Samenvatting BRS 2023-2024
Klaudia Tyburczy
Buitenlandse rechtstelsel
Inleidende les
I. Waarom een vak “Buitenlandse rechtstelsel?”
- Invloed buitenlands recht op Belgisch recht (-)
- Context internationalisering en toenemende mobiliteit (-)
o Belang van Europees recht. Wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht (-)
o Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model) (-)
o Toepassing buitenlands recht (bv. IPR)
- Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen (-)
o Creatieve oplossingen (-) en inspiratie zoeken
o Bewust zijn van de relativiteit van het recht
- Rechtsvergelijkend onderzoek (-)
- Inzicht in de wereld en de actualiteit
II. Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsel
Focus op 3 rechtsstelsel:
- Frans recht
- Duits recht
- Anglo-Amerikaans recht (Verenigd Koninkrijk en Verenigde Staten)
Waarom? Vergelijkbaarheid (-) en invloed
Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht:
- Klassieke indeling in rechtsfamilies:
o Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep
Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
Germaanse rechtsstelsels (Duits recht) “Westerse
(Noordse of Scandinavische rechtsstelsels) rechtsstelsels”
(Slavische rechtsstelsels) (oost europa)
o Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep
o Religieuze rechtsstelsels
o Oosterse rechtsstelsels
o Chtonische rechtsstelsels (rechtstelsel binnen origine volkeren, recht is
onderdeel van een grotere kosmosisch onderdeel)
o (Socialistische rechtsstelsels)
- relatief (!), onderhevig aaan evolutie en meerlagig
Invloed:
- Invloed van Frans recht
o Europa: o.a. België, Luxemburg, Nederland, Italië, Spanje, Portugal, Polen,
Roemenië, …; Latijns-Amerika; Afrika; Midden-Oosten; Noord-Amerika:
Louisiana (V.S.), Quebec (Canada)
- Invloed van Duits recht
o Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland,
Portugal, Spanje, Japan, China en Brazilië
1
,Samenvatting BRS 2023-2024
Klaudia Tyburczy
- Invloed Anglo-Amerikaans recht
o Engeland:
Britse ‘Commonwealth’: V.S., Canada, Australië, Nieuw-Zeeland,
Pakistan, Kenia, Zuid-Afrika, India, …
Andere landen: Ierland, Israël, …
o V.S. → eigen rechtsontwikkeling:
Grondwet: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
Economisch recht: wereldwijd (bv. competition law, bankruptcy law)
FRANS RECHT
I. Historische context
Onderdeel van het (West-) Romeinse Rijk
- Initieel gebruiken en gewoonten van de /=/ Keltische volksstammen
- Nadien quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
o 212 n.C.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse burgerrechten aan alle vrije
inwoners van het Romeinse Rijk
Voor juristen een cruciaal doc, voor het eerst universeel burgerschap
vastgelegd
De vrije burgers kregen dus dezelfde rechten als de Romeinen
476: Val van het West-Romeinse rijk
- Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht Onderscheid /schisma tussen
noorden & zuiden
o Noorden: Romeinse recht wordt grotendeels verdrongen door het
Bourgondische, Frankische en Normandische gewoonterecht
= PAYS DE DROIT COUTUMIER
Personele toepassingsgebied van het recht
o Tot welke stam behoor je? Dat recht wordt toegepast
Vnl. mondelinge overlevering, soms opgetekend in teksten
Dat is het land van het gewoonterecht = alle stammen hadden hun
eigenrecht, welk recht van toepassing was? Personele
toepassingsgebied
o Zuiden: traditie van het Romeinse recht blijft grotendeels bewaard
= PAYS DE DROIT ECRIT
Lokale koningen verzamelen de geldende Romeinse regels en
geven deze opnieuw uit in wetboeken
Migratie en gemende huwelijken bemoeilijken het personele
toepassingsgebied van het (gewoonte)recht
Romeins recht = dominant gebleven = het land van het geschreven
recht omdat het romeinse recht effectief op papier stond
2
,Samenvatting BRS 2023-2024
Klaudia Tyburczy
8e-18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
- 8e-9e eeuw: Karel de Grote herenigde het Frankische (d.i. het West-Romeinse) rijk
- 843: Verdrag van Verdun
o Verdeling van het Frankische Rijk onder de drie zonen van Lodewijk I, de zoon
van Karel de grote
o Creatie van het West-Frankische Rijk voorloper van Frankrijk
-
o Cruciale kaart van de EU rechtsgeschiedenis de blijvende historische
spanning tussen FR en D die EU ontwikkeling gaat bepalen
- 9 -16 eeuw: feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (ancien regime)
e e
o Feodaliteit: leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden, in ruil
voor loyaliteit en militaire steun aan leenheer
o Recht blijft lang zeer verbrokkeld (supra: pays de droit coutumier vs. pays de
droit écrit)
Koning had lange tijd zwakke positie, met weinig legislatieve
bevoegdheden, wat verbrokkeling
versterkte
Ondersteuning gewoonterecht door Franse Koningen.
