info die plaatsvindt tussen mensen die zich van
elkaars onmiddellijke aanwezigheid bewust zijn
- Deze info wordt deels bewust en deels onbewust gegeven, ontvangen en
geïnterpreteerd
o Bewust => Bewust iets zeggen tegen de ander
o Onbewust => signalen zoals lichaamstaal zijn niet altijd bewust
- 2 belangrijke aspecten
o Symbolische info
o Proces verbonden aan deze symbolische info

 Je gaat een boodschap geven aan de anderen, maar je verwacht ook een reactie
terug (niet reageren is ook reageren)

 Communicatie is niet enkel praten, er zijn ook onuitgesproken boodschappen zoals
lichaamstaal. Ook spelen er gedachten, gevoelen en bedoelingen mee van beide
kanten



1.2 ASPECTEN VAN DE COMMUNICATIE
 In literatuur is communicatie => ‘a reciprocal process of sending and receving
messages using a mixture of verbal and non-verbal communication skills’

 Communicatie tussen VPK en ZO is meer dan gewoon overdracht van info, het is
ook de transmissie van gevoelens ((h)erkenning van deze gevoelens)




1

, Binnen de communicatie is er gebruik gemaakt van het CIRKELMODEL

Ruis =
 Binnen communicatie sprekenstoring
we van ‘Zender’ en ‘Ontvanger’

- Communicatie = circulair proces Alle gevoelens, situaties,
o Waarbij zender en ontvanger elkaar voortdurend beïnvloeden
=> Persoonlijke/culturele
- De zender formuleert een boodschap (ideeën, gevoelens, info) en bril
codeert deze
in verbale en non-verbale signalen.
=> Hoe je een boodschap
- De boodschap wordt verzonden via een kanaal interpreteert
o Zoals spreken, lichaamstaal of aanraking, en verloopt via verschillende
zintuigen
- De ontvanger decodeert de boodschap en geeft er een persoonlijke betekenis
aan.
o De interpretatie wordt beïnvloed door het referentiekader (ervaringen,
normen, waarden), waardoor boodschappen verschillend begrepen
kunnen worden.
- De ontvanger geeft feedback, wat opnieuw invloed heeft op de zender en het
proces verderzet.
- De communicatie gebeurt altijd binnen een bepaalde context, die de betekenis
van de boodschap mee bepaalt.
- Non-verbale signalen zijn belangrijk en kunnen de verbale boodschap
versterken of tegenspreken.
- Communicatie is daardoor complex en gevoelig voor misinterpretatie.


1.2.1Ruis
 Communicatie kan verstoord worden door verschillende soorten ‘ruis’

- Kan zich situeren op verschillende aspecten in het communicatiemodel
- Wordt opgedeeld in:
o Externe ruis/ Fysieke ruis
 Wrdt veroorzaakt dr alle signalen van buitenaf die luisteren,
spreken, kijken, voelen bemoeilijken
o Psychologische ruis
 Je hebt bepaalde ideeën/ vooroordelen wrdr je niet echt luistert naar
de ander
o Semantische ruis




2

, 
Niet iedereen dezelfde codes gebruikt, we spreken niet dezelfde
taal, of een woord heeft meerdere betekenissen, of we kennen het
vakjargon niet
- Een woord kan ook ruis ondervinden door verschillende betekenissen te hebben
o Meer betekenissen dan in een woordenboek staat (semantische betekenis)
o Beiden geven er ook en gevoelswaarde aan (affectieve betekenis)

 De verklaring voor ruis = REFERENTIEKADER

- Dit is een
geheel
van normen,




waarden, opvattingen en ook vanzelfsprekendheden die de basis vormen van
onze manier van waarnemen, handelen en ook oordelen

 Belangrijk aspect van ruis = non-verbale taal

- Onze lichaamstaal en onze para-verbale taal
- NV-taal heeft een meer directe invloed dan verbale taal, is ook meer vr
interpretatie vatbaar

 Ruis speelt belangrijke rol wnr men geconfronteerd wordt met andere culturen.
Communicatie kan nu eenmaal niet gescheiden worden van het persoonlijke
referentiekader waarin cultuur rol speelt

- Cultuur sensitieve communicatie indachtig te zijn

1.2.2 Symbolische info
 Symbolische info is zowel verbale als non-verbale taal

- Non-verbale communicatie is het grootste aandeel binnen de communicatie
- Verbale communicatie kan je opdelen in 2 soorten
o Verbale communicatie
o Para-verbale communicatie



3 = Alles met woorden

, = Manier waarop je iets
Alles zonder woorden = zegt




1.2.2.1Verbale communicatie


- Alle communicatie waarbij men gebruik maakt van woorden (en/of geluiden)
- Verbale taal is digitale taal
o Bevat: verbale codes, woord en geschrift en ook non-verbale codes,
waarvan de betekenis eenduidig is
o Digitale taal omvat syntaxiselementen (grammatica, regels…) drnaas zijn
er ook semantische elementen, de afgesproken betekenis die aan de
codes worden gegeven

 Gesproken VS geschreven taal

- Rapportage is essentieel binnen de beroepspraktijk => belangrijk dat er dus bij
de gesproken taal nog een ondersteuning is door de lichaamstaal of
metacommunicatie om de ware bedoeling van de communicatie aan te geven
- Bij gesprokene taal kan men direct bijkomende info vragen/ men merkt aan de
lichaamstaal hoe iets bedoeld wordt. Bij geschreven communicatie gaat dit zeer
langzaam, men heeft geen vat op het moment dat de geschreven boodschap
wordt gelezen
- Behoedzaam afwegen welke schriftelijke boodschappen men doorgeeft is
cruciaal, wil men binnen de rapportage de juiste boodschap doorgeven

Opletten met!
 Ja, maar

- Dit is een valse erkenning van het gelijk van de ander, het laat aanvoelen dat
men de ander gehoord heeft, de argumenten aanvaardt en onderschrijft.
- Daarna komt de maar, waarbij alles weer te niet wordt gedaan + eigen betoog
op de voorgrond komt
o Ontvanger niet geluisterd heeft naar zender
4