Bewuste strategie om afstand te nemen
van de Duitse keizers, die steunden op het Romeinse recht
o Beperkte eenmaking van rechtspraak door de koninklijke rechtbanken (vanaf
13e eeuw) (geleidelijk aan steeds meer centralisatie en die werd gedreven
door die koninklijke rechtbanken)
Grote invloed van het Parlement de Paris: belangrijkste Franse
rechtbank
Bevoegd voor grote delen van het grondgebied
Interpretatie van de verschillende coutumes in het licht van de
eigen Coutume de Paris
o → Voorzichtige start van rechtseenmaking
Rechters gerekruteerd uit advocaten (recht is gemaakt door
practici en niet rechtsgeleerden)
o → Pragmatische ontwikkeling van het Franse recht
(i.t.t. Duits recht: ontwikkeld door professoren aan
universiteiten)
3
, Samenvatting BRS 2023-2024
Klaudia Tyburczy
- 17e-18e eeuw: feodaliteit, maar sterkere centralisatie (‘ancien régime’)
o Grotere koninklijke macht Wetgevende bevoegdheid over het hele land
d.m.v. ordonnances
Monarchie van goddelijk recht (koning gezalfd te Reims):
gezag komt van boven
Wet = wil koning = goddelijke wil (maar voortdurende spanning kerk
vs. koning)
“Absolutisme”: absolute soevereiniteit van de koning
“L’état, c’est moi” (Lodewijk XIV) (de staat dat ben ik)
Gewoonterecht (droit coutumier) is theoretisch ondergeschikt aan de
wet
Zo eerste codificaties (bv. handelsrecht, zeerecht)
1789: Franse revolutie (1789) tot 1958
- Breuk met maatschappelijke en staatkundige organisatie van het ancien regime
o Men heeft de koning een kopje kleiner gemaakt het is niet meer de koning
die centraal komt te staan maar het volk!!
- Macht aan het volk
o Wet= wil van de natie = centraal légicentrisme
- Soevereiniteit van de natie
o L’état c’est nous
- Grote wetgevende activiteit:
o Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen (1789; preambule
Grondwet)
Waarden Franse revolutie:
(1) liberté, (2) égalité, (3) fraternité
Zeer invloedrijk; bv. voor Belgische Grondwet, Universele Verklaring
van de Rechten van de Mens (UVRM), Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens (EVRM)
o Grondwet (1791): institutionele hervormingen, relatieve scheiding
der machten, bescherming burger via grondrechten
o Napoleontische codificaties: Code civil (1804), Code de procédure civil (1806),
Code de commerce (1807), Code d’instruction criminelle (1808), Code pénal
(1810)
- Geen grondwettelijke controle: de facto wet boven grondwet
o Geen grondwettelijke hof, niemand die de grondwet kan afdwingen de wet
staat de facto boven de grondwet
- Eén centrale beroepsinstantie (Tribunal de cassation) i.p.v. regionale parlementen
- Hervorming van de Franse administratie.
o Centralisatie blijft, maar wordt anders
georganiseerd (departementen met bestuursautonomie)
4
Klaudia Tyburczy
Buitenlandse rechtstelsel
Inleidende les
I. Waarom een vak “Buitenlandse rechtstelsel?”
- Invloed buitenlands recht op Belgisch recht (-)
- Context internationalisering en toenemende mobiliteit (-)
o Belang van Europees recht. Wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht (-)
o Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model) (-)
o Toepassing buitenlands recht (bv. IPR)
- Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen (-)
o Creatieve oplossingen (-) en inspiratie zoeken
o Bewust zijn van de relativiteit van het recht
- Rechtsvergelijkend onderzoek (-)
- Inzicht in de wereld en de actualiteit
II. Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsel
Focus op 3 rechtsstelsel:
- Frans recht
- Duits recht
- Anglo-Amerikaans recht (Verenigd Koninkrijk en Verenigde Staten)
Waarom? Vergelijkbaarheid (-) en invloed
Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht:
- Klassieke indeling in rechtsfamilies:
o Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep
Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
Germaanse rechtsstelsels (Duits recht) “Westerse
(Noordse of Scandinavische rechtsstelsels) rechtsstelsels”
(Slavische rechtsstelsels) (oost europa)
o Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep
o Religieuze rechtsstelsels
o Oosterse rechtsstelsels
o Chtonische rechtsstelsels (rechtstelsel binnen origine volkeren, recht is
onderdeel van een grotere kosmosisch onderdeel)
o (Socialistische rechtsstelsels)
- relatief (!), onderhevig aaan evolutie en meerlagig
Invloed:
- Invloed van Frans recht
o Europa: o.a. België, Luxemburg, Nederland, Italië, Spanje, Portugal, Polen,
Roemenië, …; Latijns-Amerika; Afrika; Midden-Oosten; Noord-Amerika:
Louisiana (V.S.), Quebec (Canada)
- Invloed van Duits recht
o Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland,
Portugal, Spanje, Japan, China en Brazilië
1
,Samenvatting BRS 2023-2024
Klaudia Tyburczy
- Invloed Anglo-Amerikaans recht
o Engeland:
Britse ‘Commonwealth’: V.S., Canada, Australië, Nieuw-Zeeland,
Pakistan, Kenia, Zuid-Afrika, India, …
Andere landen: Ierland, Israël, …
o V.S. → eigen rechtsontwikkeling:
Grondwet: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
Economisch recht: wereldwijd (bv. competition law, bankruptcy law)
FRANS RECHT
I. Historische context
Onderdeel van het (West-) Romeinse Rijk
- Initieel gebruiken en gewoonten van de /=/ Keltische volksstammen
- Nadien quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
o 212 n.C.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse burgerrechten aan alle vrije
inwoners van het Romeinse Rijk
Voor juristen een cruciaal doc, voor het eerst universeel burgerschap
vastgelegd
De vrije burgers kregen dus dezelfde rechten als de Romeinen
476: Val van het West-Romeinse rijk
- Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht Onderscheid /schisma tussen
noorden & zuiden
o Noorden: Romeinse recht wordt grotendeels verdrongen door het
Bourgondische, Frankische en Normandische gewoonterecht
= PAYS DE DROIT COUTUMIER
Personele toepassingsgebied van het recht
o Tot welke stam behoor je? Dat recht wordt toegepast
Vnl. mondelinge overlevering, soms opgetekend in teksten
Dat is het land van het gewoonterecht = alle stammen hadden hun
eigenrecht, welk recht van toepassing was? Personele
toepassingsgebied
o Zuiden: traditie van het Romeinse recht blijft grotendeels bewaard
= PAYS DE DROIT ECRIT
Lokale koningen verzamelen de geldende Romeinse regels en
geven deze opnieuw uit in wetboeken
Migratie en gemende huwelijken bemoeilijken het personele
toepassingsgebied van het (gewoonte)recht
Romeins recht = dominant gebleven = het land van het geschreven
recht omdat het romeinse recht effectief op papier stond
2
,Samenvatting BRS 2023-2024
Klaudia Tyburczy
8e-18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
- 8e-9e eeuw: Karel de Grote herenigde het Frankische (d.i. het West-Romeinse) rijk
- 843: Verdrag van Verdun
o Verdeling van het Frankische Rijk onder de drie zonen van Lodewijk I, de zoon
van Karel de grote
o Creatie van het West-Frankische Rijk voorloper van Frankrijk
-
o Cruciale kaart van de EU rechtsgeschiedenis de blijvende historische
spanning tussen FR en D die EU ontwikkeling gaat bepalen
- 9 -16 eeuw: feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (ancien regime)
e e
o Feodaliteit: leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden, in ruil
voor loyaliteit en militaire steun aan leenheer
o Recht blijft lang zeer verbrokkeld (supra: pays de droit coutumier vs. pays de
droit écrit)
Koning had lange tijd zwakke positie, met weinig legislatieve
bevoegdheden, wat verbrokkeling
versterkte
Ondersteuning gewoonterecht door Franse Koningen.
Bewuste strategie om afstand te nemen
van de Duitse keizers, die steunden op het Romeinse recht
o Beperkte eenmaking van rechtspraak door de koninklijke rechtbanken (vanaf
13e eeuw) (geleidelijk aan steeds meer centralisatie en die werd gedreven
door die koninklijke rechtbanken)
Grote invloed van het Parlement de Paris: belangrijkste Franse
rechtbank
Bevoegd voor grote delen van het grondgebied
Interpretatie van de verschillende coutumes in het licht van de
eigen Coutume de Paris
o → Voorzichtige start van rechtseenmaking
Rechters gerekruteerd uit advocaten (recht is gemaakt door
practici en niet rechtsgeleerden)
o → Pragmatische ontwikkeling van het Franse recht
(i.t.t. Duits recht: ontwikkeld door professoren aan
universiteiten)
3
, Samenvatting BRS 2023-2024
Klaudia Tyburczy
- 17e-18e eeuw: feodaliteit, maar sterkere centralisatie (‘ancien régime’)
o Grotere koninklijke macht Wetgevende bevoegdheid over het hele land
d.m.v. ordonnances
Monarchie van goddelijk recht (koning gezalfd te Reims):
gezag komt van boven
Wet = wil koning = goddelijke wil (maar voortdurende spanning kerk
vs. koning)
“Absolutisme”: absolute soevereiniteit van de koning
“L’état, c’est moi” (Lodewijk XIV) (de staat dat ben ik)
Gewoonterecht (droit coutumier) is theoretisch ondergeschikt aan de
wet
Zo eerste codificaties (bv. handelsrecht, zeerecht)
1789: Franse revolutie (1789) tot 1958
- Breuk met maatschappelijke en staatkundige organisatie van het ancien regime
o Men heeft de koning een kopje kleiner gemaakt het is niet meer de koning
die centraal komt te staan maar het volk!!
- Macht aan het volk
o Wet= wil van de natie = centraal légicentrisme
- Soevereiniteit van de natie
o L’état c’est nous
- Grote wetgevende activiteit:
o Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen (1789; preambule
Grondwet)
Waarden Franse revolutie:
(1) liberté, (2) égalité, (3) fraternité
Zeer invloedrijk; bv. voor Belgische Grondwet, Universele Verklaring
van de Rechten van de Mens (UVRM), Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens (EVRM)
o Grondwet (1791): institutionele hervormingen, relatieve scheiding
der machten, bescherming burger via grondrechten
o Napoleontische codificaties: Code civil (1804), Code de procédure civil (1806),
Code de commerce (1807), Code d’instruction criminelle (1808), Code pénal
(1810)
- Geen grondwettelijke controle: de facto wet boven grondwet
o Geen grondwettelijke hof, niemand die de grondwet kan afdwingen de wet
staat de facto boven de grondwet
- Eén centrale beroepsinstantie (Tribunal de cassation) i.p.v. regionale parlementen
- Hervorming van de Franse administratie.
o Centralisatie blijft, maar wordt anders
georganiseerd (departementen met bestuursautonomie)
4
